پالیپریدون پالمیتات
پالیپریدون پالمیتات دارویی از گروهِ آنتیسایکوتیکهای نسلِ دوم (غیرمعمول) و بهصورتِ تزریقیِ طولانیاثر است که با تنظیمِ فعالیتِ برخی گیرندههای مغزی، علائمِ اسکیزوفرنی را کنترل میکند.
این دارو بیشتر برای درمانِ نگهدارندهٔ اسکیزوفرنی و در برخی موارد اختلالِ اسکیزوافکتیو در بزرگسالان بهکار میرود.
این تزریق فقط باید توسط پزشک یا پرستار در مطب یا کلینیک انجام شود؛ چون اثرِ دارو تا هفتهها در بدن باقی میماند، هر عارضهای نیز ممکن است دیرتر و طولانیتر بروز کند.
اگر نوبتِ تزریق را از دست دادید، رفتار یا خلقِ فرد تغییرِ نگرانکنندهای کرد، یا نشانههایی مثلِ تبِ شدید، سفتیِ عضلات یا حرکاتِ غیرارادی دیدید، حتماً و در اسرعوقت با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پالیپریدون پالمیتات فرمِ تزریقیِ طولانیاثرِ پالیپریدون است، دارویی از خانوادهٔ آنتیسایکوتیکهای نسلِ دوم که متابولیتِ فعالِ ریسپریدون نیز محسوب میشود. این دارو با مهارِ برخی گیرندههای دوپامین و سروتونین در مغز، تعادلِ موادِ پیامرسانِ عصبی را بازمیگرداند و به کاهشِ هذیان، توهم و آشفتگیِ فکری کمک میکند. برخلافِ قرصهای روزانه، این فرآورده بهآرامی طیِ چند هفته از محلِ تزریق در جریانِ خون آزاد میشود و به همین دلیل با یک تزریقِ عضلانی در فواصلِ نسبتاً طولانی تجویز میشود. هدفِ اصلیِ این شکلِ دارویی، حفظِ سطحِ پایدارِ دارو در بدن و پیشگیریِ بهترِ عودِ بیماری در درمانِ نگهدارندهٔ اسکیزوفرنی است.
موارد مصرف
- درمانِ نگهدارندهٔ اسکیزوفرنی در بزرگسالان
- پیشگیری از عودِ علائم پس از کنترلِ اولیهٔ بیماری با داروهای خوراکی
- درمانِ اختلالِ اسکیزوافکتیو، بهتنهایی یا همراه با داروهای تثبیتکنندهٔ خلق
- کاهشِ دفعاتِ عود و بستری در بیمارانی که پایبندی به مصرفِ روزانهٔ قرص برایشان دشوار است
روش مصرف
این دارو هرگز بهصورتِ خودسرانه در منزل تزریق نمیشود؛ فقط پزشک یا پرستارِ آموزشدیده آن را در عضلهٔ بازو یا باسن تزریق میکند. معمولاً در ابتدای درمان، تزریقها با فاصلهٔ کوتاهتری انجام میشود تا سطحِ دارو در بدن به تعادل برسد و سپس فواصل بر اساسِ نظرِ پزشک طولانیتر میشود. رعایتِ دقیقِ نوبتهای تزریق اهمیتِ زیادی دارد؛ هر تأخیر یا فراموشیِ نوبت باید هرچه زودتر به تیمِ درمان اطلاع داده شود تا برنامهٔ جدید هماهنگ گردد. حتی اگر حالِ فرد بهتر شده باشد، قطعِ خودسرانهٔ درمان یا نرفتن به نوبتِ بعدی نباید بدونِ هماهنگی با پزشک انجام گیرد، زیرا میتواند به بازگشتِ علائم بینجامد. فاصله و مقدارِ دقیقِ هر تزریق را فقط پزشکِ معالج بر اساسِ شرایطِ فرد تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسکیزوفرنی در بزرگسالان؛ درمان نگهدارنده و پیشگیری از عود پس از کنترل اولیهٔ علائم
اولین دوز نگهدارنده ۵ هفته پس از تزریق اول داده میشود؛ پس از دو تزریق آغازین، تزریقها میتوانند در عضلهٔ دلتوئید یا سرینی انجام شوند. در افراد بدون سابقهٔ مصرف پالیپریدون یا ریسپریدون، تحملپذیری شکل خوراکی باید پیش از شروع بررسی شود.
اختلال اسکیزوافکتیو در بزرگسالان
میتواند بهتنهایی یا همراه با داروی تثبیتکنندهٔ خلق یا داروی ضدافسردگی استفاده شود؛ پس از دو تزریق آغازین، تزریقهای نگهدارنده در عضلهٔ دلتوئید یا سرینی انجام میشوند.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به پالیپریدون، ریسپریدون یا سایرِ اجزای این فرآورده
- سابقهٔ زوالِ عقل (دمانس) در سالمندان؛ این دارو برای درمانِ اختلالاتِ رفتاریِ ناشی از دمانس تأیید نشده و در این گروهِ سنی با خطرِ بیشتری همراه است
- بیماریِ قلبیعروقی، اختلالِ ریتمِ قلب، فشارِخونِ پایین یا سابقهٔ سکته
- دیابت، تشنج، پارکینسون یا بیماریِ کلیوی و کبدی
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرستِ همهٔ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی در حالِ حاضر
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا سفتیِ خفیف در محلِ تزریق
- خوابآلودگی یا احساسِ خستگی
- افزایشِ وزن
- سردرد
- بیقراری و ناتوانی در آرام گرفتن (Akathisia)
- لرزش یا سفتیِ خفیفِ عضلانی
- تبِ بالا، سفتیِ شدیدِ عضلات، تعریقِ زیاد و گیجی — نشانهٔ احتمالیِ سندرمِ بدخیمِ نورولپتیک (Neuroleptic Malignant Syndrome)؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- حرکاتِ غیرارادی و مکررِ صورت، زبان یا اندامها — ممکن است نشانهٔ دیسکینزیِ دیررس (Tardive Dyskinesia) باشد؛ سریع به پزشک اطلاع دهید.
- تورمِ صورت و گلو، کهیر یا مشکل در تنفس پس از تزریق — نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- تشنگیِ زیاد، ادرارِ مکرر یا خستگیِ غیرعادی — میتواند نشانهٔ افزایشِ قندِ خون باشد؛ به پزشک گزارش دهید.
- سرگیجهٔ شدید، غش یا ضربانِ قلبِ نامنظم — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است.
- تشنج یا از دستدادنِ ناگهانیِ هوشیاری — باید سریع به پزشک یا اورژانس اطلاع داده شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پالیپریدون پالمیتات میتواند با سایرِ داروهای اثرگذار بر سیستمِ اعصابِ مرکزی مانندِ آرامبخشها، خوابآورها، مسکنهای اپیوییدی و الکل، خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری را تشدید کند. مصرفِ همزمان با داروهایی که ریتمِ قلب یا فشارِ خون را تحتِ تأثیر قرار میدهند نیز باید با احتیاط و زیرِ نظرِ پزشک باشد. برخی داروهای ضدتشنج مانندِ کاربامازپین میتوانند غلظتِ خونیِ پالیپریدون و در نتیجه اثربخشیِ آن را کاهش دهند؛ داروهای دوپامینی مانندِ لوودوپا نیز ممکن است اثرِ متقابل داشته باشند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ پالیپریدون پالمیتات در بارداری اطلاعاتِ محدودی وجود دارد؛ نوزادانی که در سهماههٔ آخرِ بارداری در معرضِ داروهای این خانواده بودهاند، گاهی پس از تولد دچارِ لرزش، سفتیِ عضلانی یا مشکلِ تغذیه شدهاند که معمولاً موقتی است. این دارو در شیرِ مادر نیز ترشح میشود و بیخطر بودنِ کاملِ آن برای نوزاد اثبات نشده است. بنابراین تصمیم برای شروع، ادامه یا قطعِ این دارو در دورانِ بارداری و شیردهی باید حتماً با پزشکِ متخصص و با سنجشِ دقیقِ سود و خطر گرفته شود.
نگهداری
پالیپریدون پالمیتات معمولاً در داروخانه یا کلینیک و توسطِ کادرِ درمان، در دمای معمولیِ اتاق و دور از یخزدگی و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری و درست پیش از تزریق آماده میشود؛ این دارو نباید فریز شود. اگر ویال یا سرنگِ آن موقتاً در اختیارِ شما قرار گیرد، آن را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از تزریق از سالمبودنِ بستهبندی و تاریخِ انقضا مطمئن شوید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی آهستهرهش | 117 mg / 0.75mL |
| تزریقی آهستهرهش | 78 mg / 0.5 mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا این دارو باید تزریق شود، نه قرصِ خوراکی؟
۰۲اگر نوبتِ تزریق را فراموش کنم، چه اتفاقی میافتد؟
۰۳بعد از تزریق، اثرِ دارو چقدر طول میکشد؟
۰۴آیا میتوانم چون حالم خوب شده، خودم مصرف را قطع کنم؟
۰۵آیا محلِ تزریق (بازو یا باسن) در اثرِ دارو فرقی ایجاد میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۲ سازنده، در گروه N05AX13. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.