گلبول قرمز شستهشده
گلبول قرمز شستهشده فرآوردهای از خون اهدایی است که گلبولهای قرمز آن پس از شستوشو با محلول نمکی، از پلاسما و بیشتر گلبولهای سفید و پلاکتها جدا شدهاند. این فرآورده از راه ورید و در مرکز درمانی، برای جبران خون از دسترفته یا کمخونی شدید در شرایط بالینی خاص بهکار میرود.
بیشترین کاربرد آن در بیمارانی است که پیشتر به تزریق خون واکنش حساسیتی نشان دادهاند، افراد دارای کمبود پادتن ایمنی نوع آ، و تزریق یا تعویض خون در نوزادان، بهویژه تزریق داخلرحمی به جنین.
این فرآورده فقط در مرکز درمانی و توسط کادر درمان، پس از تطابق گروه خونی، تزریق میشود؛ هرگونه احساس غیرعادی مانند خارش، تب یا تنگی نفس در حین تزریق باید فوراً گزارش شود.
هرگونه سابقهٔ واکنش به تزریق خون، کمبود پادتن ایمنی نوع آ، یا بیماری قلبی و کلیوی را پیش از تزریق حتماً با پزشک در میان بگذارید. بروز تب، لرز، خارش، تنگی نفس یا هر ناخوشی ناگهانی در حین یا پس از تزریق را هم فوراً گزارش کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گلبول قرمز شستهشده فرآوردهای از خون اهدایی است که در گروه «خون و خونسازی» قرار میگیرد. برای تهیهٔ آن، گلبولهای قرمز از پلاسما جدا و چندین بار با محلول نمکی استریل شسته میشوند تا پلاسما، پروتئینهای پلاسمایی و بیشتر گلبولهای سفید و پلاکتها از آن حذف شود. حذف این اجزا، خطر واکنشهای حساسیتی و تبی ناشی از تزریق خون معمولی را بهطور چشمگیری کاهش میدهد. آمادهسازی، تطابق گروه خونی و تزریق آن باید در مرکز درمانی و توسط افراد آموزشدیده انجام شود.
موارد مصرف
- جبران خون از دسترفته یا درمان کمخونی شدید در بیمارانی با سابقهٔ واکنش حساسیتی یا تبی شدید به تزریق خون معمولی
- تزریق خون در افراد دارای کمبود پادتن ایمنی نوع آ که در معرض خطر واکنش شدید به پلاسمای اهداکننده هستند
- تزریق داخلرحمی به جنین یا تعویض خون در نوزادان، بهویژه نوزادان نارس
- تزریق خون در بیمارانی که به تشخیص پزشک باید از پلاسما و اجزای اضافیِ خون اهداکننده دور بمانند
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت تزریق وریدی، پس از انجام آزمایش گروه خونی و تطابق خونی، در مرکز درمانی مصرف میشود؛ سرعت، حجم و تعداد واحدهای تزریقی به وضعیت بالینی، سن و وزن بیمار بستگی دارد و پزشک تعیین میکند. این فرآورده هرگز در منزل یا توسط خود بیمار تزریق نمیشود. از آنجا که شستوشو بخشی از محلول محافظ گلبولهای قرمز را نیز حذف میکند، باید در بازهٔ زمانی کوتاهی پس از آمادهسازی مصرف شود؛ این موضوع کاملاً بر عهدهٔ بانک خون و تیم درمان است. در طول تزریق و مدتی پس از آن، علائم حیاتی و هرگونه نشانهٔ واکنش تزریقی زیر نظر کادر درمان قرار میگیرد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ واکنش حساسیتی یا تبدار پس از تزریق خون، یا واکنش شدید به فرآوردههای خونی
- کمبود شناختهشدهٔ پادتن ایمنی نوع آ یا هر بیماری نقص ایمنی دیگر
- بیماری قلبی یا نارسایی کلیه، که ممکن است بر تحمل حجم مایع تزریقی اثر بگذارد
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی
- همهٔ داروها و مکملهایی که مصرف میکنید
- سابقهٔ پیوند عضو یا تزریق خون قبلی و هرگونه واکنش ثبتشده در آن
عوارض احتمالی
- تب خفیف یا لرز گذرا در حین یا اندکی پس از تزریق
- قرمزی یا خارش خفیف پوستی
- سردرد یا سرگیجهٔ گذرا
- احساس گرگرفتگی یا ناخوشی خفیف و کوتاهمدت
- تنگی نفس ناگهانی، افت اکسیژن خون، سرفه یا درد قفسهٔ سینه؛ باید تزریق را متوقف کرد و فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود، زیرا میتواند نشانهٔ آسیب ریوی مرتبط با انتقال خون باشد.
- کهیر گسترده، تورم لبها، زبان یا گلو، خسخس سینه یا افت شدید فشار خون؛ فوراً تزریق را متوقف کنید و به اورژانس مراجعه کنید.
- تب شدید و ناگهانی، لرز شدید، درد پهلو یا کمر، ادرار تیره یا خونی، یا بدحالی ناگهانی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید، چون میتواند نشانهٔ واکنش جدی انتقال خون باشد.
- تنگی نفس فزاینده، ورم ناگهانی یا افزایش سریع وزن پس از تزریق، بهویژه در بیماران قلبی یا کلیوی؛ فوراً به پزشک یا کادر درمان اطلاع دهید، زیرا احتمال تجمع مایع وجود دارد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گلبول قرمز شستهشده مانند بسیاری از داروها تداخل غذایی یا الکلی مستقیمی ندارد، زیرا کاملاً در محیط درمانی و از راه وریدی تجویز میشود. نکتهٔ فنی مهم این است که این فرآورده هرگز نباید در یک مسیر وریدی با محلول دکستروز یا هر داروی دیگری مخلوط یا همزمان تزریق شود، زیرا میتواند به تخریب گلبولهای قرمز یا لختهشدن خون بینجامد؛ تنها محلول سازگار برای همراهی، سرم نمکی استاندارد است. فهرست کامل داروها، فرآوردههای خونی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا زمانبندی و شرایط تزریق بهدرستی تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، گلبول قرمز شستهشده در صورت ضرورت پزشکی — از جمله تزریق داخلرحمی به جنین دچار کمخونی شدید، یا مدیریت خونریزی در مادران دارای کمبود پادتن ایمنی نوع آ — بهکار میرود و تصمیم آن بر پایهٔ وضعیت مادر و جنین گرفته میشود. دریافت این فرآورده مانع شیردهی نیست و اثر شناختهشدهای بر نوزاد شیرخوار ندارد؛ بااینحال، علت تزریق و سابقهٔ واکنشهای قبلی باید با پزشک یا متخصص مربوط بررسی شود.
نگهداری
این فرآورده باید در شرایط کنترلشدهٔ بانک خون و در دمای یخچالی استاندارد نگهداری شود؛ آن را در خانه یا یخچال معمولی نگه ندارید، چون نگهداری و مصرف آن کاملاً بر عهدهٔ بیمارستان است. از آنجا که شستوشو بخشی از محلول محافظ گلبولهای قرمز را حذف میکند، این فرآورده باید در بازهٔ زمانی کوتاهی پس از آمادهسازی مصرف شود. پیش از هر تزریق، کادر درمان برچسب کیسه، تاریخ آمادهسازی و انقضا، و سلامت ظاهری آن را بررسی میکند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا گلبول قرمز را میشویند؟
۰۲چه فرقی بین گلبول قرمز شستهشده و خون معمولی هست؟
۰۳چرا پیش از تزریق، گروه خونی و تطابق خونی بررسی میشود؟
۰۴چه کسانی معمولاً به این فرآورده نیاز دارند؟
۰۵اگر هنگام یا پس از تزریق احساس ناخوشی کردم، چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.