اگزازپام
اگزازپام دارویی از گروهِ بنزودیازپینها (Benzodiazepine) با اثرِ آرامبخش و ضداضطراب است که با تقویتِ فعالیتِ مادهٔ آرامکنندهٔ طبیعیِ مغز، تنش و اضطراب را کاهش میدهد.
بیشتر برای تسکینِ کوتاهمدتِ اضطراب و تنشِ عصبی، و گاهی برای کمک به کنترلِ علائمِ قطعِ الکل، به کار میرود.
این دارو میتواند خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری ایجاد کند. مصرفِ طولانی یا خودسرانهٔ آن خطرِ وابستگی دارد، بنابراین نباید بدونِ نظرِ پزشک شروع یا قطع شود.
اگر خوابآلودگیِ شدید، دشواریِ تنفس یا هر واکنشِ غیرمعمول پس از مصرف دیدید، یا قصدِ قطعِ دارو پس از مصرفِ طولانیمدت دارید، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اگزازپام یکی از داروهای خانوادهٔ بنزودیازپینها با اثرِ نسبتاً کوتاه تا متوسط است. این دارو با تقویتِ اثرِ گابا، ناقلِ عصبیِ آرامکنندهٔ طبیعیِ مغز، فعالیتِ سلولهای عصبی را کاهش میدهد و حسِ آرامش پدید میآورد. برخلافِ برخی بنزودیازپینهای دیگر، اگزازپام در کبد مسیرِ متابولیسمِ سادهتری دارد و متابولیتِ فعالِ کمتری میسازد، به همین دلیل گاهی در سالمندان یا افرادی با عملکردِ خفیفترِ کبد ترجیح داده میشود. هدفِ اصلیِ آن تسکینِ کوتاهمدتِ اضطراب و تنشِ روانی است، نه درمانِ دائمی یا ریشهای.
موارد مصرف
- تسکینِ کوتاهمدتِ اضطرابِ شدید یا ناتوانکننده
- کاهشِ تنش و بیقراریِ عصبی
- کمک به کنترلِ علائمِ قطعِ الکل، زیرِ نظرِ پزشک
- بهبودِ بیخوابیِ مرتبط با اضطراب، در کوتاهمدت
روش مصرف
اگزازپام را دقیقاً طبقِ نسخهٔ پزشک و در زمانهای مشخصشده مصرف کنید؛ میتوان آن را همراه یا بدونِ غذا خورد، مگر آنکه پزشک یا داروساز طورِ دیگری توصیه کرده باشد. قرص را با کمی آب کامل ببلعید و بدونِ هماهنگی با پزشک، مقدار یا تعدادِ دفعاتِ مصرف را تغییر ندهید. چون این دارو برای مصرفِ طولانیمدت مناسب نیست، پزشک معمولاً کوتاهترین دورهٔ لازم را تجویز میکند؛ در صورتِ مصرفِ طولانی، هرگز آن را ناگهان قطع نکنید، چون ممکن است علائمِ قطعِ ناگهانی مانندِ اضطرابِ شدید یا بیقراری بروز کند. هرگونه تغییر یا توقفِ مصرف باید تدریجی و با راهنماییِ پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تسکین کوتاهمدت اضطراب شدید یا ناتوانکننده
خوابآلودگی و اختلال تمرکز ممکن است رخ دهد؛ از رانندگی و مصرف همزمان الکل خودداری شود.
کاهش تنش و بیقراری عصبی
مصرف باید کوتاهمدت باشد و قطع درمان بهتدریج انجام شود.
کنترل علائم قطع الکل
در صورت تشنج، توهم یا گیجی، درمان اورژانسی لازم است؛ مصرف همزمان الکل ممنوع است.
بیخوابی مرتبط با اضطراب
همراه یا بدون غذا قابل مصرف است؛ خوابآلودگی صبحگاهی ممکن است ایجاد شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به بنزودیازپینها یا هر یک از ترکیباتِ این دارو
- مشکلاتِ تنفسی، ازجمله آپنهٔ خواب یا نارساییِ شدیدِ تنفسی
- بیماریِ کبدی یا کلیوی
- سابقهٔ وابستگی به الکل، موادِ مخدر یا داروهای آرامبخش
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرفِ همزمانِ داروهای خوابآور، مسکنهای اپیوئیدی یا الکل
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و احساسِ خستگی
- سرگیجه یا کاهشِ تعادل
- خشکیِ دهان
- سردرد
- ضعف یا سستیِ عضلانی
- دشواریِ شدیدِ تنفس یا تنفسِ کند و سطحی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لبها یا گلو و دشواری در بلعیدن — با اورژانس تماس بگیرید
- گیجیِ شدید، افتِ هوشیاری یا دشواری در بیدار ماندن — سریعاً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید
- تغییراتِ غیرمعمولِ خلقی یا رفتاری مانندِ پرخاشگری، افسردگیِ شدید یا افکارِ آسیب به خود — بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید
- علائمِ قطعِ ناگهانی پس از مصرفِ طولانیمدت، مانندِ لرزشِ شدید یا تشنج — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اگزازپام در صورتِ مصرفِ همزمان با الکل، مسکنهای اپیوئیدی، خوابآورها یا سایرِ داروهای آرامبخشِ اعصاب، اثرِ خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری را تشدید میکند و خطرِ کند شدنِ خطرناکِ تنفس را بالا میبرد. برخی داروهای ضدافسردگی، ضدحساسیتها و شلکنندههای عضلانی نیز میتوانند این اثر را تقویت کنند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ بنزودیازپینها ازجمله اگزازپام در بارداری، بهویژه در سهماههٔ اول و نزدیکِ زمانِ زایمان، معمولاً توصیه نمیشود، چون ممکن است بر جنین یا نوزاد اثر بگذارد. این دارو به مقدارِ کمی وارد شیرِ مادر میشود و میتواند در نوزادِ شیرخوار خوابآلودگی ایجاد کند. هرگز بدونِ اطلاعِ پزشک، در دورانِ بارداری یا شیردهی این دارو را شروع، ادامه یا قطع نکنید.
نگهداری
اگزازپام را در دمای اتاق، دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید و آن را در بستهٔ اصلیِ خود نگه دارید. این دارو را دور از دیدِ کودکان و دیگر افراد قرار دهید. پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اگزازپام اعتیادآور است؟
۰۲آیا مصرفِ اگزازپام با رانندگی یا کار با ماشینآلات سازگار است؟
۰۳چرا معمولاً اگزازپام فقط برای مدتِ کوتاهی تجویز میشود؟
۰۴آیا مصرفِ همزمانِ اگزازپام و الکل خطرناک است؟
۰۵چرا اگزازپام گاهی برای سالمندان انتخاب میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۷ سازنده، در گروه N05BA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.