پالیپریدون
پالیپریدون یک داروی ضدروانپریشیِ نسلجدید است که با تنظیمِ برخی پیامرسانهای شیمیاییِ مغز، به تعادلِ فکر، ادراک و رفتار کمک میکند.
این دارو بیشتر برایِ درمانِ اسکیزوفرنی و اختلالِ اسکیزوافکتیو در بزرگسالان، و در برخی موارد نوجوانان، تجویز میشود.
این قرصِ آهستهرهش باید همیشه کامل بلعیده شود و هرگز نباید خرد، جویده یا نصف شود؛ قطعِ ناگهانیِ دارو نیز بدونِ نظرِ پزشک توصیه نمیشود.
اگر تبِ بالا، سفتیِ شدیدِ عضلات، حرکاتِ غیرارادی، یا افکارِ نگرانکننده دربارهٔ آسیب به خود ظاهر شد، یا هر عارضهٔ غیرمعمولی حس کردید، بیدرنگ با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پالیپریدون از دستهٔ داروهای ضدروانپریشیِ نسلجدید (Atypical Antipsychotic) است و در واقع متابولیتِ فعالِ داروی شناختهشدهٔ ریسپریدون بهشمار میرود. این دارو با اثرگذاری بر گیرندههای دوپامین و سروتونین در مغز، فعالیتِ بیشازحدِ برخی مسیرهای عصبی را متعادل میکند و به کاهشِ توهم، هذیان و آشفتگیِ فکری کمک میکند. در ایران این دارو بهصورتِ قرصِ آهستهرهش (اینوگا) عرضه میشود که مادهٔ مؤثره را طیِ ساعتهای طولانی بهتدریج در بدن آزاد میکند. هدفِ اصلیِ درمان، کنترلِ پایدارِ نشانهها و کمک به بازگشتِ فرد به عملکردِ روزمره و کیفیتِ بهترِ زندگی است.
موارد مصرف
- درمانِ اسکیزوفرنی در بزرگسالان و نوجوانان
- درمانِ اختلالِ اسکیزوافکتیو، بهتنهایی یا همراه با داروهای دیگر
- کنترلِ نشانههای مثبت مانندِ توهم و هذیان
- کاهشِ آشفتگیِ فکری و رفتاریِ ناشی از این اختلالات
- پیشگیری از عودِ نشانهها در درمانِ نگهدارنده و طولانیمدت
روش مصرف
این قرص باید یکبار در روز و ترجیحاً در ساعتِ ثابتی از شبانهروز مصرف شود. آن را باید کامل و بدونِ جویدن، خرد کردن یا نصف کردن، با آب بلعید؛ زیرا پوستهٔ مخصوصِ قرص دارو را بهتدریج در طولِ روز آزاد میکند و دیدنِ پوستهٔ خالیِ آن در مدفوع طبیعی است و نشانهٔ جذبنشدنِ دارو نیست. رابطهٔ مصرف با غذا بهتر است هر روز یکسان باشد تا جذبِ دارو یکنواخت بماند. تأثیرِ کاملِ درمان معمولاً بهتدریج و طیِ چند هفته ظاهر میشود؛ پس حتی با بهبودِ نشانهها نباید بدونِ مشورتِ پزشک مصرف را قطع یا دوز را تغییر داد، چون قطعِ ناگهانی میتواند به بازگشتِ نشانهها منجر شود. مقدارِ دقیقِ مصرف و مدتِ درمان را فقط پزشکِ معالج بر اساسِ نسخه تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسکیزوفرنی
شروع درمان معمولاً به افزایش تدریجی نیاز ندارد. پس از تثبیت، درمان نگهدارنده با کمترین دوز مؤثر ادامه مییابد. قرص آهستهرهش را با یا بدون غذا، کامل ببلعید و نجویید، خرد نکنید یا نصف نکنید.
اختلال اسکیزوافکتیو
میتواند بهتنهایی یا همراه با داروی تثبیتکنندهٔ خلق و/یا داروی ضدافسردگی مصرف شود. اثربخشی و ایمنی این کاربرد در افراد کمتر از ۱۸ سال ثابت نشده است.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیتِ شناختهشده به پالیپریدون، ریسپریدون یا سایرِ اجزای این دارو را به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماریِ قلبیعروقی، ضربانِ نامنظمِ قلب یا طولانیبودنِ فاصلهٔ کیوتی (QT) در نوارِ قلب، و نیز سابقهٔ سکتهٔ مغزی را بگویید.
- ابتلا به دیابت، اختلالِ چربیِ خون، صرع یا بیماریِ پارکینسون را با پزشک در میان بگذارید.
- بیماریِ کلیوی یا کبدی را حتماً اطلاع دهید، زیرا ممکن است تنظیمِ ویژهای در درمان لازم باشد.
- برای فردِ سالمند، بهویژه در صورتِ وجودِ زوال عقل، حتماً دربارهٔ فایده و خطرِ این دارو با پزشک مشورتِ دقیق شود.
- بارداری، قصدِ بارداری، شیردهی، و فهرستِ کاملِ داروها و مکملهای مصرفی را پیش از شروعِ درمان به پزشک و داروساز بگویید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی یا احساسِ خستگی
- سردرد یا سرگیجه، بهویژه هنگامِ بلند شدنِ ناگهانی
- افزایشِ وزن و اشتها
- یبوست یا ناراحتیِ گوارشی
- بیقراری و نیاز به حرکتِ مداوم (آکاتیزی)
- تغییراتِ هورمونی (افزایشِ پرولاکتین) مانندِ قاعدگیِ نامنظم یا ترشحِ شیر از پستان
- تب بالا، سفتیِ شدیدِ عضلات، تعریقِ فراوان و گیجیِ ناگهانی — این نشانهها میتواند به سندرمِ بدخیمِ نورولپتیک، عارضهای نادر و جدی، اشاره داشته باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- حرکاتِ غیرارادی و تکرارشوندهٔ صورت، زبان یا اندامها — میتواند نشانهٔ دیسکینزی دیررس باشد؛ سریع با پزشک تماس بگیرید.
- تپشِ نامنظمِ قلب، غشِ ناگهانی یا سرگیجهٔ شدید — با اورژانس تماس بگیرید.
- علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افکار یا رفتارِ آسیبرسان به خود، یا تشنجِ ناگهانی — بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پالیپریدون میتواند با داروهایی که بر سیستمِ عصبیِ مرکزی اثر میگذارند، مانندِ آرامبخشها، خوابآورها، برخی مسکنهای مخدر و الکل، اثرِ خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری را تشدید کند؛ از همین رو مصرفِ الکل در دورانِ درمان توصیه نمیشود. همزمانی با داروهایی که ریتمِ قلب را تحتِ تأثیر قرار میدهند و فاصلهٔ کیوتی را طولانی میکنند نیز باید با احتیاط و زیرِ نظرِ پزشک باشد. برخی داروهای ضدتشنج مانندِ کاربامازپین ممکن است اثرِ پالیپریدون را کاهش دهند، و داروهای مؤثر بر فشارِ خون میتوانند افتِ فشارِ خون هنگامِ برخاستن را تشدید کنند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و در صورتِ نیاز، دوز یا زمانبندیِ مصرف تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ پالیپریدون در بارداری اطلاعاتِ محدودی در دست است و این دارو باید تنها در صورتی مصرف شود که فایدهٔ آن برایِ مادر از خطرِ احتمالی بیشتر باشد؛ مصرف در ماههای پایانیِ بارداری گاهی با علائمِ گذرا در نوزاد، مانندِ لرزش یا بیقراری، همراه بوده است. این دارو مقدارِ کمی وارد شیرِ مادر میشود، پس تصمیم برایِ مصرف در دورانِ شیردهی باید حتماً با مشورتِ پزشک و با سنجشِ فایده و خطر برایِ مادر و نوزاد گرفته شود. بههیچوجه بدونِ هماهنگی با پزشک، دارو را قطع یا شروع نکنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهدارید و از یخچال یا حمام دوری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان نگهدارید. پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص آهستهرهش | 6 mg |
| قرص آهستهرهش | 3 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا گاهی چیزی شبیهِ پوستهٔ قرص را در مدفوعم میبینم؟
۰۲آیا میتوانم قرص را خرد یا نصف کنم؟
۰۳اگر یک نوبتِ مصرف را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۴آیا این دارو باعثِ افزایشِ وزن میشود؟
۰۵با بهتر شدنِ حالم، میتوانم خودسرانه دارو را قطع کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۵ سازنده، در گروه N05AX13. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.