اکساندرولون
اکساندرولون استروئیدی آنابولیک-آندروژنیکِ مصنوعی و مشتق از تستوسترون است که با تحریکِ ساختِ پروتئین، به بازسازیِ بافت و بازگشتِ وزن در شرایطِ خاصِ پزشکی کمک میکند.
بیشترین کاربردِ آن کمک به افزایشِ وزن پس از کاهشِ وزنِ ناشی از جراحی، بیماریِ مزمن، ضربهٔ شدید یا سوختگی، و نیز تسکینِ دردِ استخوانی در پوکیِ استخوان است.
این دارو میتواند به کبد آسیب برساند و در زنان باعثِ نشانههای مردانهکننده شود؛ به همین دلیل باید دقیقاً طبقِ نسخهٔ پزشک و همراه با پایشِ دورهای مصرف شود.
در صورتِ زردیِ پوست یا چشم، دردِ شدیدِ شکم، تورمِ غیرِعادی یا هر نشانهٔ مردانهشدن در زنان، باید بیدرنگ به پزشک مراجعه کرد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اکساندرولون استروئیدی آنابولیک-آندروژنیکِ مصنوعی است که از نظرِ ساختار به تستوسترون شباهت دارد، اما برخلافِ تستوسترون، اثرِ بافتسازیِ (آنابولیکِ) آن بهمراتب پررنگتر از اثرِ مردانهکنندهٔ (آندروژنیکِ) آن است. این دارو با اتصال به گیرندههای آندروژنی، ساختِ پروتئین را در بدن تحریک میکند و از همین راه به بازگشتِ وزنِ کاهشیافته و بهبودِ روندِ نقاهت کمک میکند. اکساندرولون در ردهٔ داروهای مؤثر بر گوارش و سوختوساز قرار میگیرد و کاربردِ پزشکیِ آن صرفاً درمانی و زیرِ نظرِ پزشک است، نه افزایشِ حجمِ عضلانی یا بهبودِ کاراییِ ورزشی. شکلِ داروییِ آن قرصِ خوراکی است و معمولاً برای دورههای زمانیِ محدود و مشخص، بر اساسِ شرایطِ بالینیِ هر فرد، تجویز میشود.
موارد مصرف
- کمک به افزایشِ وزن پس از کاهشِ وزنِ شدید ناشی از جراحیِ گسترده، عفونتهای مزمن یا ضربههای سنگین
- جبرانِ اثرِ تجزیهکنندهٔ پروتئین (کاتابولیک) ناشی از درمانِ طولانیمدت با کورتیکواستروئیدها
- تسکینِ دردِ استخوانی در پوکیِ استخوان
- کمک به روندِ بهبودی و بازسازیِ بافت پس از سوختگیهای شدید
- کمک به روندِ رشدِ قدی در برخی دخترانِ مبتلا به سندرمِ ترنر، طبقِ تشخیصِ فوقتخصصیِ غدد
- کمک به بازگشتِ وزن در لاغریِ شدید و پیشرفتهٔ ناشی از برخی بیماریهای مزمن، طبقِ صلاحدیدِ پزشک
روش مصرف
اکساندرولون را میتوان همراه با غذا یا بدونِ آن مصرف کرد؛ خوردنِ آن همراه با غذا گاهی به کاهشِ ناراحتیِ گوارشی کمک میکند. مقدار، زمانبندی و طولِ دورهٔ مصرف را پزشک بر اساسِ شرایطِ بالینیِ هر فرد تعیین میکند و نباید بدونِ هماهنگی با پزشک یا داروساز، آن را تغییر داد یا زودتر از موعد قطع کرد. پایبندی به برنامهٔ تعیینشده و انجامِ آزمایشها و ویزیتهای دورهای، بهویژه برای بررسیِ عملکردِ کبد، برای مصرفِ ایمنِ این دارو اهمیتِ زیادی دارد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افزایش وزن پس از کاهش وزن شدید ناشی از جراحی گسترده، عفونت مزمن یا ضربه شدید
با یا بدون غذا مصرف میشود و باید همراه حمایت تغذیهای باشد؛ در کودکان پایش سن استخوانی ضروری است.
کاتابولیسم پروتئین ناشی از درمان طولانیمدت با کورتیکواستروئیدها
با یا بدون غذا؛ کورتیکواستروئید نباید خودسرانه قطع یا کم شود و درمان بیماری زمینهای باید ادامه یابد.
درد استخوانی همراه پوکی استخوان
با یا بدون غذا؛ درمانی کمکی برای درد است و جایگزین درمان استاندارد پوکی استخوان نیست.
سوختگی شدید و کمک به بازسازی بافت
فقط همراه درمان استاندارد و حمایت تغذیهای در مرکز سوختگی؛ عملکرد کبد، ورم و علائم مردانهشدن در دختران باید پایش شود.
لاغری شدید و پیشرفته ناشی از برخی بیماریهای مزمن
همراه برنامه تغذیهای و درمان بیماری زمینهای؛ دورههای طولانی یا تکراری فقط با پایش پزشکی.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به اکساندرولون یا دیگر استروئیدهای آنابولیک
- ابتلا به سرطانِ پروستات یا سرطانِ پستان (بهویژه در مردان)
- بیماریِ کبدی، کلیوی یا قلبیِ زمینهای
- بارداری یا قصدِ بارداری، و شیردهی
- مصرفِ هر داروی دیگر، بهویژه داروهای ضدِانعقادِ خون مانندِ وارفارین، انسولین یا داروهای خوراکیِ کاهندهٔ قندِ خون
- سابقهٔ دیابت یا اختلالِ چربیِ خون
عوارض احتمالی
- آکنه (جوشِ صورت و بدن)
- تورمِ خفیفِ دستها یا پاها
- تغییر در میلِ جنسی
- حالتِ تهوع
- افزایشِ رشدِ موهای بدن یا چربیِ پوست
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شکم — نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ کبدی؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- در زنان: خشونتِ صدا، رشدِ موی زائد، بزرگشدنِ کلیتوریس یا قطعِ قاعدگی — این تغییرات گاهی حتی پس از قطعِ دارو دائمی میمانند؛ بهمحضِ مشاهده با پزشک مشورت کنید.
- تورمِ شدید یا افزایشِ ناگهانیِ وزن — میتواند نشانهٔ احتباسِ مایعات باشد؛ موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو یا دشواری در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید.
- نعوظِ طولانی و دردناک در مردان (پریاپیسم) — نیازمندِ مراجعهٔ فوریِ پزشکی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اکساندرولون میتواند اثرِ داروهای ضدِانعقادِ خون مانندِ وارفارین را تقویت کند و خطرِ خونریزی را بالا ببرد؛ در این افراد پزشک معمولاً آزمایشِ انعقادِ خون را دقیقتر پیگیری میکند. در افرادِ دیابتی نیز این دارو میتواند نیازِ بدن به انسولین یا داروهای خوراکیِ کاهندهٔ قندِ خون را تغییر دهد. مصرفِ همزمان با کورتیکواستروئیدها هم احتمالِ تورم و احتباسِ مایعات را بیشتر میکند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اکساندرولون در بارداری ممنوع است، زیرا میتواند باعثِ مردانهشدنِ اندامهای جنینِ دختر شود؛ اگر در دورانِ مصرفِ این دارو باردار شدید یا احتمالِ بارداری میدهید، بیدرنگ پزشک را در جریان بگذارید. اطلاعاتِ کافی دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر و ایمنیِ آن برای نوزاد در دست نیست؛ به همین دلیل مصرفِ آن در دورانِ شیردهی معمولاً توصیه نمیشود و باید حتماً با پزشک مشورت شود.
نگهداری
اکساندرولون را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید و آن را در جایی دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 2.5 mg |
| قرص | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اکساندرولون همان دارویی است که در باشگاهها برای عضلهسازی استفاده میشود؟
۰۲دورهٔ مصرفِ این دارو معمولاً چقدر طول میکشد؟
۰۳آیا مصرفِ این دارو نیاز به آزمایش دارد؟
۰۴آیا اکساندرولون باعثِ افزایشِ وزنِ دائمی میشود؟
۰۵آیا زنان هم میتوانند اکساندرولون مصرف کنند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۴ سازنده، در گروه A14AA08. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.