کرایوپرسیپیتیت
کرایوپرسیپیتیت یک فرآوردهٔ خونیِ تهیهشده از پلاسماست که فیبرینوژن و چند عامل انعقادی را بهصورت غلیظ فراهم میکند. این فرآورده برای کمک به تشکیل لخته و کنترل خونریزی بهکار میرود.
بیشتر در خونریزی یا خطر خونریزی همراه با کمبود مهم فیبرینوژن، مانند خونریزیهای شدید، جراحی و برخی اختلالهای مادرزادی انعقاد استفاده میشود. نیاز به آن با وضعیت بالینی و آزمایشهای انعقاد تعیین میشود.
کرایوپرسیپیتیت برای مصرف خانگی نیست و فقط از راه وریدی، در مرکز درمانی و با پایش واکنش انتقال داده میشود. تب، لرز، خارش گسترده یا تنگی نفس را همان لحظه به پرستار اطلاع دهید.
سابقهٔ واکنش شدید به انتقال خون، حساسیت به فرآوردههای پلاسما، بیماری قلبی یا کلیوی، لختهٔ خونی، یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون را پیش از انتقال بگویید. بارداری، احتمال بارداری و شیردهی نیز باید در پروندهٔ درمانی ثبت شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کرایوپرسیپیتیت بخش غلیظشدهٔ پروتئینهای انعقادیِ پلاسماست و در ردهٔ فرآوردههای خونیِ گروه «خون و خونسازی» قرار دارد. این فرآورده عمدتاً فیبرینوژن و نیز عوامل انعقادی هشت و سیزده و عامل فونویلبراند دارد. با فراهم کردن مواد لازم برای ساخت و استحکام لخته، به بند آمدن خونریزی کمک میکند. کاربرد اصلی آن جبران کمبود یا اختلال عملکرد فیبرینوژن است و برای کمخونی، پایین بودن پلاکت یا صرفاً جایگزینی حجم خون استفاده نمیشود.
موارد مصرف
- کنترل خونریزی فعال همراه با کمبود یا اختلال عملکرد فیبرینوژن
- جبران افت فیبرینوژن در خونریزیهای شدید، از جمله برخی خونریزیهای جراحی یا پس از زایمان
- کاهش خطر خونریزی پیش از جراحی یا اقدام پزشکی تهاجمیِ پرخطر، در صورت کمبود مهم فیبرینوژن
- کمبود مادرزادی فیبرینوژن، در صورت نبود فرآوردهٔ اختصاصی
- کمبود عامل سیزده و، بهندرت، عامل هشت یا فونویلبراند در شرایط ویژه و نبود درمان اختصاصی
روش مصرف
این فرآورده فقط در بیمارستان یا مرکز درمانی و از راه وریدی، با وسایل مخصوص انتقال خون و توسط کارکنان آموزشدیده داده میشود. تعداد واحدها، سرعت انتقال و نیاز به تکرار بر اساس علت خونریزی، وزن، نتیجهٔ فیبرینوژن و سایر آزمایشهای انعقاد تعیین میشود و مقدار ثابتی برای همه وجود ندارد. پس از آمادهسازی، باید در بازهٔ زمانی تعیینشده توسط بانک خون مصرف شود و نباید دوباره منجمد شود. در طول و مدتی پس از انتقال، علائم حیاتی، پاسخ به درمان و در صورت نیاز آزمایشهای انعقاد دوباره بررسی میشوند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
خونریزی فعال همراه با کمبود یا اختلال عملکرد فیبرینوژن
حجم و محتوای فیبرینوژن هر واحد یا پول ثابت نیست؛ تعداد واحدها باید بر اساس برچسب فرآورده و پاسخ آزمایشگاهی تنظیم شود.
خونریزی شدید جراحی یا پس از زایمان همراه با افت فیبرینوژن
در خونریزی پس از زایمان، هدف معمولاً حفظ فیبرینوژن در حداقل ۲ گرم در لیتر است؛ هدف در خونریزی جراحی ممکن است بر اساس شرایط متفاوت باشد.
پیشگیری از خونریزی پیش از جراحی یا اقدام تهاجمی پرخطر در کمبود مهم فیبرینوژن
فقط در کمبود قابلتوجه فیبرینوژن همراه با اقدام پرخطر مطرح است؛ کاهش خفیف بدون اقدام پرخطر معمولاً بهتنهایی اندیکاسیون انتقال نیست.
کمبود مادرزادی فیبرینوژن در نبود فرآوردهٔ اختصاصی
کنسانترهٔ اختصاصی فیبرینوژن ارجح است؛ مصرف کرایوپرسیپیتیت در نبود آن و برای درمان طولانیمدت یا پیشگیری نیازمند پایش تخصصی است.
کمبود عامل سیزده در نبود درمان اختصاصی
درمان اختصاصی عامل سیزده ارجح است؛ کرایوپرسیپیتیت فقط در شرایط اورژانسی و نبود درمان اختصاصی، با نظر متخصص هماتولوژی، بهکار میرود.
کمبود عامل هشت (هموفیلی آ) در نبود فرآوردهٔ اختصاصی
فرآوردهٔ اختصاصی عامل هشت یا درمان مناسب دیگر ارجح است؛ استفاده از کرایوپرسیپیتیت به خونریزی تهدیدکنندهٔ حیات یا عضو در نبود جایگزین مؤثر محدود میشود و برای پیشگیری طولانیمدت مناسب نیست.
بیماری فونویلبراند در نبود درمان اختصاصی
دسموپرسین در موارد مناسب و فرآوردهٔ اختصاصی فونویلبراند ارجحاند؛ کرایوپرسیپیتیت فقط در اورژانس تهدیدکنندهٔ حیات یا عضو و نبود گزینهٔ مؤثر بهکار میرود.
پیش از مصرف بدانید
- هر واکنش قبلی به انتقال خون یا پلاسما، بهویژه تنگی نفس، تورم، افت فشار یا نیاز به درمان فوری
- حساسیت شدید به پروتئینهای پلاسما یا کمبود ایمنوگلوبولین آ، بهخصوص اگر قبلاً واکنش شدید ایجاد کرده باشد
- بیماری قلبی، کلیوی یا کبدی، یا سابقهٔ لختهٔ خونی
- مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون، ضدپلاکت، داروهای حلکنندهٔ لخته، یا دریافت اخیر سایر فرآوردههای خونی
- کودک یا سالمند بودن، وزن پایین، اختلال مادرزادی انعقاد، و علت یا شدت خونریزی
- بارداری یا احتمال آن و شیردهی
عوارض احتمالی
- تب یا احساس گرما و لرز خفیف
- خارش، قرمزی پوست یا کهیر محدود
- سردرد، تهوع یا احساس بیحالی گذرا
- درد، سوزش یا ناراحتی محل ورود رگ
- تنگی نفس ناگهانی، خسخس، تورم لبها یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجه شدید یا غش: فوراً به پرستار اطلاع دهید تا انتقال متوقف و ارزیابی شود؛ اگر علائم پس از ترخیص شروع شد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب و لرز شدید، درد قفسهٔ سینه یا کمر، تهوع شدید، افت فشار یا ادرار تیره: میتواند نشانهٔ واکنش جدی انتقال باشد؛ فوراً به پرستار اطلاع دهید و در صورت ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، سرفه، کبودی لبها یا افت اکسیژن در حین انتقال یا چند ساعت بعد: فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ این علائم میتوانند نشانهٔ آسیب حاد ریه یا تجمع مایع باشند.
- درد و تورم یکطرفهٔ ساق، درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس یا ضعف ناگهانی یک سمت بدن: احتمال لختهٔ خونی مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ادامه یا بدتر شدن خونریزی پس از انتقال، خونریزی جدید، یا خون در ادرار و مدفوع: همان لحظه به تیم درمان اطلاع دهید و در صورت دسترسی نداشتن، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب مداوم، زردی پوست یا چشم، یا بیحالی غیرعادی در روزها و هفتههای پس از انتقال: برای بررسی واکنش تأخیری یا عفونت، همان روز پیگیری پزشکی انجام دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کرایوپرسیپیتیت تداخل غذایی مستقیم شناختهشدهای ندارد، اما داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین و هپارین، داروهای ضدپلاکت مانند آسپرین و کلوپیدوگرل، و داروهای حلکنندهٔ لخته میتوانند خطر خونریزی و تصمیمگیری دربارهٔ انتقال را تغییر دهند. الکل نیز در زمینهٔ خونریزی یا بیماری کبدی میتواند خونریزی را بیشتر کند؛ تا روشن شدن علت خونریزی از آن پرهیز کنید. دارو یا محلول دیگری نباید بدون هماهنگی از همان مسیر وریدیِ فرآورده عبور داده شود. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای خونیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، کرایوپرسیپیتیت در صورت خونریزی مهم یا کمبود قابلتوجه فیبرینوژن ممکن است برای حفظ سلامت مادر و جنین لازم شود؛ بارداری یا احتمال آن را پیش از انتقال اعلام کنید. خود فرآورده معمولاً مانع شیردهی نیست، اما خطر واکنش انتقال و علت اصلی دریافت آن باید در نظر گرفته شود و ادامهٔ شیردهی با تیم درمان هماهنگ شود.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری در منزل نیست و باید در بانک خون، در فریزر پایششده و معمولاً در دمای منفی ۱۸ درجهٔ سانتیگراد یا سردتر، طبق برچسب و مقررات مرکز، نگهداری شود. پس از ذوب، باید در زمان تعیینشده توسط بانک خون انتقال یابد و هرگز دوباره منجمد نشود. بستهٔ آسیبدیده یا فرآوردهٔ تاریخگذشته نباید استفاده شود و باید دور از دسترس کودکان باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱کرایوپرسیپیتیت چه فرقی با پلاسما دارد؟
۰۲اگر فیبرینوژن من پایین باشد، حتماً باید کرایوپرسیپیتیت بگیرم؟
۰۳آیا برای هموفیلی یا بیماری فونویلبراند هم استفاده میشود؟
۰۴آیا کرایوپرسیپیتیت جای خون یا پلاکت را میگیرد؟
۰۵هنگام انتقال چه علائمی را فوراً بگویم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.