فلوفنازین
فلوفنازین یک داروی ضدروانپریشیِ نسلِ اول از گروهِ فنوتیازینهاست که با اثرگذاری بر مسیرهای دوپامینیِ مغز، نشانههای روانپریشی را کاهش میدهد.
این دارو بیشتر برای کنترلِ نشانههای اسکیزوفرنی و دیگر اختلالهای روانپریشی مانندِ هذیان، توهم و آشفتگیِ فکری تجویز میشود.
این دارو میتواند بر حرکاتِ عضلانی، هوشیاری و فشارِ خون اثر بگذارد؛ شروع، تغییرِ مقدار یا قطعِ آن همیشه باید زیرِ نظرِ پزشک باشد.
اگر تبِ بالا، سفتیِ شدیدِ عضلانی، گیجیِ ناگهانی یا حرکاتِ غیرارادیِ کنترلنشده دیده شد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فلوفنازین از خانوادهٔ فنوتیازینها و از داروهای ضدروانپریشیِ نسلِ اول است که در ردهٔ درمانیِ دستگاهِ عصبی قرار میگیرد. این دارو با مهارِ اثرِ دوپامین در برخی مسیرهای عصبیِ مغز، نشانههای روانپریشی مانندِ هذیان و توهم را کاهش میدهد. فلوفنازین در ایران عمدتاً بهشکلِ قرصِ خوراکی و با چند نامِ تجاری در دسترس است. هدفِ اصلی از مصرفِ آن، کنترلِ نشانههای روانپریشی و کمک به بازگشتِ ثباتِ فکری و رفتاری در فردی است که با چنین اختلالی روبهروست. این دارو معمولاً بخشی از یک برنامهٔ درمانیِ گستردهتر است که پزشکِ روانپزشک آن را پیگیری میکند.
موارد مصرف
- درمانِ اسکیزوفرنی
- کنترلِ سایرِ اختلالهای روانپریشی
- کاهشِ نشانههایی مانندِ هذیان و توهم
- کنترلِ آشفتگیِ شدیدِ فکری و رفتاریِ مرتبط با روانپریشی
- درمانِ نگهدارنده برای پیشگیری از بازگشتِ نشانهها
روش مصرف
فلوفنازین را میتوان با معدهٔ خالی یا همراه با غذا مصرف کرد؛ اگر دارو باعثِ ناراحتیِ معده شد، مصرفِ آن همراه با غذا میتواند کمککننده باشد. بهتر است این دارو هر روز در ساعتی مشخص و دقیقاً طبقِ برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف شود تا اثرِ آن پایدار بماند و نوبتی از آن جا نیفتد. مقدار و مدتِ درمان را فقط پزشک بر اساسِ نسخه تعیین میکند؛ نباید بدونِ هماهنگی با او مصرف را خودسرانه افزایش، کاهش یا بهطورِ ناگهانی قطع کرد، زیرا قطعِ ناگهانیِ این دارو، بهویژه پس از مصرفِ طولانیمدت، میتواند به بازگشتِ نشانهها یا بروزِ علائمِ گذرای قطعِ دارو بینجامد. اگر نوبتی از دارو فراموش شد، بهترین کار پیروی از راهنماییِ پزشک یا داروساز است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسکیزوفرنی
پس از کنترل علائم، دوز بهتدریج کاهش مییابد و درمان نگهدارنده ادامه پیدا میکند؛ قطع ناگهانی دارو توصیه نمیشود.
سایر اختلالهای روانپریشی، همراه با هذیان، توهم یا آشفتگی شدید فکری و رفتاری
کمترین دوز مؤثر استفاده شود و بروز سفتی عضلات، لرزش، بیقراری شدید یا حرکات غیرارادی به پزشک اطلاع داده شود.
درمان نگهدارنده برای پیشگیری از بازگشت علائم اسکیزوفرنی یا اختلال روانپریشی
نیاز به ادامه درمان باید بهطور دورهای ارزیابی شود و هرگونه کاهش دوز بهصورت تدریجی انجام گیرد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به فلوفنازین یا دیگر داروهای خانوادهٔ فنوتیازینها حساسیت نشان دادهاید، حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماریِ قلبی، فشارِخونِ پایین، تشنج، پارکینسون یا مشکلاتِ کبدی و کلیوی را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر گلوکوم (آبسیاهِ چشم) یا بزرگیِ پروستات دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پزشک را در جریان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
- در سالمندانِ مبتلا به زوالِ شناختی، مصرفِ این دارو نیازمندِ ارزیابیِ دقیقِ پزشک است.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری، بهویژه در روزهای نخستِ مصرف
- خشکیِ دهان
- تاریِ دید
- یبوست
- سرگیجه یا افتِ فشارِ خون هنگامِ برخاستنِ ناگهانی
- کاهشِ تعریق و حساسیتِ بیشتر به گرما
- تبِ بالا، سفتیِ شدیدِ عضلانی، تعریقِ زیاد و گیجیِ ناگهانی؛ نشانهٔ احتمالیِ سندرمِ بدخیمِ نورولپتیک، یک واکنشِ نادر اما خطرناک به این دارو — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- حرکاتِ غیرارادی و مکررِ صورت، زبان یا اندامها؛ نشانهٔ احتمالیِ دیسکینزیِ دیررس، یک عارضهٔ دیرهنگام در سیستمِ حرکتی — در صورتِ بروز، در اولین فرصت با پزشک تماس بگیرید.
- لرزش، سفتیِ عضلانی، بیقراریِ شدید یا اسپاسمِ ناگهانیِ گردن و چشمها؛ نشانههای خارجهرمی که نیازمندِ بررسیِ پزشک است.
- تب، گلودرد یا کبودی و خونریزیِ غیرعادی؛ میتواند نشانهٔ اثرِ دارو بر سلولهای خونی باشد — در صورتِ بروز، سریع به پزشک اطلاع دهید.
- علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید.
- غش، سرگیجهٔ شدید هنگامِ برخاستن یا تپشِ نامنظمِ قلب — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشک است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فلوفنازین با داروهای آرامبخش، خوابآور، مسکنهای اُپیوییدی و الکل، اثرِ خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری را تشدید میکند. مصرفِ همزمانِ آن با داروهای پایینآورندهٔ فشارِخون میتواند افتِ فشار هنگامِ برخاستن را بیشتر کند، و ترکیب با داروهای دیگری که بر ریتمِ قلب اثر میگذارند نیز باید با احتیاط و زیرِ نظرِ پزشک انجام شود. داروهای آنتیکولینرژیک و برخی داروهای ضدافسردگی نیز ممکن است با فلوفنازین تداخل داشته باشند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ فلوفنازین در دورانِ بارداری، بهویژه در سهماههٔ پایانی، تنها در صورتی در نظر گرفته میشود که پزشک آن را ضروری تشخیص دهد، زیرا در نوزادانی که مادرشان در پایانِ بارداری این دارو را مصرف کرده، گاهی نشانههای گذرا مانندِ بیقراری یا سفتیِ عضلانی گزارش شده است. فلوفنازین به مقدارِ کمی وارد شیرِ مادر میشود؛ از این رو مصرفِ آن در دورانِ شیردهی باید تنها با تأیید و نظارتِ پزشک باشد. شروع، تغییر یا قطعِ این دارو در دورانِ بارداری یا شیردهی هرگز نباید بدونِ مشورت با پزشک انجام شود.
نگهداری
قرصهای فلوفنازین را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیم، رطوبت و گرمای زیاد نگهداری کنید. آنها را در بستهبندیِ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضای دارو را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 1 mg |
| قرص | 2.5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فلوفنازین اعتیادآور است؟
۰۲اثرِ فلوفنازین چقدر طول میکشد تا دیده شود؟
۰۳آیا فلوفنازین باعثِ افزایشِ وزن میشود؟
۰۴اگر یک نوبت از فلوفنازین را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا مصرفِ فلوفنازین در رانندگی یا کار با ماشینآلات مشکلساز است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۲ سازنده، در گروه N05AB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.