اپیوم

اپیوم فرآورده‌ای دارویی و مخدر است که به‌صورت تنتور (محلول رقیق) از شیرهٔ خشک‌شدهٔ گیاه خشخاش (Papaver somniferum) تهیه می‌شود و به‌طور طبیعی حاوی مورفین و چند آلکالوئید دیگر است. این دارو در ردهٔ داروهای مؤثر بر دستگاه عصبی و در خانوادهٔ اپیوئیدهای طبیعی جای می‌گیرد. مکانیسم اثر آن اتصال به گیرنده‌های اپیوئیدی، به‌ویژه در دیوارهٔ روده، است که حرکات رودهٔ بزرگ را کند و زمان ماندگاری محتویات روده را بیشتر می‌کند. به همین دلیل هدف اصلی مصرف آن کنترل اسهال شدید است، هرچند اثر مسکن و آرام‌بخش نیز دارد. این فرآوردهٔ دارویی استاندارد و تحت‌نظارت را باید کاملاً متفاوت از تریاک غیرمجاز دانست، چون با غلظتی مشخص و تحت کنترل دقیق دارویی، و فقط با نسخهٔ پزشک، تجویز و مصرف می‌شود.

تنتور اپیوم را معمولاً باید پیش از مصرف با کمی آب رقیق کرد و دقیقاً طبق زمان‌بندی‌ای که پزشک تعیین کرده مصرف کرد؛ خوردن آن همراه یا اندکی بعد از غذا می‌تواند ناراحتی گوارشی را کم کند. اندازه‌گیری دقیق قطره‌ها با قطره‌چکان یا وسیلهٔ اندازه‌گیری همراه دارو اهمیت زیادی دارد، چون این دارو مخدر و بسیار قدرتمند است. هرگز خودسرانه مقدار مصرف را افزایش ندهید یا آن را بیشتر از مدتی که پزشک تعیین کرده ادامه ندهید؛ اگر پس از مصرف طولانی نیاز به قطع دارو باشد، پزشک معمولاً کاهش تدریجی را توصیه می‌کند تا از نشانه‌های ترک پیشگیری شود. مقدار دقیق و طول دورهٔ درمان را فقط پزشک یا داروساز، بر پایهٔ نسخه، مشخص می‌کند.

اپیوم با سایر داروهای آرام‌بخش و خواب‌آور مانند بنزودیازپین‌ها، برخی داروهای ضدافسردگی، آنتی‌هیستامین‌های خواب‌آور و الکل تداخل دارد و می‌تواند خطر خواب‌آلودگی شدید و سرکوب تنفس را به‌طور جدی افزایش دهد. مصرف هم‌زمان با سایر مسکن‌های اپیوئیدی نیز همین خطر را بیشتر می‌کند و معمولاً توصیه نمی‌شود. هم‌زمانی با داروهای ضدافسردگی گروه مهارکنندهٔ مونوآمین‌اکسیداز می‌تواند خطرناک باشد و باید کاملاً از آن پرهیز شود. از آنجا که این دارو حرکات روده را کند می‌کند، مصرف هم‌زمان با سایر داروهای ضداسهال یا داروهای دارای اثر یبوست‌آور نیز باید با احتیاط و زیر نظر پزشک باشد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکمل‌هایتان را حتماً به پزشک و داروساز بگویید.