ایدبنون
ایدبنون ترکیبی مصنوعی و مشابهِ کوآنزیمِ کیوتن (Coenzyme Q10) است که با اثرِ آنتیاکسیدانی از سلولهای عصبی در برابرِ آسیبِ اکسیداتیو محافظت میکند و به تأمینِ انرژیِ سلولی کمک میکند.
بیشترین کاربردِ شناختهشدهٔ آن در نوروپاتیِ ارثیِ بینایی لبر (LHON) برای کمک به حفظ یا بهبودِ دید است؛ در برخی اختلالاتِ میتوکندریایی و عصبی-عضلانیِ دیگر نیز بهعنوانِ درمانِ کمکی به کار میرود.
ایدبنون معمولاً بهخوبی تحمل میشود، اما ممکن است رنگِ ادرار را بهطورِ بیخطر قهوهای مایل به قرمز کند؛ در صورتِ مصرفِ داروهای رقیقکنندهٔ خون حتماً پزشک را مطلع کنید.
اگر بیماریِ کبدی یا کلیوی دارید، باردار هستید یا شیر میدهید، یا داروی دیگری—بهویژه رقیقکنندهٔ خون—مصرف میکنید، پیش از شروعِ ایدبنون با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایدبنون (Idebenone) ترکیبی مصنوعی و کوچکمولکول است که از نظرِ ساختاری شبیه به کوآنزیمِ کیوتن، یعنی مادهای که بهطورِ طبیعی در زنجیرهٔ تنفسیِ میتوکندریِ سلولها نقش دارد، ساخته شده است. از نظرِ ردهٔ درمانی در گروهِ داروهای مؤثر بر دستگاهِ عصبی و در زیرگروهِ نوتروپیکها جای میگیرد. این دارو با کمک به انتقالِ الکترون در زنجیرهٔ تنفسیِ میتوکندری—حتی در شرایطی که بخشی از این زنجیره دچارِ اختلال است—به تولیدِ انرژیِ سلولی کمک میکند و همزمان با خاصیتِ آنتیاکسیدانیِ خود، سلولهای عصبِ بینایی و سایرِ سلولهای عصبی را در برابرِ آسیبِ اکسیداتیو محافظت میکند. هدفِ اصلیِ مصرفِ آن، حمایت از عملکردِ سلولهای عصبی در شرایطی است که تأمینِ انرژیِ میتوکندریایی یا محافظتِ آنتیاکسیدانی اهمیت دارد، مانندِ نوروپاتیِ ارثیِ بینایی لبر.
موارد مصرف
- کمک به حفظ یا بهبودِ دید در نوروپاتیِ ارثیِ بینایی لبر
- حمایت از عملکردِ سلولهای عصبی در برخی اختلالاتِ میتوکندریایی
- درمانِ کمکی در آتاکسیِ فریدریش، زیرِ نظرِ متخصصِ مغز و اعصاب
- کاهشِ سرعتِ افتِ عملکردِ تنفسی در برخی بیمارانِ مبتلا به دیستروفیِ عضلانیِ دوشن
- حمایت از حافظه و تمرکز در برخی شرایطِ خاص، بهعنوانِ درمانِ کمکی و طبقِ نظرِ پزشک
روش مصرف
ایدبنون را دقیقاً طبقِ نسخه و توصیهٔ پزشک یا داروسازِ خود مصرف کنید و مقدار یا تعدادِ دفعاتِ مصرف را خودسرانه تغییر ندهید. از آنجا که جذبِ این دارو در حضورِ چربیِ غذا بهتر انجام میشود، معمولاً بهتر است آن را همراه با غذا میل کنید، مگر آنکه پزشکتان دستورِ دیگری داده باشد. کپسول یا قرص را همراه با کمی آب و بهطورِ کامل ببلعید. تلاش کنید مصرفِ دارو را هر روز در ساعتِ مشخصی انجام دهید تا پایبندی به درمان حفظ شود، چرا که در شرایطی مانندِ نوروپاتیِ بینایی، اثرِ درمان معمولاً بهتدریج و طیِ زمان ظاهر میشود. اگر پزشک ایدبنون را برای یک وضعیتِ مزمن تجویز کرده، بدونِ مشورتِ قبلی با او مصرف را قطع نکنید، زیرا ادامهٔ منظمِ درمان برای دستیابی به نتیجهٔ مطلوب اهمیت دارد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
نوروپاتی ارثی بینایی لبر
هر نوبت همراه غذا و با آب مصرف شود؛ مدت درمان بر اساس پاسخ بینایی و نظر متخصص تعیین میشود.
اختلالات شناختی و رفتاری ناشی از بیماریهای مغزی عروقی یا تحلیلبرنده
بلافاصله پس از غذا با آب مصرف شود؛ مدت درمان بر پایهٔ پاسخ بالینی تعیین میشود.
آتاکسی فریدریش
همراه غذا مصرف شود؛ افزایش دوز فقط پس از ارزیابی حداقل ۶ ماهه و با پایش شمارش سلولهای خونی و عملکرد کبد انجام شود.
کاهش سرعت افت عملکرد تنفسی در دیستروفی عضلانی دوشن
همراه غذا مصرف شود؛ درمان و ادامهٔ آن به پایش منظم عملکرد تنفسی نیاز دارد و مصرف همزمان کورتیکواستروئیدها باید با تأیید متخصص بررسی شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به ایدبنون یا سایرِ اجزای فرآورده را به پزشک یا داروسازِ خود بگویید.
- سابقهٔ بیماریِ کبدی یا کلیوی را حتماً اطلاع دهید، زیرا ممکن است نیاز به احتیاطِ بیشتر یا پیگیریِ نزدیکتر باشد.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملها—بهویژه هر داروی رقیقکنندهٔ خون یا مکملِ کوآنزیمِ کیوتن—را به پزشک بگویید.
- اگر آزمایشِ خون یا انعقادی در پیش دارید یا قرار است عملِ جراحی شوید، مصرفِ ایدبنون را به پزشک یا جراح یادآوری کنید.
عوارض احتمالی
- تغییرِ بیخطرِ رنگِ ادرار به قهوهای مایل به قرمز
- سرماخوردگی یا علائمِ خفیفِ تنفسی
- سرفه
- اسهال یا ناراحتیِ خفیفِ گوارشی
- کمردرد یا دردهای خفیفِ عضلانی
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا زبان، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزیِ غیرمعمول، بهویژه در کسانی که داروی رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنند؛ در این صورت سریع با پزشک تماس بگیرید.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ بهشدت تیره یا تهوعِ مداوم که ممکن است نشانِ اختلالِ کبدی باشد؛ در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- تپشِ قلبِ نامنظم یا سرگیجهٔ شدید؛ این علائم را نادیده نگیرید و سریع به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ایدبنون بهطورِ کلی تداخلهای داروییِ شناختهشدهٔ کمی دارد، اما به دلیلِ شباهتِ ساختاری با کوآنزیمِ کیوتن، ممکن است بر اثرِ داروهای رقیقکنندهٔ خون مانندِ وارفارین تأثیر بگذارد و نیازِ به پایشِ دقیقترِ آزمایشهای انعقادی را ایجاد کند. مصرفِ همزمان با سایرِ مکملهای آنتیاکسیدانی یا فرآوردههای حاویِ کوآنزیمِ کیوتن نیز بهتر است با اطلاعِ پزشک باشد تا از همپوشانیِ بیمورد پرهیز شود. جذبِ دارو با غذای حاویِ چربی بهتر انجام میشود، پس بهتر است زمانِ مصرفِ آن با وعدههای غذایی هماهنگ باشد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروسازت بگو تا از هرگونه تداخلِ ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کافی و قطعی دربارهٔ مصرفِ ایدبنون در دورانِ بارداری و شیردهی در دست نیست و ایمنیِ آن برای جنین یا نوزاد بهطورِ کامل روشن نشده است. به همین دلیل، مصرفِ آن در این دوران تنها زمانی توصیه میشود که پزشک پس از سنجشِ فایده و خطر، آن را ضروری تشخیص دهد. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
ایدبنون را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور و گرمای مستقیم نگهداری کنید. درِ ظرفِ دارو را همیشه کاملاً بسته نگه دارید و آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضای رویِ بسته را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 45 mg |
| کپسول | 45 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ایدبنون همان کوآنزیمِ کیوتن است؟
۰۲چرا رنگِ ادرارم بعد از مصرفِ ایدبنون تغییر کرده است؟
۰۳ایدبنون چه زمانی اثرش را نشان میدهد؟
۰۴آیا میتوانم ایدبنون را بدونِ نسخهٔ پزشک مصرف کنم؟
۰۵آیا ایدبنون با داروهای رقیقکنندهٔ خون تداخل دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه N06BX13. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.