کمپلکس پروترومبین فعال
کمپلکس پروترومبین فعال، با نامِ تجاریِ فیبا، فرآوردهای پلاسمایی و تزریقی از خانوادهٔ عواملِ انعقادیِ خون است که به لختهشدنِ خون در بدنِ بیمارانِ هموفیلیِ همراه با مهارکننده کمک میکند.
بیشترین کاربردِ آن، کنترل و پیشگیری از خونریزی در بیمارانِ هموفیلیِ نوعِ A یا B است که در بدنشان آنتیبادی (مهارکننده) علیه فاکتورِ ۸ یا فاکتورِ ۹ ایجاد شده و درمانِ معمولی برایشان اثر ندارد.
مهمترین نکته این است که این دارو خطرِ لختهٔ خونِ ناخواسته (ترومبوز) دارد، بهویژه در دوزِ بالا یا تزریقِ سریع؛ به همین دلیل دوز، سرعتِ تزریق و پایشِ آن را فقط پزشکِ متخصص تعیین میکند.
اگر پس از تزریق دردِ قفسهٔ سینه، تنگیِ نفس، تورمِ ناگهانیِ یک دست یا پا، یا نشانههایِ حساسیتِ شدید مانندِ کهیرِ گسترده و ورمِ صورت دیدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کمپلکس پروترومبین فعال (که در ایران با نامِ تجاریِ «فیبا» شناخته میشود) در ردهٔ داروهای خون و خونسازی، بهطور دقیقتر در زیرگروهِ فرآوردههای انعقادیِ خون، جای میگیرد. این دارو از پلاسمای انسانی تهیه میشود و ترکیبی از چند فاکتورِ انعقادی، ازجمله فاکتورِ ۷ بهشکلِ فعالشده بههمراهِ فاکتورهای ۲، ۹ و ۱۰، را در خود دارد. کاربردِ اصلیِ آن در بیمارانی است که بهدلیلِ هموفیلیِ نوعِ A یا B، در بدنشان آنتیبادی (مهارکننده) علیه فاکتورِ ۸ یا فاکتورِ ۹ ساخته شده و تزریقِ فاکتورِ معمولیِ دیگر برایشان اثرِ کافی ندارد؛ در این حالت، این دارو با دورزدنِ نیاز به آن فاکتورِ خاص، مسیرِ لختهشدنِ خون را کامل میکند. هدفِ اصلی، متوقفکردن یا پیشگیری از خونریزی، ازجمله پیش و پس از جراحی، در همین گروهِ خاص از بیماران است. این دارو فقط بهصورتِ تزریقِ وریدی و در محیطِ درمانی یا زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک یا تیمِ هموفیلی تجویز میشود.
موارد مصرف
- کنترلِ حملاتِ خونریزی در هموفیلیِ نوعِ A یا B همراه با مهارکننده (آنتیبادی) علیه فاکتورِ ۸ یا فاکتورِ ۹
- پیشگیریِ برنامهریزیشده از خونریزی و کاهشِ دفعاتِ آن در همین گروه از بیماران، طبقِ صلاحدیدِ متخصصِ هموفیلی
- آمادهسازی و مدیریتِ خونریزیِ حینِ جراحی یا اقداماتِ تهاجمی در این بیماران
- کنترلِ خونریزی در هموفیلیِ اکتسابی، یعنی زمانی که آنتیبادی علیه فاکتورِ انعقادی بهشکلِ اکتسابی (نه مادرزادی) ایجاد شده باشد
- کنترلِ خونریزیِ مفصلی، عضلانی یا سایرِ خونریزیهای داخلیِ ناشی از هموفیلیِ همراه با مهارکننده
روش مصرف
این دارو را فقط پزشک یا کادرِ درمانیِ آموزشدیده، بهصورتِ تزریقِ آهسته و پیوسته در ورید (انفوزیون)، پس از حلکردنِ پودرِ لیوفیلیزه در حلالِ همراهِ آن، تزریق میکند. در برخی بیمارانِ باتجربه که آموزشِ لازم را از مرکزِ هموفیلی دیدهاند، تزریق در منزل هم ممکن است، اما فقط با هماهنگیِ کاملِ پزشک. دوز، فاصلهٔ بینِ نوبتهای تزریق و سرعتِ انفوزیون را پزشکِ متخصص بر اساسِ شدتِ خونریزی و پاسخِ بدنِ شما تعیین میکند؛ این موارد را نباید بدونِ هماهنگی با او تغییر داد یا تزریق را سریعتر از حدِّ توصیهشده انجام داد، چون سرعتِ زیاد خطرِ عوارض را بالا میبرد. اگر خونریزی ادامه یافت یا بهتر نشد، یا نوبتِ تزریق فراموش یا بهتأخیر افتاد، بهجایِ تصمیمِ شخصی، با پزشک یا مرکزِ هموفیلیِ خود تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل خونریزی حاد در هموفیلی نوع آ یا ب همراه با مهارکننده
پس از بازسازی، فقط بهصورت تزریق یا انفیوژن وریدی؛ پایش پاسخ بالینی، واکنشهای حساسیتی و عوارض ترومبوتیک ضروری است.
پیشگیری منظم از خونریزی در هموفیلی نوع آ یا ب همراه با مهارکننده
این رژیم برای پیشگیری است و برای خونریزی فعال باید از رژیم متناسب با محل و شدت خونریزی استفاده شود.
مدیریت خونریزی در حین جراحی یا اقدامات تهاجمی در هموفیلی همراه با مهارکننده
در جراحیهای بزرگ یا خونریزی تهدیدکنندهٔ حیات، پایش نزدیک هموستاز و عوارض ترومبوتیک ضروری است.
کنترل خونریزی در هموفیلی اکتسابی همراه با مهارکنندهٔ فاکتور ۸
درمان باید در مرکز تخصصی و با پایش نزدیک پاسخ هموستاتیک، عوارض ترومبوتیک و واکنشهای حساسیتی انجام شود؛ تجربهٔ مصرف در کودکان برای تعیین رژیم مستقل کافی نیست.
خونریزی مفصلی، عضلانی یا سایر خونریزیهای داخلی در هموفیلی همراه با مهارکننده
در خونریزی مفصل، درمان تا کاهش درد و تورم و بهبود حرکت ادامه مییابد؛ خونریزی داخلی شدید، بهویژه مغزی، اورژانسی و نیازمند درمان بیمارستانی است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به این دارو یا هر فرآوردهٔ خونیِ دیگر واکنشِ آلرژیک نشان دادهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ لختهٔ خون، بیماریِ قلبیعروقی، سکته یا بیحرکتیِ طولانی (مثلاً پس از جراحی) را با پزشک در میان بگذارید، چون خطرِ لختگیِ ناخواسته را بالا میبرد.
- اگر اخیراً داروهای آنتیفیبرینولیتیک مانندِ ترانکسامیکاسید مصرف کردهاید، حتماً بگویید؛ ممکن است لازم باشد فاصلهٔ زمانیِ مشخصی رعایت شود.
- سابقهٔ بیماریِ کبدی یا کلیوی را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از تزریق با پزشک مشورت کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و سایرِ فرآوردههای خونی که مصرف میکنید را به پزشک و داروساز بگویید.
عوارض احتمالی
- سردرد
- تب یا لرز
- حالتِ تهوع
- سرخی، گرمی یا واکنشِ خفیف در محلِ تزریق
- برافروختگیِ گذرای پوست (گُرگرفتگی)
- علائمِ لختهٔ خون مانندِ دردِ قفسهٔ سینه، تنگیِ نفسِ ناگهانی یا تورم و دردِ یکطرفهٔ پا؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائمِ سکتهٔ مغزی مانندِ ضعفِ ناگهانیِ یکطرفهٔ بدن، اختلالِ گفتار یا تاریِ ناگهانیِ دید؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ کهیرِ گسترده، ورمِ صورت، لب یا زبان، خسخسِ سینه یا افتِ فشارِ خون؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودیِ غیرِعادی یا خونریزیِ تازه از نقاطِ دیگرِ بدن که ممکن است نشانهٔ لختگیِ گستردهٔ داخلِ عروق باشد؛ بلافاصله با پزشک یا مرکزِ هموفیلیِ خود تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخلِ شناختهشدهٔ این دارو با داروهای آنتیفیبرینولیتیک (ضدِّحلشدنِ لخته)، مانندِ ترانکسامیکاسید یا آمینوکاپروئیکاسید، است؛ مصرفِ همزمان یا خیلی نزدیک بههم میتواند خطرِ لختهٔ خونِ ناخواسته را بالا ببرد و پزشک معمولاً فاصلهٔ زمانیِ مشخصی بینِ آنها در نظر میگیرد. همچنین مصرفِ همزمان با فرآوردههای دیگرِ فاکتورِ انعقادی، بهویژه فاکتورِ ۷ فعالشدهٔ نوترکیب، باید فقط با تأییدِ پزشکِ متخصص باشد. برای پیشگیری از هرگونه تداخلِ ناخواسته، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیای که مصرف میکنید را به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ این دارو در بارداری و شیردهی، مطالعاتِ کنترلشدهٔ کافی در دست نیست، چون این وضعیت (هموفیلیِ همراه با مهارکننده) در زنانِ باردار بسیار نادر است. از آنجا که این دارو معمولاً برایِ کنترلِ خونریزیِ جدی و ضروری تجویز میشود، تصمیمِ مصرف در دورانِ بارداری یا شیردهی باید با همکاریِ پزشکِ متخصصِ خون و متخصصِ زنان، و با سنجیدنِ ضرورتِ درمان در برابرِ خطرهای احتمالی، گرفته شود.
نگهداری
ویالهای این دارو را طبقِ برچسبِ روی بسته، معمولاً در یخچال (میانِ ۲ تا ۸ درجهٔ سلسیوس) و دور از نور و یخزدگی نگه دارید، مگر آنکه پزشک یا داروخانه دستورِ دیگری داده باشد. پیش از تزریق، تاریخِ انقضا و سالمبودنِ ظاهرِ پودر و محلولِ آمادهشده (بدونِ کدورت یا ذرهٔ معلق) را بررسی کنید و دارو را همیشه دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. محلولِ آمادهشده را طبقِ راهنمای بسته و در بازهٔ زمانیِ محدود مصرف کنید و باقیماندهٔ استفادهنشده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بهجایِ فاکتورِ ۸ یا فاکتورِ ۹ معمولی، این دارو برایم تجویز شده است؟
۰۲آیا تزریقِ این دارو در منزل امکانپذیر است؟
۰۳اگر بعد از تزریق، پا یا دستم متورم یا دردناک شد، جدی است؟
۰۴آیا مصرفِ همزمانِ این دارو با ترانکسامیکاسید مشکلی دارد؟
۰۵چند بار باید این دارو تزریق شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B02BD03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.