اکسیمتولون
اکسیمتولون یک استروئید آنابولیک-آندروژنیک خوراکی است که از نظر ساختاری به هورمونهای مردانه شباهت دارد و برای تحریک تولید گلبول قرمز در مغز استخوان به کار میرود.
بیشتر برای درمان کمخونی آپلاستیک و سایر کمخونیهایی که ناشی از کاهش تولید گلبول قرمز در مغز استخواناند تجویز میشود.
این دارو میتواند به کبد آسیب برساند و باید همیشه زیر نظر مستقیم پزشک و همراه با آزمایشهای دورهای مصرف شود؛ مصرف خودسرانه یا برای اهدافی مثل عضلهسازی خطرناک است.
اگر زردیِ پوست یا چشم، ادرار تیره، تورم غیرعادی یا نشانههای واکنش آلرژیک شدید دیدید، بیدرنگ با پزشک مشورت کنید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اکسیمتولون یک استروئید آنابولیک-آندروژنیک مصنوعی است که از نظر ساختاری به هورمونهای مردانه شباهت دارد و بهصورت قرص خوراکی مصرف میشود. این دارو با تحریک مغز استخوان و افزایش تولید هورمونِ اریتروپویتین، ساختِ گلبولهای قرمز خون را تقویت میکند. به همین دلیل در گروهِ داروهای مؤثر بر خونسازی قرار میگیرد و هدف اصلی از تجویز آن، جبرانِ کمخونیهای ناشی از نارسایی یا سرکوبِ مغز استخوان است، نه افزایش حجم عضلانی یا بهبود عملکرد ورزشی. از آنجا که ساختار آندروژنی دارد، میتواند عوارض هورمونی و کبدی قابلتوجهی هم داشته باشد، بنابراین نیازمند پایش دقیق پزشکی در طول درمان است.
موارد مصرف
- درمان کمخونی آپلاستیک اکتسابی (کاهش شدید تولید سلولهای خونی در مغز استخوان)
- درمان کمخونی آپلاستیک مادرزادی (کمخونی فانکونی)
- درمان کمخونیِ ناشی از میلوفیبروز (فیبروزِ مغز استخوان)
- درمان کمخونیِ هیپوپلاستیک ناشی از داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان
روش مصرف
اکسیمتولون را طبق برنامهای که پزشک تعیین میکند و ترجیحاً در ساعات ثابتِ هر روز مصرف کنید تا اثر آن بر خونسازی بهدرستی ارزیابی شود. مقدار مصرف و طول دورهٔ درمان کاملاً بر عهدهٔ پزشک است؛ بدون هماهنگی با او مصرف را قطع نکنید یا تغییر ندهید، چون این تصمیم باید بر اساس روند بهبودِ آزمایشهای خون گرفته شود. در سراسرِ دورهٔ درمان، انجامِ منظمِ آزمایشهای خون و عملکرد کبد طبق نظر پزشک ضروری است و اگر مصرف دارو را فراموش کردید، طبق راهنمایی پزشک یا داروساز عمل کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی آپلاستیک اکتسابی
پاسخ ممکن است دیر ظاهر شود؛ دورهٔ ارزیابی پاسخ معمولاً ۳ تا ۶ ماه است.
کمخونی آپلاستیک مادرزادی (کمخونی فانکونی)
پس از بهبود، معمولاً درمان نگهدارندهٔ طولانیمدت لازم است؛ در کودکان پایش رشد و بلوغ استخوانی ضروری است.
کمخونی ناشی از میلوفیبروز (فیبروز مغز استخوان)
پاسخ درمانی فوری نیست؛ ادامه یا کاهش دوز بر اساس پاسخ خونی و پایش عملکرد کبد انجام میشود.
کمخونی هیپوپلاستیک ناشی از داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان
پاسخ معمولاً پس از چند ماه ارزیابی میشود؛ درمانهای حمایتی و پایش شمارش سلولهای خونی باید ادامه یابد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به اکسیمتولون یا سایر استروئیدهای آنابولیک واکنش حساسیتی داشتهاید، به پزشک بگویید.
- ابتلا به بیماری کبدی، بیماری کلیوی، نارساییِ قلبی، یا سرطان پروستات و پستان را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کاملِ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفیتان را به پزشک بگویید.
- در صورت بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر دیابت یا اختلال چربی خون دارید، به پزشک اطلاع دهید، زیرا این دارو ممکن است روی قند و چربی خون اثر بگذارد.
- برای کودکان و نوجوانانِ در حال رشد، پزشک باید رشدِ استخوانی را بهطور دورهای بررسی کند.
عوارض احتمالی
- آکنه و پوستِ چرب
- احتباسِ آب و تورمِ خفیف
- تهوع یا ناراحتیِ گوارشی
- افزایش وزن
- تغییر در میلِ جنسی
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شکم؛ نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ کبدی است، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- تورمِ پاها، افزایشِ ناگهانیِ وزن یا تنگیِ نفس؛ ممکن است نشانهٔ احتباسِ شدیدِ مایعات یا مشکلِ قلبی باشد، به پزشک اطلاع دهید.
- تورمِ صورت، لب یا گلو و دشواری در تنفس؛ نشانهٔ واکنشِ آلرژیک شدید است، با اورژانس تماس بگیرید.
- در مردان نعوظِ دردناک یا طولانی و در زنان تغییرات قاعدگی یا خشونتِ صدا؛ به پزشک اطلاع دهید.
- تغییراتِ خلقی شدید یا پرخاشگریِ غیرعادی؛ با پزشک مشورت کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اکسیمتولون اثر داروهای ضدانعقاد خوراکی مانند وارفارین را تقویت میکند و میتواند خطر خونریزی را بالا ببرد؛ در این موارد پزشک معمولاً آزمایشهای انعقادی را دقیقتر پیگیری میکند. این دارو همچنین ممکن است حساسیتِ بدن به انسولین را تغییر دهد، بنابراین افرادی که انسولین یا قرصهای پایینآورندهٔ قند خون مصرف میکنند، ممکن است نیاز به تنظیمِ دوبارهٔ مقدار مصرف داشته باشند. مصرفِ همزمان با داروهای دیگری که به کبد فشار میآورند یا نوشیدنِ الکل نیز خطر آسیبِ کبدی را افزایش میدهد. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اکسیمتولون در بارداری منع مصرف دارد، زیرا میتواند در جنینِ دختر باعثِ بروزِ ویژگیهای مردانه شود؛ در صورتِ بارداری یا احتمالِ آن، پیش از هرگونه مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید. اطلاعاتِ کافی دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر در دست نیست، بنابراین مصرف آن در دورانِ شیردهی تنها با تجویز و نظارتِ مستقیمِ پزشک توصیه میشود.
نگهداری
اکسیمتولون را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیم نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اکسیمتولون همان دارویی است که برای عضلهسازی در باشگاههای بدنسازی مصرف میشود؟
۰۲چه مدت طول میکشد تا اثرِ این دارو روی کمخونی دیده شود؟
۰۳آیا اکسیمتولون روی باروری اثر میگذارد؟
۰۴چرا باید در طولِ مصرفِ این دارو آزمایش خون بدهم؟
۰۵آیا زنان هم میتوانند اکسیمتولون مصرف کنند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۲ سازنده، در گروه A14AA05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.