انسولین انسانی
انسولین انسانی محلول، یک انسولین کوتاهاثر و داروی کاهندهٔ قند خون است. با کمک به ورود گلوکز به سلولها و کاهش تولید گلوکز در کبد، قند خون را پایین میآورد.
برای کنترل قند خون در دیابت نوع ۱ و نوع ۲ به کار میرود. در بیمارستان نیز ممکن است برای کنترل قند بالا از راه وریدی و زیر پایش دقیق استفاده شود.
افت قند خون، بهویژه پس از حذف یا تأخیر وعدهٔ غذایی، فعالیت بدنی بیشتر از معمول یا ناهماهنگی مقدار انسولین با نیاز بدن، مهمترین خطر است. برچسب، نوع و غلظت را پیش از هر تزریق بررسی کنید و تعویض فرآورده را خودسرانه انجام ندهید.
اگر افت قند تکرار میشود، علائم آن را خوب احساس نمیکنید، وعدههای غذایی یا فعالیتتان تغییر کرده، بیمار شدهاید، یا قرار است نوع یا نام تجاری انسولین عوض شود، از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
انسولین انسانی محلول در گروه داروهای کاهندهٔ قند خون و زیرگروه انسولینهای کوتاهاثر قرار دارد. با اتصال به گیرندههای انسولین، برداشت گلوکز بهوسیلهٔ عضله و بافت چربی را بیشتر و تولید گلوکز در کبد را کمتر میکند. به همین دلیل برای پوشش افزایش قند خون پس از غذا و تأمین نیاز انسولینی بدن، گاهی همراه انسولینهای طولانیاثر استفاده میشود. شکل مصرف آن تزریقی است؛ تزریق وریدی فقط در محیط درمانی و با پایش قند خون انجام میشود. در ایران ممکن است با نامهایی مانند بیوسولین آر، اکتراپید، ویتاسولین آر و هایسولین آر دیده شود؛ هنگام خرید یا تعویض، نام ماده، غلظت و شکل فرآورده را با نسخه تطبیق دهید.
موارد مصرف
- کنترل قند خون در دیابت نوع ۱
- کنترل قند خون در دیابت نوع ۲، بهتنهایی یا همراه دیگر داروهای دیابت
- پوشش افزایش قند خون وعدههای غذایی در برنامههای درمانیِ حاوی انسولین
- کنترل بیمارستانی قند خون بسیار بالا، از جمله کتواسیدوز دیابتی، با تزریق وریدی و پایش مداوم
روش مصرف
مقدار و زمان تزریق برای هر فرد جداگانه تعیین میشود. انسولین انسانی کوتاهاثر معمولاً بهصورت زیرجلدی و پیش از غذا تزریق میشود و در بسیاری از فرآوردهها باید وعده یا میانوعدهٔ حاوی کربوهیدرات حدود نیم ساعت بعد مصرف شود؛ فاصلهٔ دقیق را از نسخه و بروشور همان فرآورده بگیرید. محل تزریق را بین شکم، ران، بازو یا باسن بچرخانید و از نواحی سفت، تودهدار، کبود یا ملتهب دوری کنید. محلول باید شفاف و بیرنگ باشد؛ اگر کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات است، از آن استفاده نکنید. برچسب و غلظت را پیش از هر تزریق بخوانید و فقط از سرنگ یا وسیلهٔ تزریق سازگار با همان غلظت استفاده کنید. تزریق وریدی فقط در مرکز درمانی و بهوسیلهٔ کارکنان درمان انجام میشود. انسولین را خودسرانه قطع، با نوع دیگری جایگزین یا با انسولین دیگر مخلوط نکنید؛ در نوبت فراموششده یا ناتوانی از خوردن، طبق برنامهٔ اختصاصی پزشک یا داروساز عمل کنید و نوبت بعدی را دوبرابر نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل قند خون در دیابت نوع ۱
قطع یا کاهش خودسرانه میتواند به افزایش شدید قند و کتواسیدوز منجر شود؛ خطر افت قند را جدی بگیرید.
کنترل قند خون در دیابت نوع ۲، بهتنهایی یا همراه دیگر داروهای دیابت
با تغییر غذا، فعالیت بدنی، بیماری حاد یا داروهای همزمان، نیاز به انسولین تغییر میکند.
پوشش افزایش قند خون وعدههای غذایی در برنامههای درمانیِ حاوی انسولین
زمان تزریق به نوع انسولین وابسته است؛ پس از تزریق، وعدهٔ غذایی را حذف نکنید.
کنترل بیمارستانی قند خون بسیار بالا، از جمله کتواسیدوز دیابتی
تزریق وریدی برای خوددرمانی نیست و باید همزمان کمآبی، اختلال پتاسیم و علت زمینهای درمان شوند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به انسولین یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده حساسیت داشتهاید، یا پس از تزریق دچار کهیر، تورم یا تنگی نفس شدهاید، اطلاع دهید.
- اگر سابقهٔ افت قند شدید، افت قندهای مکرر، یا کاهش توانایی تشخیص علائم افت قند دارید، این موضوع را مطرح کنید؛ نامنظم بودن وعدههای غذایی نیز مهم است.
- وجود بیماری کلیه یا کبد، اختلال تیروئید، غدهٔ فوقکلیه یا هیپوفیز، یا بیماری حاد همراه تب و عفونت را اطلاع دهید؛ این شرایط میتوانند نیاز بدن به انسولین را تغییر دهند.
- اگر قرار است نوع، نام تجاری، سازنده، غلظت، سرنگ یا قلم، یا محل تزریق تغییر کند، این تغییر باید با برنامهریزی و پایش مناسب انجام شود.
- فهرست همهٔ داروها، انسولینهای دیگر، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه کنید؛ بهویژه داروهای دیابت، داروهای فشارخون، کورتونها و داروهای مهارکنندهٔ بتا.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را اطلاع دهید. برای کودک، سالمند یا فردی که در تشخیص و درمان افت قند مشکل دارد، برنامهٔ روشن برای پایش قند و کمک خانواده ضروری است.
عوارض احتمالی
- افت قند خون خفیف تا متوسط، همراه با گرسنگی، لرزش، عرق سرد، تپش قلب، سرگیجه یا ضعف
- درد، قرمزی، خارش، کبودی یا تورم در محل تزریق
- تغییر موقت دید، بهخصوص هنگام شروع درمان یا بهبود سریع قند خون
- ورم دستها یا پاها
- افزایش وزن
- تغییر بافت چربی زیر پوست در محل تزریق، به شکل فرورفتگی یا برجستگی
- افت قند شدید با گیجی، اختلال رفتار، تشنج، بیهوشی یا ناتوانی در خوردن و بلع؛ اگر فرد هوشیار و قادر به بلع است طبق برنامهٔ افت قندش قند سریعالاثر مصرف کند، اما در تشنج، بیهوشی یا ناتوانی در بلع چیزی در دهان نگذارید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر منتشر، تورم لب، زبان یا صورت، تنگی نفس، خسخس، افت فشار یا غش؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- قند خون بالا همراه با تشنگی شدید، ادرار مکرر، تهوع یا استفراغ، درد شکم، بوی میوهای دهان، تنفس عمیق یا خوابآلودگی؛ این علائم میتوانند نشانهٔ کتواسیدوز باشند و به مراقبت فوری نیاز دارند، بنابراین فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، ورم شدید یا افزایش سریع وزن، بهویژه هنگام مصرف همزمان پیگلیتازون؛ این علائم میتوانند نشانهٔ احتباس مایع یا نارسایی قلبی باشند و باید سریع بررسی شوند.
- تاری دید شدید یا پایدار، یا تغییر ناگهانی بینایی؛ برای ارزیابی سریع پزشکی مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داروهای کاهندهٔ قند و برخی داروهای فشارخون، بهویژه مسدودکنندههای بتا، میتوانند خطر افت قند را بیشتر کنند؛ مسدودکنندههای بتا ممکن است لرزش و تپش قلب هشداردهنده را پنهان کنند. کورتونها، برخی داروهای ادرارآور، هورمونهای تیروئید، قرصهای جلوگیری و بعضی داروهای محرک ممکن است قند خون یا نیاز به انسولین را افزایش دهند. پیگلیتازون همراه انسولین میتواند ورم و نارسایی قلبی را بیشتر کند. الکل، بهخصوص بدون غذا، ممکن است افت قند را شدید یا دیررس کند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
انسولین انسانی از جفت عبور نمیکند و در بارداری برای کنترل دیابت قابل استفاده است؛ با این حال افت و افزایش قند هر دو میتوانند برای مادر و جنین خطرناک باشند و پایش و تنظیم درمان در طول بارداری لازم است. در شیردهی نیز معمولاً قابل استفاده است، اما نیاز بدن به انسولین پس از زایمان ممکن است تغییر کند. اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، برنامهٔ درمانی را خودسرانه تغییر ندهید.
نگهداری
فرآوردهٔ بازنشده را معمولاً در یخچال، در دمای حدود ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور و یخزدگی نگه دارید و آن را در فریزر نگذارید. فرآوردهٔ در حال مصرف ممکن است طبق بروشور همان برند در دمای اتاق نگهداری شود و مدت مجاز پس از باز شدن بین فرآوردهها تفاوت دارد. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید، تاریخ انقضا را بررسی کنید و اگر یخ زده، بیش از حد گرم شده، کدر یا دارای ذرات است، مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱اگر بعد از تزریق نتوانم غذا بخورم یا استفراغ کنم، چه کنم؟
۰۲اگر قند خونم بهتر شد، میتوانم انسولین انسانی را قطع کنم؟
۰۳آیا میتوان این انسولین را با انسولین دیگری جابهجا یا مخلوط کرد؟
۰۴آیا تزریق وریدی انسولین انسانی در خانه امکانپذیر است؟
۰۵چرا باید محل تزریق را مرتب عوض کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۱۱ سازنده، در گروه A10AB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.