ریواستیگمین
ریواستیگمین دارویی از رده مهارکنندههای کولیناستراز است که با افزایش سطح یک پیامرسان مهم مغزی به نام استیلکولین، به بهبود عملکرد حافظه و تفکر کمک میکند.
این دارو بیشتر برای کاهش نشانههای زوال عقل خفیف تا متوسط ناشی از بیماری آلزایمر و همچنین زوال عقل مرتبط با بیماری پارکینسون تجویز میشود.
شایعترین مشکل این دارو ناراحتیهای گوارشی مثل تهوع و بیاشتهایی است، بهویژه در ابتدای درمان. اگر مصرف دارو چند روز قطع شود، هرگز بدون هماهنگی با پزشک با همان مقدار قبلی از سر گرفته نشود.
اگر استفراغ شدید و مداوم، ضربان قلب بسیار کند، سیاهشدن مدفوع یا واکنش پوستی گسترده در محل برچسب مشاهده کردید، در اسرعوقت با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ریواستیگمین دارویی از رده مهارکنندههای کولیناستراز (Cholinesterase Inhibitor) است که در گروه داروهای اثرگذار بر دستگاه عصبی مرکزی قرار میگیرد. در مغز افرادی که به آلزایمر یا زوال عقل پارکینسونی مبتلا هستند، سطح استیلکولین -یکی از پیامرسانهای عصبی مهم در حافظه و یادگیری- کاهش مییابد. ریواستیگمین با مهار دو آنزیم تجزیهکننده این پیامرسان (استیلکولیناستراز و بوتیریلکولیناستراز)، مقدار آن را در مغز بالاتر نگه میدارد. این اثر میتواند برخی نشانههای شناختی و عملکردی بیماری را برای مدتی بهبود بخشد یا روند بدترشدن آنها را کند کند، هرچند بیماری زمینهای را متوقف یا درمان نمیکند. این دارو بهصورت کپسول، محلول خوراکی و برچسب پوستی در دسترس است.
موارد مصرف
- زوال عقل (دمانس) خفیف تا متوسط ناشی از بیماری آلزایمر
- زوال عقل خفیف تا متوسط مرتبط با بیماری پارکینسون
- بهبود نسبی حافظه، تمرکز و توانایی انجام کارهای روزمره در این بیماران
- کند کردن روند پیشرفت نشانههای شناختی در کنار سایر برنامههای درمانی و مراقبتی
روش مصرف
شکل، مقدار و برنامه زمانی مصرف ریواستیگمین (کپسول، محلول یا برچسب پوستی) را پزشک بر اساس وضعیت بیمار تعیین میکند و معمولاً افزایش مقدار بهصورت تدریجی و زیر نظر پزشک انجام میشود. کپسول و محلول خوراکی بهتر است همراه با غذا خورده شوند تا احتمال تهوع کمتر شود. برچسب پوستی باید روی پوست تمیز، خشک و بدون موی ناحیه پشت، بازو یا قفسه سینه چسبانده شود؛ هر بار در محلی تازه و نه محل روز قبل، و پیش از چسباندن برچسب جدید، برچسب قبلی حتماً برداشته شود، چون چسباندن همزمان چند برچسب میتواند خطرناک باشد. اگر مصرف دارو به هر دلیل چند روز قطع شود، هرگز خودسرانه و با همان مقدار قبلی ادامه ندهید، چون ممکن است عوارض گوارشی شدیدی ایجاد شود؛ در این حالت معمولاً پزشک باید درمان را دوباره از مقدار کم شروع کند. پایبندی روزانه به دارو طبق برنامهای که پزشک مشخص کرده و خودداری از قطع ناگهانی آن، برای اثربخشی درمان اهمیت زیادی دارد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
زوال عقل خفیف تا متوسط ناشی از بیماری آلزایمر
همراه غذا مصرف شود. حداکثر دوز ۶ میلیگرم در هر نوبت، معادل ۱۲ میلیگرم در روز است.
زوال عقل خفیف تا متوسط مرتبط با بیماری پارکینسون
همراه غذا مصرف شود. حداکثر دوز ۶ میلیگرم در هر نوبت، معادل ۱۲ میلیگرم در روز است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به ریواستیگمین، سایر مهارکنندههای کولیناستراز یا ترکیبات کارباماتی را به پزشک بگویید.
- اگر بیماری قلبی (بهویژه اختلال ریتم یا ضربان کند قلب)، فشار خون پایین یا اختلال هدایت الکتریکی قلب دارید، حتماً اطلاع دهید.
- سابقه زخم معده، خونریزی گوارشی، آسم یا بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)، یا انسداد مجاری ادراری را ذکر کنید.
- اگر سابقه تشنج دارید یا اخیراً کاهش وزن قابلتوجهی داشتهاید، پزشک باید مطلع باشد.
- فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفی خود را همراه داشته باشید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، حتماً پیش از شروع دارو با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ، بهویژه در ابتدای درمان یا پس از افزایش مقدار دارو
- کاهش اشتها و کاهش وزن
- اسهال یا ناراحتی شکمی
- سرگیجه و سردرد
- قرمزی یا خارش خفیف در محل برچسب پوستی
- استفراغ شدید و مداوم یا نشانههای کمآبی بدن مثل کاهش شدید ادرار و ضعف — در این صورت سریعاً با پزشک تماس بگیرید.
- ضربان قلب بسیار کند، سرگیجه شدید یا غشکردن — نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
- سیاهشدن مدفوع یا استفراغ خونی که میتواند نشانه خونریزی گوارشی باشد — باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه شود.
- واکنش آلرژیک شدید مثل تورم صورت، لب یا زبان، تنگی نفس یا کهیر گسترده — اورژانسی است و نیاز به مراجعه فوری دارد.
- واکنش پوستی گسترده یا شدید فراتر از محل برچسب — مصرف را متوقف و سریع به پزشک اطلاع دهید.
- تشنج یا بدتر شدن ناگهانی علائم حرکتی در بیماران پارکینسونی — باید به پزشک گزارش شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ریواستیگمین میتواند با سایر داروهای دارای اثر کولینرژیک (مانند برخی داروهای مثانه یا میاستنی گراویس) اثری همجهت و تشدیدشده ایجاد کند، و در مقابل با داروهای آنتیکولینرژیک (برخی آنتیهیستامینها، شلکنندههای عضلانی ادراری، بعضی داروهای ضدافسردگی) ممکن است اثر یکدیگر را کم کنند. مصرف همزمان با داروهایی که ضربان قلب را کاهش میدهند، مانند برخی بتابلوکرها، ممکن است خطر کندی بیشازحد ضربان قلب را بیشتر کند. پیش از هرگونه جراحی یا بیهوشی، حتماً به پزشک بیهوشی اطلاع دهید که این دارو مصرف میشود، زیرا میتواند با برخی شلکنندههای عضلانی مورد استفاده در بیهوشی تداخل داشته باشد. مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروییدی (NSAIDs) در کنار این دارو ممکن است خطر ناراحتی گوارشی را بالا ببرد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از بروز تداخلهای ناخواسته جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ریواستیگمین معمولاً برای بیماران مسنتر تجویز میشود و کاربرد آن در دوران بارداری بهندرت مطرح است، اما اطلاعات کافی درباره ایمنی آن در بارداری انسانی وجود ندارد و مصرف آن تنها در صورتی توصیه میشود که پزشک آن را ضروری تشخیص دهد. مشخص نیست این دارو چه میزان از طریق شیر مادر ترشح میشود، بنابراین در دوران شیردهی نیز مصرف آن باید تنها با نظر و صلاحدید پزشک باشد.
نگهداری
کپسول و محلول خوراکی ریواستیگمین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگه دارید. برچسبهای پوستی را تا زمان استفاده در بسته اصلی خود نگه دارید و بلافاصله پس از باز کردن، استفاده کنید. برچسب استفادهشده هنوز مقداری دارو در خود دارد، پس آن را از وسط تا بزنید (سطح چسبناک رو به هم) و طوری دور بیندازید که در دسترس کودکان یا حیوانات خانگی نباشد. همه اشکال این دارو را دور از دسترس کودکان نگهداری کنید و پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 1.5 mg |
| کپسول | 4.5 mg |
| کپسول | 6 mg |
| کپسول | 3 mg |
| محلول | 2 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴۹ برند از ۲۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا برچسب پوستی ریواستیگمین بهتر از کپسول است؟
۰۲اگر یک روز مصرف دارو را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۳آیا ریواستیگمین آلزایمر را درمان میکند؟
۰۴چرا پوست زیر برچسب قرمز یا خارشدار میشود؟
۰۵آیا میتوان مصرف این دارو را ناگهان قطع کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴۹ برند از ۲۵ سازنده، در گروه N06DA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.