هیدروکسی اتیل استارچ
هیدروکسی اتیل استارچ محلولی تزریقی از خانوادهٔ کلوئیدهای نشاستهای است که برای افزایش و نگهداشتنِ حجمِ مایع داخلِ رگها به کار میرود.
این محلول عمدتاً برای جبرانِ حجمِ خون در خونریزیِ حاد، ترومای شدید، جراحیهای بزرگ یا شوکِ ناشی از کاهشِ حجمِ خون، همیشه در محیطِ بیمارستانی تزریق میشود.
این دارو میتواند بر انعقادِ خون و عملکردِ کلیه اثر بگذارد و تنها زیرِ نظرِ دقیقِ پزشک و در بیمارستان تجویز میشود، نه در منزل.
اگر پیشینهٔ حساسیتِ دارویی، بیماریِ کلیوی، اختلالِ انعقادِ خون یا نارساییِ قلبی دارید، پیش از هر تزریق حتماً به تیمِ درمان بگویید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هیدروکسی اتیل استارچ (Hydroxyethyl Starch) محلولی تزریقی از خانوادهٔ کلوئیدهای مصنوعیِ نشاستهای است که در گروهِ داروهای «مؤثر بر خون و خونسازی» و در دستهٔ جایگزینهای حجمِ پلاسمای خون جای میگیرد. مولکولهای این نشاستهٔ اصلاحشده پس از تزریق در داخلِ رگها باقی میمانند و با کشیدنِ آب به داخلِ عروق، حجمِ گردشِ خون را برای مدتی افزایش میدهند. به همین دلیل، از آن برای جبرانِ سریعِ کاهشِ حجمِ خون در خونریزی، ترومای شدید یا حینِ جراحیهای بزرگ استفاده میشود، در شرایطی که محلولهای سادهٔ نمکی بهتنهایی برای ثابتنگهداشتنِ فشارِ خون کافی نیستند. این دارو تنها بهصورتِ تزریقِ وریدی و منحصراً توسطِ پزشک یا پرستار در بیمارستان تجویز میشود و در ایران با چند نامِ تجاریِ گوناگون مانندِ والوون و ولولیت نیز عرضه میشود.
موارد مصرف
- جبرانِ سریعِ حجمِ خون در خونریزیِ حاد، تروما یا حینِ جراحی
- پیشگیری و درمانِ هیپوولمی (کاهشِ حجمِ مایعِ داخلِ عروق)
- کمک به حفظِ فشارِ خون و ثباتِ گردشِ خون در شرایطِ اورژانسی در بیمارستان
- کمک به بهبودِ جداسازی و برداشتِ گلبولهای سفید یا سلولهای بنیادیِ خون در برخی فرایندهای پزشکیِ خاص، تنها طبقِ صلاحدیدِ پزشکِ متخصص
روش مصرف
این دارو را بیمار خودش تزریق نمیکند؛ هیدروکسی اتیل استارچ فقط بهصورتِ سرمِ وریدی و توسطِ پزشک یا پرستار، معمولاً در بیمارستان، اتاقِ عمل یا بخشِ اورژانس، تزریق میشود. سرعتِ تزریق، حجمِ کلی و مدتِ درمان را پزشک بر اساسِ وضعیتِ بیمار، میزانِ خونریزی یا کاهشِ حجمِ خون و علائمِ حیاتی تعیین میکند، بنابراین هیچ مقدارِ ثابت یا برنامهٔ از پیشتعیینشدهای برایِ همهٔ بیماران وجود ندارد. پیش، حین و پس از تزریق، فشارِ خون، ضربانِ قلب، عملکردِ کلیه و نشانههای حساسیت زیرِ نظرِ کادرِ درمان بررسی میشود و در صورتِ نیاز، سرعت یا ادامهٔ تزریق تغییر میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
جبران سریع حجم داخل عروق در خونریزی حاد، تروما یا حین جراحی
جایگزین خون یا پلاسما نیست؛ در خونریزی شدید، فرآوردههای خونی و کنترل منبع خونریزی در اولویتاند. پایش هموگلوبین و انعقاد ضروری است.
پیشگیری و درمان هیپوولمی (کاهش حجم مایع داخل عروق)
از مصرف بیش از نیاز و ادامهٔ طولانیمدت پرهیز شود؛ خطر رقیقشدن خون، اضافهبار گردش خون و آسیب کلیه وجود دارد.
کمک به حفظ فشارخون و ثبات گردش خون در شرایط اورژانسی بیمارستان
در بیماران بدحال، از جمله مبتلایان به عفونت شدید، خطر آسیب کلیه و مرگ افزایش مییابد؛ جایگزین درمان علت افت فشار نیست.
کمک به جداسازی و برداشت گلبولهای سفید یا سلولهای بنیادی خون در فرایندهای تخصصی
پایش شمارش گلبولهای سفید و پلاکت، هموگلوبین و آزمونهای انعقادی لازم است؛ مصرف خارج از فرایند تخصصی مجاز نیست.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به هیدروکسی اتیل استارچ یا سایرِ محلولهای نشاستهای واکنشِ حساسیتی یا آلرژیک داشتهاید، حتماً به پزشک یا پرستار بگویید.
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی، اختلال در عملکردِ کلیه یا دیالیز را پیش از تزریق با پزشک در میان بگذارید.
- هرگونه اختلالِ انعقادِ خون یا سابقهٔ خونریزیِ غیرعادی را حتماً به تیمِ درمان اطلاع دهید.
- نارساییِ قلبی یا سایرِ بیماریهایِ قلبیعروقیِ شناختهشده را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر بهتازگی بهدلیلِ عفونتِ شدید و گستردهٔ خون (سپسیس) یا وضعیتِ وخیم در بخشِ مراقبتِ ویژه بستری بودهاید، حتماً بگویید، چون در این شرایط معمولاً از این محلول استفاده نمیشود.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا مصرفِ هر داروی دیگر و مکمل، بهویژه رقیقکنندههای خون، فهرستِ کامل را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
عوارض احتمالی
- خارشِ پوستی که گاهی با تأخیر شروع میشود و چند روز تا چند هفته ادامه مییابد
- لرز یا تبِ خفیف پس از تزریق
- سردرد یا تهوعِ خفیف
- قرمزی یا تورمِ جزئی در محلِ تزریق
- تغییرِ گذرا و معمولاً بیاهمیتِ برخی آزمایشهای خون (مانندِ آنزیمِ آمیلاز)
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تنگیِ نفس، تورمِ صورت یا گلو، کهیرِ گسترده یا افتِ ناگهانیِ فشارِ خون — فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- کاهشِ محسوسِ حجمِ ادرار یا سایرِ نشانههای آسیبِ کلیوی — بلافاصله پزشک را در جریان بگذارید.
- خونریزیِ غیرعادی یا کبودیهایِ گسترده و بدونِ دلیلِ روشن — سریع به پزشک یا کادرِ درمان اطلاع دهید.
- تنگیِ نفسِ ناگهانی، تورمِ پاها یا افزایشِ سریعِ وزن، بهویژه در بیمارانِ قلبی یا کلیوی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
هیدروکسی اتیل استارچ میتواند اثرِ رقیقکنندگیِ خون را در کسانی که داروهای ضدِانعقاد یا ضدِپلاکت مانندِ هپارین، وارفارین یا آسپرین مصرف میکنند تشدید کند و خطرِ خونریزی را بالا ببرد. مصرفِ همزمان با داروها یا محلولهایی که بر عملکردِ کلیه اثر میگذارند نیز باید با احتیاطِ بیشتری انجام شود. این محلول همچنین ممکن است نتیجهٔ برخی آزمایشهای خونی، از جمله تعیینِ گروهِ خون و بررسیِ سازگاریِ آن با خونِ اهدایی، را موقتاً تحتِ تأثیر قرار دهد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کافی و قطعی دربارهٔ اثرِ هیدروکسی اتیل استارچ بر بارداری و شیردهیِ انسان در دست نیست؛ به همین دلیل این دارو تنها در شرایطِ ضروری و پس از سنجشِ دقیقِ سود و خطر توسط پزشک برای زنانِ بارداری یا شیرده تجویز میشود. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از هر تزریق حتماً این موضوع را با پزشکِ خود در میان بگذارید.
نگهداری
این محلول باید در دمای معمولِ اتاق و دور از یخزدگی و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری شود؛ نگهداری و آمادهسازیِ آن معمولاً بر عهدهٔ کادرِ بیمارستان است، نه خانواده یا بیمار. پیش از تزریق، تاریخِ انقضا، رنگ و شفافیتِ محلول و سالمبودنِ ظرف بررسی میشود و در صورتِ کدر یا تغییررنگبودنِ محلول یا آسیبدیدگیِ بستهبندی، نباید از آن استفاده شود. هر ویال یا کیسه فقط برایِ یک بیمار و یکبار مصرف است و در هر شرایطی، این محلول و سایرِ داروهای تزریقی باید دور از دسترسِ کودکان نگهداری شوند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 6 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا هیدروکسی اتیل استارچ دارویی است که خودم در منزل تزریق میکنم؟
۰۲چرا بعد از تزریقِ این دارو دچارِ خارشِ پوستی شدهام؟
۰۳آیا این دارو همان خون یا جایگزینِ خون است؟
۰۴چرا در بیمارانِ بدحال یا مبتلا به عفونتِ شدیدِ خون کمتر از این دارو استفاده میشود؟
۰۵آیا این دارو روی آزمایشهای خونیِ من اثر میگذارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۴ سازنده، در گروه B05AA07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.