ماپروتیلین
ماپروتیلین دارویی ضدافسردگیِ چهارحلقهای (Tetracyclic Antidepressant) است که با اثر بر برخی ناقلهای عصبیِ مغز، بهتدریج خلق را بهبود میبخشد.
این دارو عمدتاً برایِ درمانِ افسردگی، از جمله افسردگیِ همراه با اضطراب یا بیخوابی، تجویز میشود.
ماپروتیلین در مقایسه با بسیاری از داروهای ضدافسردگیِ دیگر، خطرِ بیشتری برایِ بروزِ تشنج دارد، بهویژه اگر دوز بهسرعت افزایش یابد؛ رعایتِ دقیقِ برنامهٔ پزشک در این باره اهمیتِ زیادی دارد.
اگر سابقهٔ تشنج، بیماریِ قلبی، مشکلاتِ کبدی یا افزایشِ فشارِ داخلِ چشم دارید، یا همزمان داروی دیگری مصرف میکنید، پیش از شروعِ ماپروتیلین حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ماپروتیلین دارویی ضدافسردگیِ چهارحلقهای (Tetracyclic Antidepressant) است که از نظرِ اثر و مکانیسم، شباهتِ زیادی به ضدافسردگیهایِ سهحلقهای دارد. این دارو عمدتاً با مهارِ بازجذبِ نوراپینفرین در مغز، غلظتِ این ناقلِ عصبی را در فضایِ بینِ سلولهایِ عصبی افزایش میدهد و بهتدریج به بهبودِ خلق، انرژی و کیفیتِ خوابِ فردِ مبتلا به افسردگی کمک میکند. اثرِ ضدافسردگیِ آن معمولاً بهیکباره ظاهر نمیشود و طیِ چند هفته بهتدریج شکل میگیرد. از آنجا که این دارو بهویژه در دوزهایِ بالا خطرِ بروزِ تشنج را افزایش میدهد، مصرف و تنظیمِ دوزِ آن باید همیشه زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک باشد.
موارد مصرف
- درمانِ افسردگیِ اساسی
- افسردگیِ همراه با نشانههایِ اضطراب
- دیستایمی (افسردگیِ خفیف و مزمنِ بلندمدت)
- افسردگیِ همراه با بیخوابی یا بیقراری، به دلیلِ اثرِ آرامبخشِ این دارو
روش مصرف
ماپروتیلین معمولاً بهشکلِ قرص و یکبار در روز مصرف میشود؛ پزشک یا داروسازتان مشخص میکند که این نوبتِ مصرف در چه ساعتی از روز و همراه یا جدا از غذا باشد. اثرِ ضدافسردگیِ این دارو معمولاً بلافاصله ظاهر نمیشود و ممکن است چند هفته طول بکشد، پس حتی اگر در روزهایِ نخست بهبودی احساس نکردید، خودسرانه مصرف را قطع نکنید. برایِ کاهشِ خطرِ عوارضی مانندِ تشنج، دوزِ این دارو معمولاً بهآرامی و طیِ چند هفته افزایش مییابد؛ هرگز دوزِ خود را بدونِ هماهنگی با پزشک تغییر ندهید. قطعِ ناگهانیِ ماپروتیلین پس از مصرفِ طولانیمدت نیز میتواند با علائمی مانندِ تهوع، سردرد یا بیقراری همراه باشد، پس قطعِ آن باید همیشه تدریجی و طبقِ نظرِ پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افسردگی اساسی
اثر ضدافسردگی کامل ممکن است ۲ تا ۳ هفته زمان ببرد. قرص را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد؛ افزایش سریع دوز، خطر تشنج و خوابآلودگی را بیشتر میکند.
افسردگی همراه با نشانههای اضطراب
برای اضطراب همراه افسردگی، دوز جداگانهای وجود ندارد؛ در صورت تجویز در ۱ نوبت روزانه، بهدلیل خوابآلودگی معمولاً شب مصرف میشود.
دیستایمی (افسردگی خفیف و مزمنِ بلندمدت)
بهدلیل ماهیت مزمن بیماری، درمان ممکن است طولانیمدت باشد؛ کاهش دوز و قطع دارو باید تدریجی انجام شود.
افسردگی همراه با بیخوابی یا بیقراری
اگر دارو در ۱ نوبت تجویز شود، معمولاً شب مصرف میشود. تا مشخص شدن میزان خوابآلودگی، از رانندگی و کارهای نیازمند هوشیاری پرهیز کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به ماپروتیلین یا هر یک از داروهایِ ضدافسردگیِ سهحلقهای/چهارحلقهای واکنشِ حساسیتی داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ تشنج یا صرع را اطلاع دهید، زیرا ماپروتیلین خطرِ تشنج را افزایش میدهد.
- بیماریِ قلبی، سابقهٔ حملهٔ قلبیِ اخیر یا اختلالِ ریتمِ قلب را با پزشک در میان بگذارید.
- مشکلاتِ کبدی، آبسیاهِ چشم (گلوکوم) یا بزرگیِ پروستات را حتماً گزارش دهید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک نشان دهید.
- اگر بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی دارید، پیش از مصرفِ این دارو با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- خشکیِ دهان
- یبوست
- خوابآلودگی
- سرگیجه
- تاریِ دید
- افزایشِ وزن
- تشنج، بهویژه اگر دوز بهسرعت افزایش یافته باشد؛ در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضربانِ شدید، نامنظم یا بسیار کندِ قلب، یا غشکردن؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- افکارِ آسیب به خود یا خودکشی، بهویژه در نوجوانان، جوانان یا در هفتههایِ نخستِ درمان؛ در این موارد بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید یا از خانواده و پزشکِ خود کمک بخواهید.
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا گلو و دشواریِ تنفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دشواری یا ناتوانی در دفعِ ادرار؛ هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید.
- گیجی یا سردرگمیِ غیرعادی، بهویژه در سالمندان؛ به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ماپروتیلین با داروهایِ مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (MAOI) تداخلِ جدی دارد و نباید همزمان یا در فاصلهٔ کوتاهی پس از قطعِ آنها مصرف شود. مصرفِ همزمان با الکل، آرامبخشها، خوابآورها یا سایرِ داروهایِ مهارکنندهٔ سیستمِ عصبی میتواند خوابآلودگی را تشدید کند. داروها یا موادی که آستانهٔ تشنج را پایین میآورند نیز میتوانند خطرِ تشنجِ ناشی از ماپروتیلین را بیشتر کنند. ترکیب با برخی داروهایِ دیگرِ اثرگذار بر سروتونین هم بهندرت میتواند خطرِ سندرمِ سروتونین را بالا ببرد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را همیشه به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کافی دربارهٔ بیخطر بودنِ کاملِ ماپروتیلین در دورانِ بارداری در دست نیست؛ به همین دلیل مصرفِ آن در این دوران تنها با صلاحدیدِ پزشک و در مواردی انجام میشود که فایدهٔ درمان بر خطرِ احتمالی برتری داشته باشد. مصرفِ این دارو نزدیک به زمانِ زایمان ممکن است در نوزاد علائمِ گذرایی مانندِ بیقراری یا دشواری در تغذیه ایجاد کند. ماپروتیلین به مقدارِ کمی وارد شیرِ مادر میشود، پس تصمیم دربارهٔ شیردهی در دورانِ مصرفِ این دارو باید با هماهنگیِ پزشک گرفته شود.
نگهداری
ماپروتیلین را در دمایِ اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمایِ مستقیم نگهداری کنید، مگر آنکه راهنمایِ رویِ بستهبندی دستورِ دیگری داده باشد. قرصها را همیشه دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضایِ رویِ بسته را بررسی کنید. داروهایِ تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 25 mg |
| قرص | 75 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱ماپروتیلین چند وقت طول میکشد تا اثر کند؟
۰۲آیا مصرفِ ماپروتیلین باعثِ اعتیاد میشود؟
۰۳چرا پزشک دوزِ ماپروتیلین را کمکم افزایش میدهد؟
۰۴آیا مصرفِ الکل هنگامِ درمان با ماپروتیلین مشکلساز است؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرفِ ماپروتیلین را فراموش کنم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۸ سازنده، در گروه N06AA21. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.