پروپانتلین بروماید
پروپانتلین بروماید دارویی از خانوادهٔ آنتیکولینرژیکها (ضدموسکارینی) است که با مهار گیرندههای موسکارینی، انقباض و ترشحات عضلات صاف دستگاه گوارش را کاهش میدهد.
این دارو بیشتر برای تسکین اسپاسم و درد گوارشی، مانند سندرم رودهٔ تحریکپذیر، و بهعنوان درمان کمکی در زخم گوارشی تجویز میشود.
چون پروپانتلین ترشح عرق را هم کاهش میدهد، در هوای گرم خطر گرمازدگی افزایش مییابد؛ افراد مبتلا به گلوکوم زاویهبسته یا مشکلات ادراری باید پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنند.
پیش از شروع مصرف، اگر سابقهٔ گلوکوم، مشکلات ادراری یا بیماری قلبی دارید حتماً پزشک را در جریان بگذارید؛ و اگر در حین مصرف تاری شدید دید، ناتوانی در ادرار کردن یا تپش شدید قلب رخ داد، بیدرنگ با پزشک یا داروساز تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پروپانتلین بروماید دارویی مصنوعی از گروه آنتیکولینرژیکهای آمونیوم چهارتایی (Quaternary Ammonium Anticholinergics) است که در ردهٔ داروهای گوارش و سوختوساز قرار میگیرد. این دارو با مسدود کردن رقابتی گیرندههای موسکارینی استیلکولین در عضلات صاف دستگاه گوارش، از انقباض و اسپاسم بیشازحد روده و معده جلوگیری میکند و ترشح اسید معده را نیز تا حدی کاهش میدهد. چون ساختار آمونیوم چهارتایی آن مانع عبور گستردهٔ آن از سد خونیمغزی میشود، اثرات آن عمدتاً محدود به دستگاه گوارش و اندامهای محیطی است، نه مغز و اعصاب مرکزی. هدف اصلی از مصرف آن، تسکین اسپاسم و درد گوارشی و کمک به کنترل ترشحات اضافی بدن است.
موارد مصرف
- تسکین اسپاسم و درد عضلانی دستگاه گوارش، مانند سندرم رودهٔ تحریکپذیر
- درمان کمکی در کنار سایر داروها برای زخم معده و اثنیعشر
- کاهش ترشح بیشازحد اسید معده
- کاهش اسپاسم مثانه و برخی مشکلات ادراری مرتبط با تحریکپذیری عضلهٔ مثانه، به تشخیص پزشک
- کاهش تعریق بیشازحد در برخی بیماران، به تشخیص پزشک
روش مصرف
پروپانتلین را معمولاً پیش از غذا، و در صورت تجویز پزشک پیش از خواب نیز، مصرف میکنند، چون مصرف همزمان با غذا میتواند جذب آن را کم کند؛ اما زمانبندی دقیق و تعداد نوبتهای مصرف را باید طبق نسخهٔ پزشک رعایت کرد. قرص را با یک لیوان آب کامل قورت دهید، مگر پزشک یا داروساز دستور دیگری داده باشد. برای اثربخشی بهتر، مصرف منظم و در ساعات ثابت روزانه اهمیت دارد؛ و اگر بیمار قصد قطع مصرف را دارد، بهتر است پیش از آن با پزشک مشورت کند، نه اینکه دارو را ناگهان رها کند. تعیین دقیق مقدار مصرف و طول دورهٔ درمان کاملاً بر عهدهٔ پزشک معالج است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسپاسم و درد عضلانی دستگاه گوارش، از جمله سندرم رودهٔ تحریکپذیر
با معدهٔ خالی مصرف شود؛ در انسداد دستگاه گوارش، ایلئوس فلجی، کولیت اولسراتیو شدید یا مگاکولون سمی مصرف نشود.
زخم معده و اثنیعشر، بهعنوان درمان کمکی
فقط بهعنوان درمان کمکی و همراه برنامهٔ درمانی زخم مصرف شود؛ مدت ادامهٔ درمان را پزشک بر اساس پاسخ بالینی تعیین میکند.
ترشح بیشازحد اسید معده
برای مصرف طولانیمدت، علت زمینهای ترشح زیاد اسید باید ارزیابی شود؛ این دارو جایگزین درمان اختصاصی علت نیست.
بیشفعالی دترسور مثانه و بیاختیاری ادرار در بزرگسالان
در انسداد مجاری ادراری، احتباس ادرار یا بزرگی پروستات همراه با انسداد مصرف نشود.
کاهش تعریق بیشازحد
کاهش تعریق خطر گرمازدگی را، بهویژه در هوای گرم، هنگام تب یا ورزش، افزایش میدهد؛ از گرمای شدید دوری شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به پروپانتلین یا سایر داروهای آنتیکولینرژیک حساسیت دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ گلوکوم زاویهبسته، بزرگی پروستات یا دشواری در ادرار کردن، میاستنیگراویس یا انسداد دستگاه گوارش را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر بیماری قلبی مانند تپش نامنظم قلب، فتق هیاتال همراه با ریفلاکس، یا کولیت زخمی شدید روده بزرگ دارید، پزشک را مطلع کنید.
- سالمندان معمولاً به عوارضی مانند گیجی، یبوست و دشواری ادرار حساسترند، پس مصرف این دارو در این گروه سنی باید با احتیاط و زیر نظر پزشک باشد.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود، و نیز بارداری یا شیردهی احتمالی، را به پزشک و داروساز اطلاع دهید.
- در هوای گرم یا هنگام فعالیت بدنی سنگین احتیاط بیشتری کنید، چون این دارو تعریق بدن را کم میکند.
عوارض احتمالی
- خشکی دهان
- تاری خفیف دید
- یبوست
- کاهش تعریق
- سرگیجه یا خوابآلودگی خفیف
- دشواری خفیف در شروع ادرار کردن
- درد ناگهانی چشم، تاری شدید دید یا دیدن هالهٔ رنگی دور نورها، که میتواند نشانهٔ حملهٔ گلوکوم باشد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ناتوانی کامل در ادرار کردن یا درد شدید زیر شکم، که میتواند نشانهٔ احتباس ادرار باشد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- یبوست شدید، نفخ دردناک یا نبود دفع مدفوع برای چند روز، که میتواند نشانهٔ انسداد روده باشد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش شدید یا نامنظم قلب — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای گرمازدگی مانند داغی شدید پوست بدون تعریق، گیجی یا ضعف در هوای گرم — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت و لبها، کهیر گسترده یا دشواری تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان پروپانتلین با سایر داروهای آنتیکولینرژیک یا داروهایی با اثر ضدموسکارینی، مانند برخی آنتیهیستامینها، ضدافسردگیهای سهحلقهای و برخی داروهای ضدپارکینسون، میتواند خشکی دهان، یبوست و دشواری ادرار را تشدید کند. از آنجا که این دارو حرکت دستگاه گوارش را کند میکند، ممکن است جذب برخی داروهای خوراکی دیگری را که همزمان مصرف میشوند تغییر دهد؛ به همین دلیل بهتر است فاصلهٔ مصرف با داروهایی مانند آنتیاسیدها رعایت شود. الکل نیز میتواند خوابآلودگی و سرگیجهٔ ناشی از این دارو را بیشتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی و قطعی دربارهٔ بیخطر بودن کامل پروپانتلین در بارداری در دست نیست؛ از این رو مصرف آن در دوران بارداری تنها زمانی توصیه میشود که پزشک تشخیص دهد فایدهٔ آن برای مادر بیش از خطر احتمالی است. دربارهٔ ترشح این دارو در شیر مادر و اثر آن بر نوزاد نیز اطلاعات کافی وجود ندارد، بنابراین مادران شیرده باید پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
پروپانتلین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. آن را در جایی دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای بسته را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در فاضلاب یا زبالهٔ خانگی.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 15 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پروپانتلین باعث خشکی دهان میشود؟
۰۲چرا باید پروپانتلین را پیش از غذا مصرف کرد؟
۰۳آیا پروپانتلین باعث خوابآلودگی میشود؟
۰۴مصرف پروپانتلین در هوای گرم چه احتیاطی نیاز دارد؟
۰۵اگر یک نوبت مصرف پروپانتلین را فراموش کنم چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه A03AB05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.