گلیکلازید
گلیکلازید یک داروی خوراکی از گروه سولفونیلاورهٔ نسل دوم است که با تحریک ترشح انسولین از لوزالمعده، قند خون را در دیابت نوع ۲ پایین میآورد.
این دارو بیشتر برای کنترل قند خون در دیابت نوع ۲ بهکار میرود؛ زمانی که رژیم غذایی و ورزش بهتنهایی کافی نباشند، اغلب در کنار داروهای دیگر دیابت.
مهمترین خطر این دارو افت قند خون (هیپوگلیسمی) است، بهویژه اگر وعدهٔ غذایی جا بیفتد یا فعالیت بدنی زیاد شود؛ شناختن نشانههای آن ضروری است.
اگر نشانههای افت شدید قند خون را تجربه کردید، باردار هستید یا قصد بارداری دارید، بیماری کلیوی یا کبدی دارید، یا قرار است داروی جدیدی را شروع کنید، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گلیکلازید (Gliclazide) دارویی از خانوادهٔ سولفونیلاورهٔ نسل دوم است که برای درمان دیابت نوع ۲ بهکار میرود؛ در ایران با نامهای تجاری مانند دیامیکرون ام آر نیز عرضه میشود. این دارو با تحریک سلولهای بتای لوزالمعده، ترشح انسولین طبیعی بدن را افزایش میدهد و به این ترتیب قند خون را پایین میآورد. برخلاف انسولین تزریقی، گلیکلازید بهصورت خوراکی مصرف میشود و تنها در افرادی مؤثر است که لوزالمعدهشان هنوز توان ترشح انسولین دارد؛ به همین دلیل در دیابت نوع ۱ کاربردی ندارد. این دارو در مقایسه با برخی سولفونیلاورهای قدیمیتر، خطر ملایمتری برای افت قند خون دارد، اما همچنان نیازمند رعایت دقیق زمان غذا و پیگیری منظم قند خون است.
موارد مصرف
- کنترل قند خون در دیابت نوع ۲ در بزرگسالان
- مواردی که رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی بهتنهایی برای کنترل قند خون کافی نباشد
- درمان ترکیبی همراه با متفورمین یا دیگر داروهای خوراکی کاهندهٔ قند خون
- درمان ترکیبی همراه با انسولین در برخی بیماران، بنا به تشخیص پزشک
روش مصرف
گلیکلازید معمولاً همراه با یک وعدهٔ غذایی، اغلب صبحانه، میل میشود تا خطر افت قند خون کاهش یابد؛ پزشک بر اساس نوع قرص (معمولی یا آهستهرهش) زمانبندی دقیق مصرف را تعیین میکند. قرصها را با آب میل کنید و بهویژه قرصهای آهستهرهش را بدون هماهنگی با پزشک یا داروساز خرد یا جویده نکنید. مصرف را در ساعتی ثابت از روز ادامه دهید و پس از خوردن دارو، وعدهٔ غذایی را جا نیندازید. اگر نوبتی از دارو فراموش شد، دربارهٔ نحوهٔ جبران آن با پزشک یا داروساز مشورت کنید و برای جبران، دو برابرِ دارو مصرف نکنید. قطع ناگهانی یا تغییر خودسرانهٔ نحوهٔ مصرف میتواند کنترل قند خون را مختل کند؛ هرگونه تغییری تنها با نظر پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
دیابت نوع ۲ در بزرگسالان، هنگامی که رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی بهتنهایی کافی نباشد؛ بهتنهایی یا همراه داروهای خوراکی کاهندهٔ قند خون و انسولین
همراه وعدهٔ غذایی منظم، ترجیحاً صبحانه، مصرف شود و وعدهٔ غذایی حذف نشود؛ قرص آهستهرهش را کامل ببلعید و نجوید یا خرد نکنید. در درمان ترکیبی، پایش افت قند ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به گلیکلازید، سایر داروهای سولفونیلاوره یا داروهای سولفونامیدی حساسیت دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ دیابت نوع ۱، کتواسیدوز دیابتی یا کمبود آنزیم G6PD را با پزشک در میان بگذارید.
- بیماری کلیوی یا کبدی، بهویژه در سالمندان، پیش از شروع دارو باید بررسی و پیگیری شود.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفی خود را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
- اگر قصد روزهداری یا انجام عمل جراحی دارید، پیش از آن دربارهٔ تنظیم دارو با پزشک مشورت کنید.
- از آنجا که افت قند خون میتواند هوشیاری، تمرکز و سرعت واکنش را کاهش دهد، بهویژه در آغاز درمان یا پس از تغییر دوز، هنگام رانندگی یا کار با ابزار و ماشینآلات احتیاط لازم را در نظر داشته باشید.
عوارض احتمالی
- افت خفیف قند خون، بهویژه در صورت تأخیر یا جاافتادن وعدهٔ غذایی
- احساس تهوع خفیف یا ناراحتی گوارشی که معمولاً گذراست
- سردرد یا سرگیجهٔ خفیف
- افزایش وزنِ خفیف تا متوسط در طول درمان
- بثورات پوستی خفیف یا خارش، بهندرت
- نشانههای افت شدید قند خون مانند تعریق شدید، لرزش، گیجی، تاری دید یا بیحالی شدید: بلافاصله چیزی شیرین مانند آبمیوه یا قند میل کنید و اگر بهبود نیافت یا هوشیاری فرد کم شد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو یا مشکل در تنفس و کهیر گسترده: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشمها، ادرار تیرهرنگ یا خستگی شدید و غیرعادی که میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد: در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، تب، گلودرد شدید یا رنگپریدگی غیرمعمول که میتواند نشانهٔ اختلال نادر در سلولهای خونی باشد: در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گلیکلازید با برخی داروها تداخل دارد که میتواند خطر افت یا افزایش قند خون را تغییر دهد. مصرف الکل خطر افت شدید قند خون را بالا میبرد و بهتر است محدود یا در صورت امکان قطع شود. برخی داروهای ضدقارچ مانند میکونازول با گلیکلازید تداخل جدی دارند و میتوانند افت شدید و خطرناک قند خون ایجاد کنند. داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی، برخی آنتیبیوتیکهای سولفونامیدی و داروهای ضدانعقاد خوراکی نیز میتوانند اثر پایینآورندهٔ قند خونِ گلیکلازید را تشدید کنند. در مقابل، کورتیکواستروئیدها و برخی داروهای ادرارآور ممکن است قند خون را بالا ببرند و از اثر گلیکلازید بکاهند. بتابلاکرها نیز میتوانند نشانههای هشداردهندهٔ افت قند خون مانند لرزش و تپش قلب را پنهان کنند. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا این تداخلها بررسی و در صورت نیاز دوز یا زمان مصرف تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، بهویژه در دیابت نوع ۲ یا دیابت بارداری، معمولاً انسولین داروی ترجیحی است و بسیاری از پزشکان توصیه میکنند در دوران بارداری از گلیکلازید به انسولین تغییر داده شود. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا در دوران مصرف این دارو باردار شدید، حتماً و در اسرع وقت با پزشک مشورت کنید. دربارهٔ عبور این دارو به شیر مادر اطلاعات محدودی در دست است و بهطور کلی در دوران شیردهی احتیاط توصیه میشود؛ تصمیم دربارهٔ ادامهٔ مصرف یا جایگزینی دارو در این دوره باید با نظر پزشک گرفته شود.
نگهداری
قرصهای گلیکلازید را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و حرارت نگهداری کنید. دارو را در بستهٔ اصلی و دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 80 mg |
| قرص | 60 mg |
| قرص | 30 mg |
| قرص آهستهرهش | 30 mg |
| قرص آهستهرهش | 60 mg |
| قرص آهستهرهش | 80 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۱ برند از ۲۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گلیکلازید همان انسولین است؟
۰۲اگر بعد از مصرف گلیکلازید وعدهٔ غذایی را جا بیندازم چه اتفاقی میافتد؟
۰۳تفاوت قرص معمولی و قرص آهستهرهش گلیکلازید چیست؟
۰۴آیا مصرف گلیکلازید در ایام روزهداری مشکلی ایجاد میکند؟
۰۵آیا گلیکلازید باعث افزایش وزن میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۱ برند از ۲۵ سازنده، در گروه A10BB09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.