مورفین سولفات
مورفین سولفات دارویی اپیوئیدی (مخدر) و از آلکالوئیدهای طبیعی تریاک است که برای کنترل دردهای شدید به کار میرود.
این دارو بیشتر برای تسکین دردهای شدید حاد یا مزمن، از جمله دردهای پس از جراحی و دردهای ناشی از سرطان، تجویز میشود.
مهمترین خطر مورفین، کند شدن خطرناک تنفس است، بهویژه اگر همراه با آرامبخشها یا الکل مصرف شود؛ این دارو فقط باید طبق نسخهٔ دقیق پزشک و تحت نظارت مصرف شود.
اگر تنفس کند یا سطحی شد، خوابآلودگی شدید و بیدارنشدن رخ داد، یا نشانههای آلرژی شدید دیدید، باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
مورفین سولفات یک مسکن اپیوئیدی قوی و از دستهٔ داروهای اثرگذار بر دستگاه عصبی مرکزی است که مستقیماً از تریاک به دست میآید. این دارو با اتصال به گیرندههای اپیوئیدی در مغز و نخاع، پیام درد را مسدود کرده و درک فرد از درد را بهشدت کاهش میدهد. مورفین بیشتر برای دردهایی به کار میرود که با مسکنهای معمولی کنترل نمیشوند و معمولاً در بیمارستان یا با نسخهٔ ویژهٔ پزشکی مصرف میشود. به دلیل قدرت زیاد و خطر وابستگی، این دارو در دستهٔ داروهای مخدر تحت کنترل قرار دارد و مصرف آن باید کاملاً زیر نظر پزشک باشد.
موارد مصرف
- تسکین دردهای شدید حاد، مانند دردهای پس از جراحی بزرگ یا ضربه
- کنترل دردهای مزمن مرتبط با سرطان
- تسکین درد قفسهٔ سینه در سکتهٔ قلبی، زیر نظر مستقیم پزشک در بیمارستان
- کاهش تنگی نفس ناراحتکننده در بیماریهای پیشرفتهٔ قلبی یا ریوی
- تسکین درد در مراقبتهای تسکینی بیماران صعبالعلاج
روش مصرف
مورفین سولفات را دقیقاً طبق دستور پزشک و در زمانهای مشخصشده مصرف کنید. شکل خوراکی را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد، هرچند مصرف همراه با غذا میتواند از ناراحتی معده بکاهد. قرص را طبق همان دستور دقیق مصرف کنید و بدون تأیید پزشک یا داروساز آن را خرد، جویده یا در آب حل نکنید، زیرا برخی قرصهای مورفین برای آزادسازی آهستهٔ دارو طراحی شدهاند و شکستن آنها میتواند خطرناک باشد. فرم تزریقی و شیاف باید فقط توسط کادر درمانی یا طبق آموزش دقیق پزشک استفاده شود. اگر مدتی طولانی از این دارو استفاده کردهاید، هرگز آن را ناگهان قطع نکنید، چون ممکن است نشانههای ترک دارو بروز کند؛ کاهش تدریجی دوز باید با راهنمایی پزشک انجام شود. مقدار و طول دورهٔ مصرف را فقط پزشک، بر اساس نسخه، تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تسکین دردهای شدید حاد، مانند درد پس از جراحی بزرگ یا ضربه
خطر خوابآلودگی و تضعیف تنفس؛ مصرف همزمان با الکل یا داروهای آرامبخش میتواند خطرناک باشد.
کنترل دردهای مزمن مرتبط با سرطان
پایش یبوست، تهوع، خوابآلودگی و تضعیف تنفس ضروری است؛ قطع ناگهانی پس از مصرف مداوم مناسب نیست.
تسکین درد قفسهٔ سینه در سکتهٔ قلبی
مصرف روتین نیست و در افت فشارخون، خوابآلودگی شدید یا تنفس آهسته نباید خودسرانه تکرار شود.
کاهش تنگی نفس ناراحتکننده در بیماریهای پیشرفتهٔ قلبی یا ریوی
پس از ارزیابی علتهای قابلدرمان و با پایش سطح هوشیاری و تنفس مصرف شود؛ برای رفع تنگی نفس بهصورت خودسرانه افزایش نیابد.
تسکین درد در مراقبتهای تسکینی بیماران صعبالعلاج
هدف، تسکین درد و حفظ آسایش بیمار است؛ پایش یبوست، خوابآلودگی و تضعیف تنفس ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به مورفین یا هر اپیوئید دیگری حساسیت نشان دادهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- وجود بیماریهای تنفسی مانند آسم شدید یا آپنهٔ خواب، بیماری کبدی یا کلیوی، و مشکلات گوارشی مانند انسداد روده را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و بهویژه هر داروی آرامبخش، خوابآور یا مخدر دیگری که مصرف میکنید را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
- در صورت داشتن سابقهٔ اعتیاد یا سوءمصرف مواد، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا نظارت لازم انجام شود.
- پیش از هرگونه جراحی یا بیهوشی، مصرف مورفین را حتماً به پزشک یا دندانپزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- یبوست نسبتاً شایع و گاه شدید
- حالت تهوع و استفراغ، بهویژه در روزهای نخست مصرف
- خوابآلودگی و گیجی خفیف
- خشکی دهان
- تعریق یا خارش خفیف پوست
- سرگیجه هنگام برخاستن ناگهانی از حالت نشسته یا خوابیده
- تنفس آهسته، سطحی یا دشوار — با اورژانس تماس بگیرید.
- گیجی شدید، عدم پاسخدهی یا بیدار نشدن از خواب — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا دشواری شدید در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افت شدید فشار خون همراه با سرگیجهٔ شدید، غش یا ضعف ناگهانی — با اورژانس تماس بگیرید.
- درد شدید شکم، نفخ زیاد یا نبود دفع مدفوع برای چند روز که میتواند نشانهٔ انسداد روده باشد — در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
- سردرگمی، هذیان یا تغییر ناگهانی رفتار، بهویژه در سالمندان — به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان مورفین با سایر داروهای آرامبخش دستگاه عصبی، مانند بنزودیازپینها، قرصهای خوابآور و برخی داروهای ضدافسردگی یا ضدحساسیت، و همچنین نوشیدن الکل، خطر خوابآلودگی شدید، کندی تنفس و حتی مرگ را بهطور چشمگیری افزایش میدهد. ترکیب با گروهی خاص از داروهای ضدافسردگی به نام مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز نیز میتواند خطرناک باشد و معمولاً توصیه نمیشود. برخی داروهای دیگر هم ممکن است اثر مورفین را افزایش یا کاهش دهند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای خطرناک پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف مورفین در بارداری، بهویژه در ماههای پایانی، میتواند بر جنین اثر بگذارد و در صورت مصرف طولانیمدت، نوزاد ممکن است پس از تولد دچار نشانههای ترک دارو و مشکلات تنفسی شود؛ به همین دلیل مصرف در بارداری فقط با تشخیص دقیق پزشک و در موارد ضروری انجام میشود. مورفین به میزان کمی وارد شیر مادر میشود و میتواند باعث خوابآلودگی یا کندی تنفس در نوزاد شیرخوار شود؛ بنابراین مادران شیرده باید پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
مورفین سولفات را دور از دسترس کودکان، در دمای اتاق و به دور از رطوبت و نور مستقیم نگه دارید. به دلیل خطر سوءمصرف، بهتر است این دارو در جایی امن و قفلشده نگهداری شود. پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای اضافی یا تاریخگذشته را طبق راهنمایی داروساز دفع کنید، نه از طریق دور ریختن در زباله یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
| شیاف | 10 mg |
| قرص | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرف مورفین باعث اعتیاد میشود؟
۰۲چرا نباید مصرف مورفین را ناگهان قطع کرد؟
۰۳آیا مورفین بر رانندگی و کارهای روزمره تأثیر میگذارد؟
۰۴چرا مورفین باعث یبوست زیاد میشود و چه باید کرد؟
۰۵آیا میتوان مورفین را همراه با مسکنهای دیگر مصرف کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۶ سازنده، در گروه N02AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.