ایزوکربوکسازید
ایزوکربوکسازید دارویی از خانوادهٔ مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز است که با اثر بر موادِ پیامرسانِ مغز به بهبودِ تدریجیِ خلق کمک میکند.
بیشتر برای درمانِ افسردگیِ اساسی در بزرگسالانی تجویز میشود که به داروهای رایجترِ ضدافسردگی پاسخِ کافی ندادهاند.
این دارو با بسیاری از غذاها، از جمله پنیرهای کهنه و گوشتهای دودی، و با طیفِ گستردهای از داروهای دیگر تداخلِ خطرناک دارد؛ رعایتِ دقیقِ محدودیتهای غذایی و دارویی الزامی است.
پیش از شروعِ مصرف، هنگامِ هرگونه تغییر در داروهای دیگرتان، و در صورتِ بروزِ سردردِ شدید یا تپشِ ناگهانیِ قلب، حتماً و بدونِ فوتِ وقت با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایزوکربوکسازید دارویی ضدافسردگی و از خانوادهٔ داروهای مؤثر بر دستگاهِ عصبی است که در ردهٔ مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (Monoamine Oxidase Inhibitor) قرار میگیرد و در ایران با نامِ تجاریِ مارپلان نیز شناخته میشود. این دارو با مهارِ آنزیمی به همین نام، از تجزیهٔ برخی موادِ پیامرسانِ مغزی مانندِ سروتونین، نوراپینفرین و دوپامین جلوگیری میکند و همین امر به بهبودِ تدریجیِ خلق میانجامد. از آنجا که این دارو تداخلهای دارویی و غذاییِ متعددی دارد، معمولاً زمانی تجویز میشود که داروهای ضدافسردگیِ جدیدتر پاسخِ کافی نداده باشند. اثرِ آن تدریجی است و رسیدن به بهبودِ محسوس معمولاً چند هفته زمان میبرد.
موارد مصرف
- درمانِ افسردگیِ اساسی در بزرگسالان، بهویژه در مواردی که به داروهای ضدافسردگیِ رایجتر پاسخِ کافی ندادهاند
- درمانِ افسردگیِ آتیپیک، همراه با نشانههایی مانندِ پرخوابی، پراشتهایی و حساسیتِ زیاد به طردِ اجتماعی
- کاربرد در افسردگیِ همراه با نشانههای اضطرابی، در مواردِ منتخب و طبقِ تشخیصِ روانپزشک
- ادامهٔ درمان برای پیشگیری از بازگشتِ افسردگی در بیمارانی که پیشتر به این دارو پاسخِ خوبی دادهاند
روش مصرف
ایزوکربوکسازید را دقیقاً طبقِ دستورِ پزشک و ترجیحاً در ساعاتِ منظمی از روز مصرف کنید؛ پزشک بر اساسِ وضعیتِ شما زمانبندی و مقدارِ مصرف را تعیین میکند. این دارو را میتوان همراه یا بدونِ غذا خورد، اما اگر دچارِ ناراحتیِ معده شدید، مصرفِ آن همراه با غذا کمککننده است. چون بهبودِ خلق با این دارو تدریجی است، مصرفِ منظم و بدونِ وقفه، حتی در روزهایی که حالِ بهتری دارید، اهمیت دارد. هرگز بدونِ هماهنگی با پزشک مصرفِ این دارو را ناگهان قطع نکنید، چون قطعِ ناگهانی میتواند به بازگشتِ افسردگی یا نشانههای ناخوشایند بینجامد؛ در صورتِ نیاز به قطعِ دارو، پزشک آن را بهتدریج کاهش میدهد. رعایتِ محدودیتهای غذاییِ توصیهشده نیز باید در طولِ درمان و مدتی پس از قطعِ آن ادامه یابد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افسردگی اساسی در بزرگسالان
بهدلیل خطر بحران فشارخون و تداخلهای شدید، از غذاهای پر تیرامین و داروهای بدون نسخه، بهویژه فرآوردههای سرماخوردگی، پرهیز شود.
افسردگی آتیپیک
پایش فشارخون و کارکرد کبد ضروری است؛ سردرد شدید، تپش قلب یا زردی پوست و چشم نیازمند ارزیابی فوری است.
افسردگی همراه با نشانههای اضطرابی
در شروع درمان یا هنگام افزایش دوز، بیقراری، بیخوابی و تشدید اضطراب باید بهسرعت بررسی شود.
پیشگیری از بازگشت افسردگی پس از پاسخ مناسب به درمان حاد
اثربخشی و ایمنی درمان طولانیمدت باید بهطور دورهای ارزیابی شود و محدودیتهای غذایی و تداخلهای دارویی ادامه یابد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به ایزوکربوکسازید یا دیگر مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز واکنشِ حساسیتی نشان دادهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ فشارِ خونِ بالا، بیماریِ قلبیعروقی یا مغزی، بیماریِ کبدی یا کلیوی، یا فئوکروموسیتوم (نوعی تومورِ غدهٔ فوقِ کلیه) را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر اخیراً داروی ضدافسردگیِ دیگر، مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیدازِ دیگر، یا داروهای سروتونرژیک مصرف کردهاید، پزشک را مطلع کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها، گیاهانِ دارویی و حتی داروهای بدونِ نسخه، بهویژه داروهای سرماخوردگی و لاغری، را به پزشک اطلاع دهید.
- در صورتِ بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی، پیش از شروعِ دارو با پزشک مشورت کنید.
- سابقهٔ افکار یا اقدام به خودکشی، یا هرگونه اختلالِ روانیِ دیگر را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- سرگیجه، بهویژه هنگامِ برخاستنِ ناگهانی از حالتِ نشسته یا خوابیده
- خشکیِ دهان
- بیخوابی یا اختلال در الگویِ خواب
- یبوست
- افزایشِ وزن
- احساسِ ضعف یا خستگی
- سردردِ ناگهانی و شدید همراه با تپشِ قلب، تهوع یا گیجی: میتواند نشانهٔ بحرانِ فشارِ خون باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، لرزشِ عضلانی، تعریقِ شدید، گیجیِ ذهنی یا تپشِ تندِ قلب: میتواند نشانهٔ سندرمِ سروتونین باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بدترشدنِ ناگهانیِ خلق یا بروزِ افکارِ خودکشی، بهویژه در هفتههای نخستِ درمان: بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شکمی: میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد؛ به پزشک مراجعه کنید.
- تورمِ صورت، لب یا گلو، کهیرِ گسترده یا دشواریِ تنفس: نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ایزوکربوکسازید یکی از پرتداخلترین داروهاست و مصرفِ همزمانِ آن با بسیاری از داروها و حتی برخی غذاها میتواند خطرناک باشد. مصرفِ همزمان با دیگر داروهای سروتونرژیک، مانندِ گروهِ مهارکنندههای بازجذبِ سروتونین، برخی مسکنهای اپیوییدی بهویژه مپریدین، تریپتانهای میگرن و برخی داروهای سرفه و سرماخوردگی، میتواند خطرِ سندرمِ سروتونین را بالا ببرد. ترکیب با محرکها، برخی داروهای ضداحتقانِ بینی، و غذا یا نوشیدنیِ سرشار از تیرامین، مانندِ پنیرهای کهنه، گوشت و ماهیِ دودی یا فرآوریشده و برخی نوشیدنیهای الکلی، نیز خطرِ افزایشِ ناگهانیِ فشارِ خون را بالا میبرد. الکل باید تنها با احتیاطِ فراوان و هماهنگی با پزشک مصرف شود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای خطرناک پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کافی دربارهٔ بیخطر بودنِ ایزوکربوکسازید در بارداری در دست نیست، به همین دلیل این دارو معمولاً تنها زمانی تجویز میشود که فایدهٔ آن برای مادر از خطرهای احتمالی بیشتر باشد. اگر باردار هستید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از ادامه یا شروعِ مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید. مشخص نیست این دارو در شیرِ مادر ترشح میشود یا نه؛ بنابراین مصرفِ آن در دورانِ شیردهی باید تنها با نظرِ پزشک و پس از سنجشِ فایده در برابرِ خطر صورت گیرد.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق، دور از رطوبت، نورِ مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید، ترجیحاً در بستهٔ اصلیِ خود. آن را دور از دید و دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا مصرفِ ایزوکربوکسازید با محدودیتِ غذایی همراه است؟
۰۲آیا بلافاصله بعد از قطعِ داروی ضدافسردگیِ قبلی میتوانم این دارو را شروع کنم؟
۰۳چه مدت طول میکشد تا اثرِ این دارو را حس کنم؟
۰۴آیا مصرفِ الکل هنگامِ درمان با این دارو مشکلساز است؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرف را فراموش کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه N06AF01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.