سلنیوم
سلنیوم یک عنصر کمیاب ضروری است و این فرآورده، مکمل معدنی تزریقیِ حاوی سدیم سلنیت پنتاهیدرات به شمار میرود. از آن برای تأمین سلنیوم در کمبود اثباتشده یا دریافت ناکافی از راه گوارش استفاده میشود.
بیشتر برای جبران کمبود سلنیوم، بهویژه در سوءتغذیه، اختلال جذب یا تغذیهٔ وریدی طولانیمدت، به کار میرود. وقتی تغذیهٔ خوراکی یا رودهای ممکن یا کافی نیست، ممکن است به محلول تغذیهٔ وریدی افزوده شود.
تزریق باید توسط کادر درمان انجام شود و افزایش خودسرانهٔ دریافت سلنیوم میتواند مسمومیت ایجاد کند. محلول را بدون بررسی سازگاری، بهویژه همراه مواد کاهندهای مانند ویتامین ث، در یک سرنگ یا محلول مخلوط نکنید.
اگر باردار یا شیرده هستید، بیماری کلیه یا کبد دارید، سابقهٔ حساسیت یا سطح بالای سلنیوم داشتهاید، یا مکملهای حاوی سلنیوم مصرف میکنید، پیش از تزریق اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت، بوی سیر در بازدم، تهوع و اسهال شدید یا گزگز اندامها نیازمند ارزیابی سریع است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سلنیوم یک عنصر کمیاب ضروری و این فرآورده یک مکمل معدنی تزریقی است که مادهٔ فعال آن سدیم سلنیت پنتاهیدرات است. محلول با غلظت ۵۰ میکروگرم در هر میلیلیتر، سلنیوم لازم برای ساخت پروتئینهای سلنیومدار، از جمله آنزیمهای محافظ سلول در برابر آسیب اکسایشی، را فراهم میکند. سلنیوم در عملکرد برخی آنزیمها و تبدیل هورمونهای تیروئیدی نیز نقش دارد. هدف اصلی این تزریق، جبران کمبود اثباتشده، بهویژه زمانی است که دریافت غذایی یا گوارشی کافی نیست یا بیمار تغذیهٔ وریدی دریافت میکند.
موارد مصرف
- درمان کمبود اثباتشدهٔ سلنیوم که با دریافت غذایی قابل اصلاح نیست.
- تأمین سلنیوم برای بیمارانی که تغذیهٔ وریدی کامل دریافت میکنند، وقتی تغذیهٔ خوراکی یا رودهای ممکن یا کافی نیست.
- جبران کمبود مرتبط با سوءتغذیه یا اختلال جذب، پس از تأیید کمبود و تعیین نیاز توسط پزشک.
روش مصرف
این فرآورده فقط با تجویز و توسط پزشک یا پرستار تزریق میشود. بسته به نوع فرآورده و وضعیت بیمار، ممکن است بهصورت تزریق عضلانی یا وریدی، یا پس از آمادهسازی به محلول تغذیهٔ وریدی افزوده شود؛ مسیر، مقدار و فاصلهٔ نوبتها را نسخه تعیین میکند و معمولاً سطح سلنیوم خون برای پایش درمان بررسی میشود. آمپول یا ویال یکبارمصرف است؛ پس از باز شدن باید بلافاصله مصرف شود و محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات نباید تزریق شود. از تزریق خودسرانه، مصرف خوراکی محلول تزریقی و دوبرابرکردن نوبت فراموششده خودداری کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود اثباتشدهٔ سلنیوم که با دریافت غذایی قابل اصلاح نیست
تزریق عضلانی یا وریدی فقط توسط کادر درمان و همراه با پایش سطح سلنیوم خون انجام شود؛ با ویتامین ث در یک محلول مخلوط نشود.
تأمین سلنیوم در تغذیهٔ وریدی کامل، وقتی تغذیهٔ خوراکی یا رودهای ممکن یا کافی نیست
فقط پس از رقیقسازی و افزودن به محلول تغذیهٔ وریدی مصرف شود؛ در طول ادامهٔ تغذیهٔ وریدی، سطح سلنیوم خون پایش شود.
کمبود سلنیوم مرتبط با سوءتغذیه یا اختلال جذب، پس از تأیید کمبود
درمان تا اصلاح کمبود و رسیدن سطح سلنیوم خون به هدف ادامه یابد و مقدار دریافت خوراکی یا رودهای نیز در محاسبهٔ دوز لحاظ شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به سلنیوم، سدیم سلنیت پنتاهیدرات یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده، و نیز سابقهٔ واکنش شدید به تزریق را اطلاع دهید.
- سابقهٔ بالا بودن سطح سلنیوم یا مسمومیت با سلنیوم را بگویید؛ در این وضعیت مصرف دارو ممنوع است.
- بیماری کلیه یا کبد، دیالیز، یا دریافت طولانیمدت تغذیهٔ وریدی را اطلاع دهید؛ ممکن است به پایش دقیقتر سطح سلنیوم و سایر آزمایشها نیاز باشد.
- تمام داروها، مکملها، فرآوردههای چندویتامینی و محلولهای تغذیهٔ وریدی، بهویژه موارد حاوی سلنیوم یا ویتامین ث، باید به پزشک یا داروساز گفته شوند.
- در کودکان، بهخصوص نوزادان نارس، مقدار مصرف و پایش باید توسط پزشک و بر اساس وضعیت و وزن کودک تعیین شود.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- در مقدار درمانی، عارضهٔ شایع اختصاصی برای خودِ سلنیوم گزارش نشده است.
- درد یا ناراحتی گذرا در محل تزریق عضلانی ممکن است رخ دهد.
- واکنش حساسیتی شدید مانند کهیر گسترده، تورم لبها، صورت یا گلو، خسخس، تنگی نفس، سرگیجه یا غش: تزریق باید متوقف شود و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای دریافت بیشازحد یا مسمومیت حاد مانند بوی سیر در بازدم، خستگی غیرعادی، تهوع، اسهال یا درد شکم: نوبت بعدی را خودسرانه تکرار نکنید و فوراً به پزشک یا مرکز درمانی اطلاع دهید.
- مسمومیت طولانیمدت میتواند با ریزش یا تغییر مو، تغییر ناخنها، گزگز، بیحسی یا ضعف اندامها همراه باشد؛ برای ارزیابی سریع سطح سلنیوم به پزشک مراجعه کنید.
- اگر هنگام تزریق وریدی یا تغذیهٔ وریدی تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، سرفهٔ شدید یا کبودی ایجاد شد، تزریق باید متوقف شود و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید، تورم، قرمزی گسترده، گرمی یا تغییر رنگ در مسیر رگ یا اندام پس از تزریق وریدی میتواند نشانهٔ آسیب رگ یا لخته باشد؛ فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین ناسازگاری این دارو هنگام آمادهسازی محلول رخ میدهد: مخلوطکردن آن با مواد کاهنده مانند ویتامین ث میتواند باعث تشکیل رسوب سلنیوم شود؛ بنابراین افزودن آن به سرم یا محلول تغذیهٔ وریدی باید از نظر سازگاری توسط داروساز بررسی شود. مصرف همزمان مکملهای سلنیوم، فرآوردههای چندویتامینی یا محلولهای تغذیهای حاوی سلنیوم مقدار کل دریافتی را بالا میبرد و خطر مسمومیت را افزایش میدهد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو؛ برای خودِ تزریق، محدودیت غذایی یا تداخل مستقیم با الکل شناختهشدهای مطرح نیست.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرف این فرآورده در بارداری دادهٔ مستقیم محدود است؛ اگر کمبود سلنیوم ثابت شده باشد، استفاده با نظر پزشک معمولاً برای بارداری و جنین مشکلساز انتظار نمیرود. سلنیوم وارد شیر مادر میشود، اما مقدار مورد نیاز برای اصلاح کمبود معمولاً برای شیرخوار زیانبار انتظار نمیرود؛ بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید و از مصرف همزمان مکملها بدون هماهنگی بپرهیزید.
نگهداری
در بستهبندی اصلی و در دمای اتاق، دور از گرمای شدید و نور مستقیم و دور از دسترس کودکان نگهداری و تاریخ انقضا بررسی شود. این فرآورده شرایط ویژهای برای نگهداری ندارد، اما آمپول یا ویال بازشده یکبارمصرف است و باید بلافاصله استفاده و باقیمانده دور ریخته شود. ظرف آسیبدیده یا محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات نباید استفاده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱این آمپول برای تقویت مو یا تیروئید هم استفاده میشود؟
۰۲سلنیوم تزریقی را چگونه دریافت میکنم؟
۰۳آیا میتوانم همزمان قرص سلنیوم یا فرآوردهٔ چندویتامینی مصرف کنم؟
۰۴چرا هنگام درمان آزمایش سطح سلنیوم انجام میشود؟
۰۵اگر بوی سیر در بازدم یا تغییر مو و ناخن پیدا کردم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۳ سازنده، در گروه A12CE02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.