کلرید پتاسیم
کلرید پتاسیم یک فرآوردهٔ تزریقی برای تأمین پتاسیم و اصلاح کمبود آن در بدن است. مصرف این محلول غلیظ معمولاً در محیط درمانی و با پایش آزمایش خون و قلب انجام میشود.
بیشتر برای درمان کمبود قابلتوجه پتاسیم، بهویژه زمانی که مصرف خوراکی ممکن یا کافی نیست، استفاده میشود. علت کمبود نیز باید همزمان بررسی و درمان شود.
این محلول هرگز نباید بدون رقیقسازی یا بهصورت تزریق سریع و مستقیم وارد ورید شود؛ چنین کاری میتواند آریتمی خطرناک و ایست قلبی ایجاد کند.
اگر بیماری کلیه، کاهش ادرار، بیماری قلبی، اختلال غدهٔ فوقکلیه یا سابقهٔ پتاسیم بالا دارید، پیش از دریافت دارو اطلاع دهید. تپش قلب، ضعف شدید یا سوزش و تورم محل تزریق نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلرید پتاسیم یک نمک پتاسیم و جایگزین الکترولیت است که برای بالا بردن پتاسیم خون بهکار میرود. این ماده به حفظ عملکرد طبیعی عصبها، عضلهها و ریتم قلب کمک میکند. فرآوردهٔ یک میلیاکیوالان در هر میلیلیتر، محلولی غلیظ برای تزریق است و باید پیش از تزریق با محلول مناسب رقیق شود. مقدار و سرعت تجویز بر اساس آزمایش خون، وضعیت کلیه و شرایط قلبی بیمار تعیین میشود.
موارد مصرف
- درمان کمبود پتاسیم خون، بهویژه کمبود شدید یا علامتدار
- جبران پتاسیم در بیمارانی که نمیتوانند داروی خوراکی مصرف کنند یا جذب کافی ندارند
- جبران پتاسیم از دسترفته در برخی موارد مانند استفراغ، اسهال یا مصرف بعضی داروهای ادرارآور، طبق تشخیص پزشک
- افزودن پتاسیم به برخی محلولهای تغذیهٔ وریدی، فقط طبق دستور درمانی
روش مصرف
کلرید پتاسیم غلیظ فقط توسط کادر درمان و پس از رقیقسازی مناسب تجویز میشود؛ تزریق مستقیم وریدی یا تزریق سریع آن خطرناک است. مقدار، نوع محلول رقیقکننده، مسیر و سرعت تزریق به سطح پتاسیم خون، نوار قلب، عملکرد کلیه و وضعیت بیمار بستگی دارد و خودسرانه قابل تعیین نیست. در طول درمان ممکن است آزمایشهای مکرر خون و پایش قلب انجام شود. اگر محل تزریق دردناک، متورم یا سوزان شد، همان لحظه به پرستار اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود شدید یا علامتدار پتاسیم خون (هیپوکالمی)
تزریق مستقیم وریدی یا تزریق محلول غلیظ ممنوع است؛ پیش از شروع و در طول درمان، عملکرد کلیه، پتاسیم و در صورت نیاز منیزیم بررسی شود.
جبران کمبود پتاسیم هنگام ناتوانی از مصرف خوراکی یا جذب ناکافی
تمام منابع دریافت پتاسیم باید در محاسبهٔ مقدار کلی لحاظ شوند؛ از تزریق سریع بهعلت خطر آریتمی و ایست قلبی پرهیز شود.
جبران پتاسیم از دسترفته در استفراغ، اسهال یا مصرف داروهای ادرارآور
در کمبود ناشی از داروهای ادرارآور، بازبینی داروی مسبب ضروری است؛ در اسهال یا استفراغ، جبران مایعات و سایر الکترولیتها نیز اهمیت دارد.
افزودن پتاسیم به محلولهای تغذیهٔ وریدی
افزودن و اختلاط باید طبق پروتکل انجام شود؛ محلول تغذیهٔ وریدی از نظر مجموع پتاسیم و سازگاری اجزا بررسی شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماری کلیه، کاهش ادرار، نارسایی قلبی یا اختلال غدهٔ فوقکلیه را اطلاع دهید.
- اگر قبلاً پتاسیم خونتان بالا بوده یا آزمایشهای کلیهتان غیرطبیعی بوده است، پیش از تزریق مطرح کنید.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه مکملهای پتاسیم و جایگزینهای نمک حاوی پتاسیم، را ارائه دهید.
- مصرف داروهای مؤثر بر پتاسیم مانند بعضی داروهای فشارخون، داروهای ادرارآور نگهدارندهٔ پتاسیم یا برخی داروهای ضدالتهاب میتواند اهمیت داشته باشد.
- در صورت بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی، پیش از دریافت دارو اطلاع دهید.
- درمان به پایش پتاسیم، منیزیم، عملکرد کلیه و در موارد لازم نوار قلب نیاز دارد؛ در کاهش ادرار یا بیماری شدید، خطر تجمع پتاسیم بیشتر است.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا ناراحتی محل تزریق
- قرمزی، التهاب یا تحریک رگ
- تهوع
- استفراغ یا ناراحتی شکمی
- تپش قلب، ضربان نامنظم، ضعف شدید، گزگز یا بیحسی: میتواند نشانهٔ اختلال جدی پتاسیم باشد؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید.
- تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، سرگیجهٔ شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم، درد شدید، سفتی، تاول یا تغییر رنگ پوست در محل تزریق: احتمال نشت دارو به بافت مطرح است؛ فوراً به پرستار اطلاع دهید تا تزریق بررسی و متوقف شود.
- کهیر، تورم صورت یا گلو، خسخس سینه یا دشواری تنفس: نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار یا ضعف و سنگینی پیشروندهٔ عضلات: میتواند با تجمع پتاسیم مرتبط باشد و به ارزیابی فوری نیاز دارد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مکملهای پتاسیم، جایگزینهای نمک حاوی پتاسیم و داروهایی مانند برخی داروهای فشارخون از گروه مهارکنندهٔ آنزیم تبدیلکنندهٔ آنژیوتانسین یا مسدودکنندهٔ گیرندهٔ آنژیوتانسین، داروهای ادرارآور نگهدارندهٔ پتاسیم و بعضی داروهای ضدالتهاب میتوانند خطر بالا رفتن پتاسیم خون را بیشتر کنند. غذای معمولی تداخل مستقیم مهمی ندارد، اما نمکهای رژیمی و فرآوردههای خوراکی حاوی پتاسیم باید اعلام شوند. الکل تداخل مستقیم قابلتوجهی ندارد، ولی مصرف زیاد آن میتواند کمآبی و اختلالات الکترولیتی را تشدید کند. فهرست کامل داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پتاسیم برای بدن ضروری است، اما مصرف وریدی کلرید پتاسیم در بارداری باید فقط در صورت نیاز و با پایش دقیق انجام شود؛ بالا رفتن پتاسیم برای مادر خطرناک است. پتاسیم بهطور طبیعی در شیر مادر وجود دارد و در شیردهی معمولاً انتظار اثر مستقیم مهمی بر شیرخوار نمیرود، اما ضرورت درمان و وضعیت کلیهٔ مادر باید بررسی شود.
نگهداری
آمپول یا ویال را طبق شرایط درجشده روی بسته و معمولاً در دمای اتاق، دور از نور مستقیم، گرمای شدید و یخزدگی نگهداری کنید. آن را دور از دسترس کودکان بگذارید و پیش از مصرف، تاریخ انقضا و شفاف و بیرنگ بودن محلول را بررسی کنید؛ فرآوردهٔ آسیبدیده، تغییررنگداده یا دارای ذرات نباید مصرف شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلرید پتاسیم غلیظ را میتوان مستقیم داخل رگ تزریق کرد؟
۰۲چرا هنگام دریافت کلرید پتاسیم نوار قلب و آزمایش خون انجام میشود؟
۰۳اگر بیماری کلیه داشته باشم، دریافت این دارو خطرناک است؟
۰۴آیا میتوانم همزمان مکمل پتاسیم یا نمک رژیمی مصرف کنم؟
۰۵اگر محل تزریق بسوزد یا ورم کند چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه B05XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.