پلاسما کرایپور
پلاسما کرایپور یک فرآوردهٔ تزریقیِ مشتق از پلاسمای انسانی است که بخش کرایوپرسیپیتات آن جدا شده است. این فرآورده در طب انتقال خون برای جایگزینی پلاسما و برخی عوامل انعقادی بهکار میرود.
کاربرد اصلی آن در تعویض درمانی پلاسما برای برخی بیماران مبتلا به پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک است. در شرایط منتخب، برای جایگزینی چند عامل انعقادیِ باقیمانده در پلاسما نیز استفاده میشود.
فقط در بیمارستان یا مرکز انتقال خون و پس از بررسی هویت و سازگاری گروه خونی تزریق میشود. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، لرز شدید، درد قفسهٔ سینه یا کمردرد ناگهانی را همان لحظه به کادر درمان بگویید.
پیش از دریافت، سابقهٔ واکنش به انتقال خون، بیماری قلبی یا کلیوی، بارداری و همهٔ داروها را اطلاع دهید. هر علامت تازه هنگام تزریق یا پس از ترخیص، بهویژه تب، بثورات پوستی، ادرار تیره یا تنگی نفس، نیازمند تماس سریع با مرکز درمانی است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پلاسما کرایپور، که به آن پلاسمای فاقد کرایو نیز گفته میشود، فرآوردهای تزریقی از گروه خون و خونسازی است که پس از ذوب کنترلشدهٔ پلاسما و جداکردن کرایوپرسیپیتات تهیه میشود. در نتیجه، مقدار فیبرینوژن، فاکتور هشت، فاکتور سیزده و فاکتور فونویلبراند در آن کاهش یافته است، اما بسیاری از پروتئینها و عوامل دیگر پلاسما باقی میمانند. از این ویژگی در تعویض پلاسما، بهویژه در برخی موارد پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک، استفاده میشود. این فرآورده برای درمان کمخونی یا افزایش سادهٔ حجم خون نیست.
موارد مصرف
- تعویض درمانی پلاسما در برخی بیماران مبتلا به پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک
- تعویض پلاسما در برخی موارد منتخب سندرم همولیتیک اورمیک
- جایگزینی چند عامل انعقادی محلول در شرایط منتخب، هنگامی که تأمین فیبرینوژن، فاکتور هشت، فاکتور سیزده یا فاکتور فونویلبراند هدف درمان نیست
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت تزریق وریدی، پس از ذوب کنترلشده و در بیمارستان یا مرکز انتقال خون مصرف میشود. پیش از شروع، هویت بیمار، مشخصات کیسه و سازگاری گروه خونی بررسی و علائم حیاتی در طول و مدتی پس از تزریق پایش میشود. حجم، سرعت، تعداد واحدها و تکرار درمان را پزشک و تیم انتقال خون بر اساس بیماری و آزمایشها تعیین میکنند؛ آن را در منزل، بهصورت عضلانی، یا همراه دارو در کیسه یا همان مسیر وریدی بدون اجازهٔ تیم درمان استفاده نکنید. هر خارش، تب، لرز، درد، تهوع یا تنگی نفس را بلافاصله گزارش دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک
این درمان اورژانسی و تخصصی است و باید در مرکز مجهز انجام شود؛ شمارش پلاکت، شاخصهای همولیز و وضعیت بالینی پایش شود.
سندرم همولیتیک اورمیک در موارد منتخب
برای همهٔ انواع این سندرم درمان روتین نیست؛ تصمیمگیری باید توسط متخصص هماتولوژی یا نفرولوژی و طبق پروتکل مربوط به علت بیماری انجام شود.
جایگزینی چند عامل انعقادی محلول در شرایط منتخب
برای جایگزینی فیبرینوژن یا فاکتورهای ۸، ۱۳ و فونویلبراند مناسب نیست؛ در این موارد باید فرآوردهٔ اختصاصی مربوط، در صورت وجود اندیکاسیون، استفاده شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ واکنش حساسیتی، تبدار، همولیتیک یا آنافیلاکسی به انتقال خون یا فرآوردههای خونی
- بیماری قلبی، نارسایی کلیه، ورم، تنگی نفس یا سابقهٔ اضافهبار مایعات؛ کودکان و سالمندان نیز به کنترل دقیقتر حجم و سرعت تزریق نیاز دارند
- سابقهٔ انتقالهای متعدد خون یا وجود پادتنهای خونی شناختهشده
- علت تجویز، بیماریهای زمینهای و نتیجهٔ آزمایشهای انعقادی؛ این فرآورده برای همهٔ انواع خونریزی مناسب نیست
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی
- فهرست کامل داروها، فرآوردههای خونی و مکملها، بهویژه داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت
عوارض احتمالی
- خارش، کهیر یا قرمزی خفیف پوست
- گرگرفتگی یا احساس گرما
- تب یا لرز خفیف
- تهوع، سردرد یا احساس ناخوشی گذرا
- درد، سوزش یا کبودی محل رگگیری
- تنگی نفس، خسخس، تورم لبها، زبان یا گلو، کهیر گسترده، افت فشار یا غش: فوراً به کادر درمان اطلاع دهید تا تزریق متوقف و درمان لازم آغاز شود؛ اگر این علائم پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب و لرز شدید ناگهانی، درد قفسهٔ سینه یا کمر، ادرار تیره، تهوع شدید، بیقراری یا افت فشار: میتواند نشانهٔ واکنش شدید انتقال خون باشد؛ فوراً به پرستار اطلاع دهید تا تزریق متوقف و بررسی فوری انجام شود.
- تنگی نفس ناگهانی، سرفه، کبودی لبها یا افت اکسیژن در حین تزریق یا چند ساعت پس از آن: فوراً کادر درمان را مطلع کنید؛ این وضعیت به ارزیابی فوری نیاز دارد و پس از ترخیص باید فوراً به اورژانس مراجعه شود.
- تنگی نفس رو به بدترشدن، احساس خفگی هنگام درازکشیدن، خسخس یا ورم ناگهانی پاها پس از دریافت حجم زیاد: ممکن است نشانهٔ اضافهبار مایعات باشد؛ فوراً به پزشک یا پرستار بگویید.
- گزگز اطراف دهان یا انگشتان، گرفتگی عضلات، لرزش یا تپش قلب هنگام تعویض پلاسما: بلافاصله اطلاع دهید، زیرا ممکن است از کاهش کلسیم مرتبط با روش تعویض باشد و به درمان نیاز داشته باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پلاسما کرایپور تداخل غذایی یا الکلی مستقیم و مانند داروهای خوراکی تداخل دارویی معمول ندارد، اما با داروها و فرآوردههای دیگر از نظر هدف درمان، خطر خونریزی یا لخته و تحمل حجم مرتبط است. داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین، هپارین، آسپرین و کلوپیدوگرل را خودسرانه قطع یا ادامه ندهید. هیچ دارو یا محلول وریدی نباید بدون پروتکل به کیسه افزوده یا در همان مسیر با فرآورده مخلوط شود. فهرست کامل داروها، فرآوردههای خونی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز یا تیم انتقال خون بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، اگر درمان ضروری باشد، بهویژه در بیماریهایی که تعویض پلاسما لازم است، این فرآورده میتواند با نظر متخصص استفاده شود؛ واکنش انتقالی و اضافهبار مایعات باید دقیق پایش شود. در شیردهی معمولاً خود پلاسما دلیلی برای قطع شیردهی نیست، اما علت درمان و وضعیت مادر اهمیت دارد. بارداری، احتمال آن یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید.
نگهداری
پلاسما کرایپور باید در بانک خون، بهصورت منجمد و در دمای استاندارد نگهداری فرآوردههای خونی، معمولاً منفی ۱۸ درجهٔ سانتیگراد یا سردتر، نگهداری شود. پس از ذوب، زمان مصرف و شرایط نگهداری به برچسب همان کیسه و مقررات مرکز بستگی دارد؛ آن را در خانه ذخیره یا دوباره منجمد نکنید. کیسهٔ نشتکرده، آسیبدیده، کدر، دارای ذرات یا تغییررنگداده و تاریخگذشته نباید مصرف شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پلاسما کرایپور همان پلاسمای تازه منجمد است؟
۰۲چرا برای پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک استفاده میشود؟
۰۳آیا پلاسما کرایپور برای کمخونی یا کمآبی مناسب است؟
۰۴اگر هنگام تزریق خارش، تب یا تنگی نفس داشتم چه کار کنم؟
۰۵آیا بعد از دریافت این فرآورده محدودیت غذایی یا دارویی دارم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.