اگزناتاید
اگزناتاید دارویی تزریقی است که با تقلید از عملکردِ یک هورمونِ طبیعیِ بدن، به تنظیمِ قند خون در دیابتِ نوع ۲ کمک میکند.
این دارو معمولاً برای کنترلِ قند خون در دیابتِ نوع ۲، در کنارِ رژیمِ غذایی و ورزش و گاه همراه با داروهای دیگرِ دیابت مانند متفورمین، تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی، خطرِ نادرِ التهابِ لوزالمعده (پانکراتیت) است. در صورتِ بروزِ دردِ شدید و مداومِ شکم که به پشت میزند، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
اگر سابقهٔ بیماریِ لوزالمعده، نارساییِ کلیه یا سابقهٔ خانوادگیِ تومورِ تیروئید دارید، پیش از شروعِ این دارو حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اگزناتاید دارویی است که از نظرِ عملکرد شبیه به هورمونِ طبیعیِ رودهٔ انسان به نامِ پپتیدِ شبهگلوکاگون-۱ (GLP-1) عمل میکند و در گروهِ داروییِ آگونیستهای همین گیرنده جای میگیرد. این دارو ترشحِ انسولین را متناسب با سطحِ قند خون افزایش میدهد، ترشحِ نابهجای گلوکاگون را کاهش میدهد و تخلیهٔ معده را کند میکند. حاصلِ این اثرها، کنترلِ بهترِ قند خون پس از غذا و در طولِ روز است. شکلِ آهستهرهشِ اگزناتاید بهگونهای طراحی شده که با یک تزریقِ هفتگی، اثرش در طولِ هفته ادامه یابد. این دارو جایگزینِ انسولین نیست و معمولاً در کنارِ رژیمِ غذایی، فعالیتِ بدنی و گاه داروهای دیگرِ دیابت به کار میرود.
موارد مصرف
- کنترلِ قند خون در دیابتِ نوع ۲ در کنارِ رژیمِ غذایی و فعالیتِ بدنی
- درمانِ مکمل همراه با متفورمین یا سایر داروهای خوراکیِ دیابت
- درمانِ مکمل همراه با انسولینِ پایه در برخی بیماران، طبقِ تشخیصِ پزشک
- کمک به کاهشِ نوسانِ قند خون در طولِ هفته با یک تزریقِ منظم
روش مصرف
این دارو بهصورتِ تزریقِ زیرِ پوستی (نه در رگ یا عضله) تجویز میشود و شکلِ آهستهرهشِ آن معمولاً برای تزریقِ هفتگی و در یک روزِ ثابت از هفته طراحی شده است؛ میتوان آن را در هر ساعتی از شبانهروز و مستقل از وعدهٔ غذایی تزریق کرد. محلِ تزریق - ناحیهٔ شکم، ران یا بازو - باید هر بار جابهجا شود تا از تحریکِ پوست پیشگیری شود. پیش از تزریق، پودر و مایعِ حلکننده باید طبقِ آموزشِ پزشک یا داروساز کاملاً و بهدرستی مخلوط و بلافاصله استفاده شود. مصرفِ این دارو را بدونِ مشورت با پزشک قطع نکنید، زیرا قطعِ ناگهانی میتواند کنترلِ قند خون را مختل کند. مقدار و برنامهٔ دقیقِ مصرف را پزشک تعیین میکند و باید دقیقاً طبقِ نسخه و بروشورِ داخلِ جعبه عمل کرد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
دیابت نوع ۲؛ کنترل قند خون در کنار رژیم غذایی و فعالیت بدنی، بهتنهایی یا همراه داروهای خوراکی دیابت یا انسولین پایه (فرآوردهٔ آهستهرهش)
در مصرف همزمان با انسولین یا داروهای تحریککنندهٔ ترشح انسولین، خطر افت قند خون افزایش مییابد و ممکن است پزشک دوز آن داروها را کاهش دهد. هنگام مصرف با انسولین، تزریقها باید جداگانه و بدون مخلوطکردن انجام شوند. همزمان با سایر فرآوردههای حاوی اگزناتاید مصرف نشود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ پانکراتیت (التهابِ لوزالمعده) را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ شخصی یا خانوادگیِ تومورِ تیروئید یا سندرمِ نئوپلازیِ غددِ درونریز را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر مشکلِ کلیوی، بهویژه نارساییِ شدیدِ کلیه دارید، پیش از شروعِ دارو حتماً بگویید.
- بیماریهای گوارشیِ شدید یا کندیِ تخلیهٔ معده را با پزشک در میان بگذارید.
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری را اطلاع دهید.
- حساسیتِ شناختهشده به اگزناتاید یا اجزای فرآورده را گزارش کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع (بهویژه در ابتدای درمان)
- اسهال
- سردرد
- واکنش در محلِ تزریق (قرمزی، خارش یا برجستگیِ کوچک)
- کاهشِ اشتها
- دردِ شدید و مداومِ شکم که به پشت میزند، با یا بدونِ استفراغ - میتواند نشانهٔ التهابِ لوزالمعده (پانکراتیت) باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورمِ صورت، لب یا گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس - نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- کاهشِ چشمگیرِ ادرار، تهوعِ مداوم یا تورمِ ناگهانیِ بدن - میتواند نشانهٔ اختلالِ عملکردِ کلیه باشد؛ در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
- لرزش، تعریقِ سرد، گیجی یا ضعفِ شدید و ناگهانی - نشانهٔ افتِ قند خون است، بهویژه در مصرفِ همزمان با انسولین یا سولفونیلاوره؛ اگر بهسرعت بهبود نیافت، با اورژانس تماس بگیرید.
- تودهٔ غیرمعمول یا تورم در ناحیهٔ گردن، خشونتِ صدا یا مشکل در بلع - باید بدونِ تأخیر به پزشک اطلاع داده شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
از آنجا که اگزناتاید تخلیهٔ معده را کند میکند، ممکن است جذبِ برخی داروهای خوراکی از جمله قرصِ ضدِبارداری و برخی آنتیبیوتیکها را به تأخیر بیندازد؛ به همین دلیل پزشک ممکن است زمانِ مصرفِ آنها را نسبت به تزریقِ اگزناتاید تنظیم کند. مصرفِ همزمان با داروهای کاهندهٔ قند خون مانند سولفونیلاورهها یا انسولین میتواند خطرِ افتِ قند خون را بیشتر کند و گاه نیازمندِ کاهشِ مقدارِ آن داروهاست. الکل نیز میتواند خطرِ التهابِ لوزالمعده را افزایش دهد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و در صورتِ نیاز تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای انسانی دربارهٔ مصرفِ اگزناتاید در بارداری محدود است و برای کنترلِ دیابت در دورانِ بارداری معمولاً از انسولین استفاده میشود. بهدلیلِ ماندگاریِ طولانیِ شکلِ آهستهرهش در بدن، در صورتِ برنامهریزی برای بارداری باید مدتی پیش از اقدام، طبقِ نظرِ پزشک، مصرفِ آن قطع شود. دربارهٔ دورانِ شیردهی نیز اطلاعاتِ کافی در دست نیست؛ تصمیم دربارهٔ ادامه یا قطعِ آن در این دوران باید با مشورتِ پزشک گرفته شود.
نگهداری
این دارو باید در یخچال و دور از نورِ مستقیم نگهداری شود و هرگز فریز نشود. پس از آمادهسازی و مخلوطکردنِ پودر با مایعِ حلکننده، باید بلافاصله تزریق شود و برای بعد نگه داشته نشود. دارو را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی آهستهرهش | 2 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اگزناتاید همان انسولین است؟
۰۲چرا در محلِ تزریق برجستگیِ کوچک ایجاد میشود؟
۰۳اگر یک نوبتِ تزریقِ هفتگی را فراموش کنم چه باید کرد؟
۰۴آیا اگزناتاید باعثِ کاهشِ وزن هم میشود؟
۰۵آیا مصرفِ اگزناتاید نیاز به تنظیمِ رژیمِ غذایی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه A10BX04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.