نیترازپام
نیترازپام دارویی از گروه بنزودیازپینهاست که با آرامکردن فعالیت مغز، اثر خوابآور و ضداضطراب دارد.
بیشترین کاربرد آن درمان کوتاهمدت بیخوابی شدید است؛ در موارد خاص و زیر نظر متخصص، برای کنترل برخی تشنجهای کودکان نیز بهکار میرود.
مصرف طولانیمدت این دارو میتواند به وابستگی منجر شود و ترکیب آن با الکل یا سایر آرامبخشها خطرناک است.
اگر خوابآلودگی شدید در روز بعد، مشکل تنفسی، یا هرگونه رفتار غیرعادی هنگام خواب را تجربه کردید، حتماً با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
نیترازپام دارویی از خانوادهٔ بنزودیازپینها (Benzodiazepines) است که بر دستگاه عصبی مرکزی اثر میگذارد. این دارو با تقویت اثر گابا (GABA)، یک پیک عصبی آرامشبخش طبیعی در مغز، فعالیت سلولهای عصبی را کاهش میدهد و به این ترتیب اثرهای خوابآور، ضداضطراب، شلکنندهٔ عضلانی و ضدتشنج از خود نشان میدهد. هدف اصلی از تجویز نیترازپام، کمک به شروع و تداوم خواب در بیخوابی شدید و کوتاهمدت است. نیمهعمر نسبتاً طولانی آن باعث میشود اثرش تا صبح روز بعد نیز ادامه داشته باشد، نکتهای که پزشک هنگام تجویز آن در نظر میگیرد. این دارو معمولاً به شکل قرص و تنها برای مصرف کوتاهمدت و زیر نظر پزشک تجویز میشود.
موارد مصرف
- درمان کوتاهمدت بیخوابی شدید و ناتوانکننده (مشکل در بهخوابرفتن، بیدارشدنهای مکرر شبانه یا بیدارشدن زودهنگام)
- کنترل برخی تشنجهای خاص دوران شیرخوارگی و کودکی (مانند سندرم وست)، زیر نظر متخصص مغز و اعصاب
- کمک به خواب در شرایطی که بیخوابی شدید با اضطراب همراه است، طبق تشخیص پزشک
- آرامسازی کوتاهمدت پیش از برخی اقدامات پزشکی خاص، تنها در موارد محدود و با تجویز پزشک
روش مصرف
نیترازپام را دقیقاً طبق دستور پزشک و در ساعتی نزدیک به زمان خواب مصرف کنید، طوری که فرصت کافی (حدود یک شب کامل) برای خوابیدن داشته باشید؛ در غیر این صورت ممکن است صبح روز بعد احساس خوابآلودگی یا منگی کنید. قرص را با آب ساده میل کنید و از مصرف همزمان آن با الکل خودداری کنید. این دارو معمولاً برای دورهٔ کوتاهی تجویز میشود، چون مصرف طولانیمدت میتواند به کاهش اثر و وابستگی منجر شود؛ بنابراین بدون هماهنگی با پزشک، مدت مصرف را خودسرانه افزایش ندهید. اگر مدتی است نیترازپام مصرف میکنید، هرگز آن را ناگهانی قطع نکنید، چون قطع یکبارهٔ آن پس از مصرف طولانی میتواند نشانههای ناخوشایندی ایجاد کند؛ کاهش تدریجی آن باید با نظر پزشک انجام شود. مقدار مصرف و مدت دقیق درمان را فقط پزشک یا داروساز شما تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیخوابی شدید و ناتوانکننده
درمان طولانیمدت و قطع ناگهانی مناسب نیست؛ با الکل یا سایر داروهای خوابآور همزمان نشود.
بیخوابی شدید همراه با اضطراب
برای درمان طولانیمدت اضطراب مناسب نیست؛ مصرف همزمان با الکل یا داروهای آرامبخش میتواند موجب تضعیف تنفس شود.
آرامسازی کوتاهمدت پیش از برخی اقدامات پزشکی
پس از مصرف رانندگی و خروج بدون همراه ممنوع است؛ با الکل یا داروهای آرامبخش همزمان نشود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت یا واکنش آلرژیک شناختهشده به نیترازپام یا سایر بنزودیازپینها
- سابقهٔ بیماریهای شدید تنفسی، مانند آپنهٔ خواب یا نارسایی تنفسی
- بیماری شدید کبدی یا کلیوی
- میاستنی گراویس (نوعی بیماری مزمن همراه با ضعف عضلانی)
- سابقهٔ وابستگی به الکل، مواد مخدر یا داروهای آرامبخش
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و منگی، بهویژه در ساعات ابتدایی روز بعد
- سرگیجه یا احساس عدم تعادل
- ضعف و سستی عضلانی
- سردرد
- خشکی دهان
- کاهش موقت تمرکز یا حافظهٔ کوتاهمدت
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تنفس بسیار کند، سطحی یا همراه با خوابآلودگی شدیدی که بیدارکردن فرد را دشوار میکند، بهویژه پس از مصرف همزمان با الکل — با اورژانس تماس بگیرید
- گیجی شدید، اختلال در تعادل یا رفتارهای غیرعادی هنگام خواب، مانند راهرفتن یا انجام کارها بدون آگاهی — مصرف را متوقف کنید و به پزشک مراجعه کنید
- تغییرات روانی نگرانکننده مانند پرخاشگری غیرمعمول، افسردگی شدید یا افکار آسیب به خود — در اسرعوقت با پزشک تماس بگیرید
- نشانههای قطع ناگهانی پس از مصرف طولانیمدت، مانند تشنج، لرزش شدید یا اضطراب و بیقراری شدید — دارو را خودسرانه قطع نکنید و سریع با پزشک هماهنگ کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان نیترازپام با الکل یا سایر داروهای آرامبخش و خوابآور، مانند سایر بنزودیازپینها، مسکنهای اپیوئیدی، برخی داروهای ضدحساسیت خوابآور، ضدافسردگیها و ضدروانپریشیها، میتواند خوابآلودگی، منگی و افت تنفس را بهطور خطرناکی افزایش دهد. برخی داروهای دیگر نیز ممکن است نحوهٔ تجزیهٔ نیترازپام در بدن یا شدت اثر آن را تغییر دهند. برای پیشگیری از تداخلهای ناخواسته، فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف نیترازپام در دوران بارداری، بهویژه در سهماههٔ اول و نزدیک زمان زایمان، تنها در صورتی که پزشک ضروری تشخیص دهد توصیه میشود، چون ممکن است بر جنین یا نوزاد اثر بگذارد. این دارو از شیر مادر عبور میکند و میتواند باعث خوابآلودگی یا کاهش تغذیهٔ شیرخوار شود؛ بنابراین در دوران شیردهی نیز باید تنها با هماهنگی پزشک مصرف شود. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از هرگونه تصمیم دربارهٔ شروع یا قطع نیترازپام حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
نگهداری
نیترازپام را در دمای زیر ۲۵ درجهٔ سلسیوس، دور از نور مستقیم، رطوبت و گرمای زیاد نگهداری کنید و آن را دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای دارو را بررسی کنید و از داروهای تاریخگذشته استفاده نکنید. این دارو را حتی با افرادی که نشانههای مشابه دارند بهاشتراک نگذارید و داروهای اضافه یا تاریخگذشته را طبق راهنمایی داروخانه دفع کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا نیترازپام اعتیادآور است؟
۰۲چرا نیترازپام معمولاً فقط برای مدت کوتاهی تجویز میشود؟
۰۳آیا مصرف نیترازپام روی رانندگی یا کار با دستگاهها در روز بعد اثر میگذارد؟
۰۴آیا مصرف نیترازپام همراه با الکل خطرناک است؟
۰۵اگر بخواهم مصرف نیترازپام را پس از مدتی قطع کنم، چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۵ سازنده، در گروه N05CD02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.