مپیواکائین
مپیواکائین یک بیحسکنندهٔ موضعیِ خانوادهٔ آمیدهاست که با مسدود کردنِ موقتِ انتقالِ پیامهای عصبی، در ناحیهٔ تزریق حسِ درد و لمس را از بین میبرد.
بیشترین کاربردِ آن ایجادِ بیحسی در اعمالِ دندانپزشکی و برخی جراحیهای کوچک و بیحسیهای ناحیهای است، بهویژه برای بیمارانی که نباید از بیحسکنندههای حاویِ ماده منقبضکنندهٔ عروق استفاده کنند.
مپیواکائین را فقط پزشک یا دندانپزشک، در محیطِ درمانیِ مناسب تزریق میکند؛ در صورتِ سابقهٔ حساسیت به بیحسکنندههای موضعی یا بیماریِ قلبی، پیش از تزریق حتماً او را مطلع کنید.
اگر پس از تزریق دچار تپشِ قلبِ نامنظم، گیجیِ شدید، دشواری در تنفس یا بیحسی و تورمِ غیرعادی و طولانی شدید، بلافاصله تیمِ درمانی را مطلع کنید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
مپیواکائین (Mepivacaine) یک بیحسکنندهٔ موضعی از خانوادهٔ آمیدها (Amide) است که در ردهٔ داروهای اثرگذار بر دستگاه عصبی قرار میگیرد. این دارو با مسدود کردنِ موقتِ کانالهای سدیمِ غشای عصبی، از تولید و انتقالِ پیامهای دردِ عصبی در ناحیهٔ تزریق جلوگیری میکند و در نتیجه حسِ درد، گرما و لمس در آن ناحیه بهطور موقت از بین میرود. نمونهٔ سهدرصدِ بدونِ ماده منقبضکنندهٔ عروقِ آن، بهویژه در دندانپزشکی و برای بیمارانی که مصرفِ چنین موادی برایشان محدودیت دارد، کاربردِ ویژهای دارد. اثرِ آن نسبتاً سریع آغاز میشود و بسته به روشِ مصرف، برای مدتی محدود ادامه مییابد. این دارو تنها توسط پزشک یا دندانپزشک و در محیطِ درمانیِ مناسب تزریق میشود.
موارد مصرف
- بیحسیِ موضعی در اعمالِ دندانپزشکی مانندِ کشیدنِ دندان، درمانِ ریشه یا سایرِ جراحیهای کوچکِ دهان
- بیحسیِ نفوذی برای جراحیهای سرپاییِ کوچک
- بلوکِ عصبیِ محیطی برای ایجادِ بیحسیِ ناحیهای در برخی اعمالِ جراحی
- گزینهای مناسب برای بیمارانی که به دلیلِ بیماریهای قلبیعروقی نباید از بیحسکنندههای حاویِ ماده منقبضکنندهٔ عروق استفاده کنند
روش مصرف
مپیواکائین دارویی است که فقط توسط پزشک یا دندانپزشک، در محلِ جراحی یا نزدیکِ عصبِ موردنظر تزریق میشود و بیمار آن را خودش مصرف نمیکند. بسته به نوعِ روش و ناحیهٔ تزریق، بیحسی معمولاً پس از چند دقیقه آغاز میشود و برای مدتی که تیمِ درمانی مشخص میکند ادامه دارد. تا زمانی که ناحیهٔ بیحسشده، بهویژه دهان، لب یا زبان در اعمالِ دندانپزشکی، کاملاً به حالتِ عادی برنگشته، بهتر است از خوردن یا نوشیدنِ چیزهای داغ و همچنین از گاز گرفتنِ ناخواستهٔ لب، گونه یا زبان خودداری کنید تا از آسیبِ ناخواسته پیشگیری شود. هرگونه سؤال دربارهٔ نحوهٔ تزریق، ناحیهٔ موردنظر یا مدتِ اثر را با پزشک یا دندانپزشکِ خود مطرح کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیحسی موضعی در اعمال دندانپزشکی (کشیدن دندان، درمان ریشه و جراحیهای کوچک دهان)
تزریق آهسته و پس از آسپیراسیون انجام شود؛ اثر بیحسی دندان معمولاً حدود ۲۰ دقیقه در فک بالا و ۴۰ دقیقه در فک پایین است.
بیحسی نفوذی برای جراحیهای سرپایی کوچک
حجم بر اساس وسعت و عروقپذیری محل تعیین شود و از تزریق سریع حجم زیاد پرهیز شود.
بلوک عصبی محیطی برای ایجاد بیحسی ناحیهای در اعمال جراحی
آسپیراسیون پیش و حین تزریق ضروری است؛ در بلوکهای بزرگ، پایش قلبیتنفسی و دسترسی وریدی لازم است.
بیحسی بدون ماده منقبضکننده عروق در بیماران مبتلا به بیماریهای قلبیعروقی
فاقد ماده منقبضکننده عروق است؛ در بیماری قلبی ناپایدار، اختلال هدایت یا آریتمی، دوز کمتر و پایش نزدیک لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به مپیواکائین یا سایرِ بیحسکنندههای موضعیِ خانوادهٔ آمیدها را حتماً اطلاع دهید
- بیماریهای قلبی، اختلالِ ریتمِ قلب یا فشارِ خونِ کنترلنشده را با پزشک یا دندانپزشک در میان بگذارید
- سابقهٔ بیماریِ کبدی را یادآوری کنید، زیرا این دارو عمدتاً در کبد متابولیزه میشود
- فهرستِ کاملِ داروهایی که مصرف میکنید، بهویژه سایرِ بیحسکنندههای موضعی یا داروهای قلبی، را ارائه دهید
- در صورتِ بارداری یا شیردهی، پیش از تزریق حتماً پزشک یا دندانپزشکِ خود را مطلع کنید
عوارض احتمالی
- دردِ خفیف، تورم یا کبودیِ موضعی در محلِ تزریق
- ادامهداشتنِ بیحسی یا سوزنسوزنشدن برای مدتی بیش از پایانِ روش
- سردردِ خفیف
- سرگیجهٔ گذرا
- دشواریِ موقتِ بلع یا صحبتکردن در بیحسیهای ناحیهٔ دهان
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- علائمِ سمّیتِ عصبی مانندِ بیحسیِ اطرافِ دهان، طعمِ فلزی، وزوزِ گوش، تاریِ دید یا لرزشِ ناگهانی؛ بلافاصله تیمِ درمانی را مطلع کنید
- ضربانِ نامنظم یا بسیار کندِ قلب، دردِ قفسهٔ سینه یا افتِ شدیدِ فشارِ خون؛ با اورژانس تماس بگیرید
- تشنج یا از دست دادنِ ناگهانیِ هوشیاری؛ با اورژانس تماس بگیرید
- بیحسی یا ضعفی که مدتِ طولانی پس از موعدِ موردِ انتظار همچنان باقی میماند؛ به پزشک یا دندانپزشکِ خود اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مپیواکائین در صورتِ مصرفِ همزمان با سایرِ بیحسکنندههای موضعی یا برخی داروهای ضدِ آریتمیِ قلبی که ساختارِ مشابهی دارند، میتواند اثرِ افزایشی و خطرِ سمّیتِ قلبیعصبی ایجاد کند. مصرفِ همزمان با داروهای آرامبخش یا مسکنهای اپیوییدی نیز ممکن است شناساییِ زودهنگامِ نشانههای هشداردهنده را دشوارتر کند. برخی داروهای قلبی که جریانِ خونِ کبد را کاهش میدهند، دفعِ این دارو از بدن را نیز کندتر میکنند. به همین دلیل، پیش از هر تزریق، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از بروزِ تداخلهای ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مپیواکائین از جفت عبور میکند و در روزهای نخستِ زندگی، کبدِ نوزاد در تجزیهٔ آن نسبت به بزرگسالان کندتر عمل میکند؛ به همین دلیل استفاده از آن در برخی روشهای بیحسیِ زایمانی با احتیاطِ ویژهای همراه است و تصمیمِ نهایی را پزشکِ متخصص میگیرد. برای اعمالِ دندانپزشکی یا جراحیهای کوچکِ ضروری در دورانِ بارداری نیز پیش از هر تزریق، بارداری را حتماً به پزشک یا دندانپزشک اطلاع دهید تا ایمنترین گزینه انتخاب شود. دربارهٔ مصرف در دورانِ شیردهی نیز با پزشک مشورت کنید تا بر اساسِ شرایطِ فردیِ مادر و نوزاد راهنماییِ لازم ارائه شود.
نگهداری
نگهداریِ این دارو معمولاً بر عهدهٔ مطب، درمانگاه یا بیمارستان است و باید در دمای ذکرشده روی بستهبندی، دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و یخزدگی نگهداری شود. اگر بسته یا آمپولی از این دارو در اختیارِ شما قرار گرفت، آن را دور از دسترس و دیدِ کودکان نگه دارید، پیش از هر تزریق تاریخِ انقضا را بررسی کنید و در صورتِ مشاهدهٔ تغییرِ رنگ یا کدورتِ محلول، از مصرفِ آن خودداری کرده و موضوع را به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 3 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریقِ مپیواکائین دردناک است؟
۰۲چرا گاهی از مپیواکائینِ بدونِ ماده منقبضکنندهٔ عروق استفاده میشود؟
۰۳بیحسیِ ناشی از این دارو معمولاً چقدر طول میکشد؟
۰۴بعد از تزریق در دندانپزشکی، چه زمانی میتوانم غذا بخورم؟
۰۵آیا مصرفِ مپیواکائین برای همه بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۸ سازنده، در گروه N01BB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.