گالسولفاز
گالسولفاز نسخهای نوترکیب از یک آنزیم انسانی است که بهعنوان درمان جایگزینی آنزیم، برای بیماری ژنتیکی و نادر موکوپلیساکاریدوز نوع ۶ (سندرم ماروتو-لامی) به کار میرود.
این دارو برای کاهش تجمع گلیکوزآمینوگلیکانها (نوعی مادهٔ قندی-پروتئینی زائد) در بافتهای بدن و کند کردن پیشرفت عوارض این بیماری در بیماران مبتلا تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی گالسولفاز، احتمال بروز واکنشهای حساسیتی حین یا پس از تزریق است؛ به همین دلیل باید همیشه زیر نظر مستقیم پزشک و در محیطی مجهز به امکانات اورژانسی تزریق شود.
اگر پیش از نوبت تزریق تب، عفونت تنفسی یا هر بیماری حاد دیگری دارید، یا در طول درمان علائم تازه یا نگرانکنندهای دیدید، پیش از ادامهٔ درمان با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گالسولفاز نسخهٔ نوترکیب آنزیم انسانی آریلسولفاتاز B (که با نام N-استیلگالاکتوزآمین-۴-سولفاتاز نیز شناخته میشود) است؛ آنزیمی که در بدن بیماران مبتلا به موکوپلیساکاریدوز نوع ۶ بهاندازهٔ کافی وجود ندارد یا کارکرد آن مختل شده است. این کمبود باعث تجمع تدریجی گلیکوزآمینوگلیکانها در سلولها و بافتهای گوناگون بدن میشود و در طول زمان به مشکلات اسکلتی، مفصلی، قلبی و تنفسی میانجامد. گالسولفاز از راه تزریق وریدی، این آنزیم کمکار یا غایب را جایگزین میکند تا سرعت تجمع آن مواد زائد کاهش یابد. از آنجا که نشانههای این بیماری اغلب از سنین کودکی آغاز میشود، بسیاری از بیمارانی که این دارو را دریافت میکنند کودک یا نوجواناند و برنامهٔ درمانی آنان باید توسط پزشک متخصص بیماریهای متابولیک کودکان تنظیم و پیگیری شود. این دارو نقص ژنتیکی زمینهای را برطرف نمیکند، اما میتواند روند پیشرفت بیماری را کندتر کرده و برخی تواناییهای عملکردی بیمار را بهبود بخشد.
موارد مصرف
- درمان جایگزینی آنزیم در بیماری موکوپلیساکاریدوز نوع ۶ (سندرم ماروتو-لامی)
- کاهش تجمع گلیکوزآمینوگلیکانها در بافتها و اندامهای بدن
- کمک به بهبود توان حرکتی و ظرفیت فعالیت بدنی در بیماران مبتلا
- کند کردن روند پیشرفت عوارض اسکلتی-مفصلی و تنفسی ناشی از بیماری
- بهبود نسبی کیفیت زندگی بیماران در کنار سایر درمانهای حمایتی
روش مصرف
گالسولفاز فقط بهصورت تزریق وریدی آهسته و زیر نظر مستقیم پزشک یا کادر درمانی آموزشدیده، معمولاً در بیمارستان یا مرکز درمانی مجهز، تجویز و تزریق میشود؛ مصرف خودسرانه یا بدون نظارت پزشکی جایی در درمان این بیماری ندارد. نوبتهای تزریق در فواصل زمانی منظمی انجام میشود که پزشک متخصص تعیین میکند، و پیش از هر نوبت معمولاً داروهایی برای کاهش احتمال واکنشهای حساسیتی تجویز میگردد. رعایت دقیق نوبتهای تزریق و عدم قطع خودسرانهٔ درمان اهمیت دارد، زیرا وقفه در دریافت آنزیم میتواند بر کنترل بیماری اثر بگذارد؛ هرگونه تغییر در برنامهٔ درمان تنها باید با نظر پزشک معالج انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
موکوپلیساکاریدوز نوع ۶ (سندرم ماروتو–لامی)
معمولاً ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از انفوزیون، داروی آنتیهیستامین و در صورت نیاز تببر تجویز میشود؛ بیمار باید از نظر واکنشهای حساسیتی و مرتبط با انفوزیون تحت نظر باشد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ هرگونه واکنش آلرژیک به گالسولفاز یا سایر داروهای تزریقی مشابه
- مشکلات تنفسی زمینهای مانند تنگی راه هوایی، آپنهٔ خواب یا عفونت حاد تنفسی
- بیماریهای قلبی، بهویژه مشکلات دریچهای قلب که در این بیماری شایع است
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی مصرفی
- هرگونه تب یا بیماری حاد دیگر در روز تزریق
عوارض احتمالی
- تب و لرز حین یا پس از تزریق
- سردرد
- تهوع، استفراغ یا درد شکم
- بثورات پوستی، کهیر یا خارش
- درد مفاصل
- خستگی یا بیحالی خفیف پس از تزریق
- علائم واکنش حساسیتی شدید مانند تورم صورت، لب، زبان یا گلو، مشکل در تنفس یا بلع، یا گرفتگی شدید قفسهٔ سینه؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا کادر درمانی حاضر را مطلع کنید.
- افت ناگهانی فشار خون، سرگیجهٔ شدید یا غش که نیازمند رسیدگی فوری پزشکی است.
- کهیر گسترده یا تشدید سریع بثورات پوستی همراه با علائم عمومی نگرانکننده.
- تنگی نفس یا خسخس سینهٔ تازه یا بدترشونده، بهویژه در افرادی که مشکلات تنفسی زمینهای دارند.
- علائم قلبی جدید یا بدترشونده مانند تپش قلب یا تنگی نفس غیرمعمول، که باید بدون فوت وقت به پزشک اطلاع داده شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گالسولفاز دارویی پروتئینی است و برخلاف بسیاری از داروهای شیمیایی، از مسیر آنزیمهای کبدی متداول متابولیزه نمیشود؛ به همین دلیل تداخل دارویی-متابولیکی مهمی برایش شناخته نشده است. بااینحال، پیش از هر تزریق معمولاً داروهایی مانند آنتیهیستامین برای کاهش خطر واکنشهای حساسیتی تجویز میشود و برخی بیماریها یا داروهای دیگر میتوانند بر نحوهٔ مدیریت این واکنشها اثر بگذارند؛ به همین سبب همیشه فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا برنامهٔ تزریق و پایش تو بهدرستی تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات بالینی کافی دربارهٔ مصرف گالسولفاز در بارداری و شیردهی انسانی محدود است، زیرا این دارو برای بیماری بسیار نادری تجویز میشود. تصمیمگیری دربارهٔ شروع یا ادامهٔ درمان در دوران بارداری یا شیردهی باید با همکاری پزشک متخصص بیماریهای متابولیک و متخصص زنان انجام شود تا سود و خطر احتمالی درمان برای مادر و جنین یا نوزاد بهدقت سنجیده شود. بدون مشورت با پزشک، درمان را در این دوران قطع یا آغاز نکنید.
نگهداری
گالسولفاز باید در یخچال، در دمایی حدود ۲ تا ۸ درجهٔ سلسیوس و دور از نور مستقیم نگهداری شود و هرگز نباید در فریزر قرار گیرد. این دارو معمولاً در داروخانهٔ بیمارستانی یا مرکز درمانی نگهداری و بلافاصله پیش از تزریق آماده میشود، نه در منزل. پیش از هر تزریق باید ظاهر محلول و تاریخ انقضا بررسی شود و محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات معلق نباید استفاده شود. مانند همهٔ داروهای تزریقی، این دارو باید دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گالسولفاز بیماری موکوپلیساکاریدوز نوع ۶ را کاملاً درمان میکند؟
۰۲چرا پیش از تزریق گالسولفاز داروی دیگری هم به من میدهند؟
۰۳اگر یک نوبت تزریق گالسولفاز را از دست بدهم چه اتفاقی میافتد؟
۰۴آیا گالسولفاز روی مشکلات ذهنی یا رشد مغزی هم اثر دارد؟
۰۵آیا مصرف گالسولفاز باید تا آخر عمر ادامه یابد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۴ سازنده، در گروه A16AB08. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.