سرتیندول
سرتیندول یک داروی ضدروانپریشیِ نسلِ دوم (غیرمعمول) است که با تعدیلِ فعالیتِ دوپامین و سروتونین در مغز، به کنترلِ افکار، ادراک و خلق در اسکیزوفرنی کمک میکند.
این دارو بیشتر برای درمانِ اسکیزوفرنی در بزرگسالان بهکار میرود، بهویژه در بیمارانی که به داروهای ضدروانپریشیِ دیگر پاسخ یا تحملِ کافی نداشتهاند.
مهمترین نکته دربارهٔ سرتیندول، اثرِ احتمالیِ آن بر ریتمِ قلب (فاصلهٔ QT) است؛ به همین دلیل پیش از شروع و در طولِ درمان باید نوارِ قلب و سطحِ الکترولیتهای خون بررسی شود.
اگر تپشِ قلب، سرگیجهٔ شدید یا غش احساس کردید، یا خواستید داروی جدیدی—حتی بدونِ نسخه—مصرف کنید، پیش از آن حتماً با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سرتیندول یک داروی ضدروانپریشیِ نسلِ دوم (غیرمعمول) از ردهٔ داروهای اثرگذار بر دستگاهِ عصبی است که در ایران با نامِ تجاریِ سردولکت عرضه میشود. این دارو با مهارِ گیرندههای دوپامینیِ D2 و گیرندههای سروتونینیِ 5-HT2A در مغز، فعالیتِ نامتعادلِ این ناقلهای عصبی را که در بروزِ هذیان، توهم و بیثباتیِ روانی نقش دارند، تعدیل میکند. اثرِ آن بر گیرندههای آلفا-۱ آدرنرژیک نیز در برخی از عوارضِ شناختهشدهٔ این دارو، مانندِ افتِ فشارِ خونِ وضعیتی و احتقانِ بینی، نقش دارد. ویژگیِ متمایزِ سرتیندول نسبت به بسیاری از داروهای همرده، اثرِ آن بر ریتمِ قلب (طولانیشدنِ فاصلهٔ QT) است؛ به همین دلیل مصرفِ آن نیازمندِ ارزیابی و پایشِ قلبیِ منظم است و معمولاً برای بیمارانی در نظر گرفته میشود که به داروهای ضدروانپریشیِ دیگر پاسخ یا تحملِ کافی نداشتهاند.
موارد مصرف
- درمانِ اسکیزوفرنی در بزرگسالان
- کاهشِ علائمِ مثبتِ روانپریشی مانندِ هذیان و توهم
- بهبودِ علائمِ منفی مانندِ کنارهگیریِ اجتماعی، کندیِ عاطفی و کاهشِ انگیزه
- درمانِ نگهدارنده برای پیشگیری از عودِ علائم در اسکیزوفرنیِ مزمن
روش مصرف
سرتیندول بهصورتِ قرصِ خوراکی مصرف میشود و میتوان آن را با یا بدونِ غذا میل کرد؛ معمولاً یک نوبتِ مصرف در روز کافی است، اما زمانبندیِ دقیق را پزشک تعیین میکند و بهتر است هر روز در ساعتِ مشخصی مصرف شود تا سطحِ دارو در بدن یکنواخت بماند. از آنجا که این دارو میتواند بهویژه در ابتدای درمان فشارِ خون را هنگامِ بلندشدنِ ناگهانی پایین بیاورد، پزشک معمولاً درمان را با دوزِ پایین آغاز میکند و آن را بهآرامی و طیِ چند هفته تا رسیدن به دوزِ نگهدارنده افزایش میدهد؛ این روندِ تدریجی را نباید خودسرانه تندتر یا کندتر کرد. بهدلیلِ اثرِ احتمالیِ سرتیندول بر ریتمِ قلب، حضور در نوبتهای نوارِ قلب و آزمایشهایی که پزشک تعیین میکند اهمیتِ زیادی دارد. قطعِ ناگهانیِ دارو بدونِ نظرِ روانپزشک توصیه نمیشود؛ هرگونه تغییر در نحوهٔ مصرف یا دوز را تنها طبقِ نظرِ پزشک یا داروسازِ خود انجام دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسکیزوفرنی در بزرگسالان
با یا بدون غذا مصرف میشود. پایش نوار قلب پیش از شروع و در طول درمان ضروری است؛ فشار خون نیز هنگام افزایش دوز و اوایل درمان نگهدارنده پایش شود.
علائم مثبت اسکیزوفرنی مانند هذیان و توهم
دوز اختصاصی جداگانهای برای علائم مثبت وجود ندارد. برای تسکین فوری علائم حاد مناسب نیست و افزایش سریع دوز خطر افت فشار وضعیتی را افزایش میدهد.
علائم منفی اسکیزوفرنی مانند کنارهگیری اجتماعی، کندی عاطفی و کاهش انگیزه
دوز اختصاصی جداگانهای برای علائم منفی وجود ندارد و تنظیم دوز بر پایهٔ پاسخ بالینی و تحمل انجام میشود.
درمان نگهدارنده و پیشگیری از عود در اسکیزوفرنی مزمن
اگر درمان به مدت یک هفته یا بیشتر قطع شده باشد، بازتنظیم باید از ۴ میلیگرم در روز و طبق برنامهٔ افزایش تدریجی انجام شود؛ پیش از بازتنظیم، نوار قلب گرفته شود. در قطع کمتر از یک هفته، معمولاً بازتنظیم لازم نیست.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماریِ قلبی، ضربانِ نامنظمِ قلب یا طولانیبودنِ مادرزادیِ فاصلهٔ QT را حتماً پیش از شروع به پزشک بگویید.
- اگر سطحِ پتاسیم یا منیزیمِ خونتان پایین است یا داروی ادرارآور مصرف میکنید، به پزشک اطلاع دهید.
- فهرستِ کاملِ داروهای مصرفی—بهویژه داروهای قلبی، ضدقارچ، برخی آنتیبیوتیکها یا سایرِ داروهای اعصاب و روان—را به پزشک نشان دهید.
- سابقهٔ بیماریِ کبدی یا کلیوی، تشنج، یا هرگونه حساسیتِ شناختهشده به سرتیندول را با پزشک در میان بگذارید.
- در صورتِ بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی، پیش از شروعِ دارو با پزشک مشورت کنید.
- اگر سالمند هستید یا دچارِ زوالِ شناختی (دمانس) همراه با علائمِ روانپریشی هستید، این موضوع را با پزشک مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- احتقانِ بینی
- خشکیِ دهان
- افزایشِ وزن
- سرگیجه، بهویژه هنگامِ بلندشدنِ ناگهانی
- ورمِ خفیفِ دست و پا
- کاهشِ حجمِ انزال در مردان
- تپشِ قلب، احساسِ نامنظمبودنِ ضربانِ قلب یا غش: میتواند نشانهٔ اثر بر ریتمِ قلب باشد؛ در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورمِ صورت، لب یا گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس: نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- تبِ بالا، سفتیِ شدیدِ عضلات، تعریقِ زیاد و گیجیِ ناگهانی: میتواند نشانهٔ سندرمِ نادر و جدیِ بدخیمِ نورولپتیک باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنجِ جدید یا حرکاتِ غیرارادیِ تازه در صورت، زبان یا اندامها: باید هرچه زودتر به پزشک اطلاع داده شود.
- غشِ ناگهانی هنگامِ ایستادن، بهویژه در روزهای اولِ درمان یا پس از افزایشِ دوز: نشانهٔ افتِ فشارِ خون است و باید به پزشک گزارش شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سرتیندول در کبد متابولیزه میشود و مصرفِ همزمانِ آن با داروهایی که این مسیرِ کبدی را مهار میکنند—مانندِ برخی داروهای ضدقارچ، برخی آنتیبیوتیکها و برخی داروهای ضدافسردگی—میتواند سطحِ خونیِ سرتیندول و بهدنبالِ آن خطرِ اثر بر ریتمِ قلب را افزایش دهد. مصرفِ همزمان با سایرِ داروهایی که خود میتوانند فاصلهٔ QT را طولانی کنند، مانندِ برخی داروهای ضدآریتمی یا برخی داروهای دیگرِ اعصاب و روان، معمولاً توصیه نمیشود. داروهای ادرارآوری که سطحِ پتاسیم یا منیزیمِ خون را کاهش میدهند نیز میتوانند این خطر را بیشتر کنند، و الکل ممکن است افتِ فشارِ خونِ ناشی از این دارو را تشدید کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخل بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ سرتیندول در بارداریِ انسان در دست است. مصرفِ داروهای این گروه در سهماههٔ پایانیِ بارداری میتواند در نوزادِ تازهمتولدشده باعثِ نشانههایی مانندِ بیقراری، سفتی یا شلیِ غیرِطبیعیِ عضلات، لرزش یا مشکل در تغذیه شود. تصمیم دربارهٔ شروع یا ادامهٔ مصرفِ این دارو در دورانِ بارداری باید تنها با ارزیابیِ دقیقِ روانپزشک و سنجشِ فایده در برابرِ خطر انجام شود. اطلاعاتِ کافی دربارهٔ ورودِ سرتیندول به شیرِ مادر نیز در دسترس نیست؛ بنابراین مصرف در دورانِ شیردهی باید با مشورتِ پزشک باشد و بدونِ هماهنگیِ او، دارو را قطع یا شروع نکنید.
نگهداری
قرصِ سرتیندول را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور و گرمای مستقیم نگهداری کنید. آن را در بستهبندیِ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 4 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا پزشک پیش از شروعِ سرتیندول و در طولِ درمان نوارِ قلب درخواست میکند؟
۰۲سردولکت همان سرتیندول است؟
۰۳چرا دوزِ سرتیندول باید بهآرامی افزایش یابد؟
۰۴آیا سرتیندول باعثِ افزایشِ وزن میشود؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرفِ سرتیندول را فراموش کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه N05AE03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.