گلبول قرمز کملکوسیت و شستهشده
گلبول قرمز کملکوسیت و شستهشده نوعی فرآورده خونی تزریقی است؛ واحدی از گلبولهای قرمز که گلبولهای سفید و پلاسمای آن با فرایندهای ویژه از آن گرفته شده است.
این فرآورده بیشتر برای بیمارانی به کار میرود که سابقه واکنش آلرژیک به تزریق خون دارند، کمبود ایمونوگلوبولین A دارند، یا به دلایل بالینی خاص به خونی «پاکشده» از پلاسما و گلبول سفید نیاز دارند.
این فرآورده هرگز توسط خود بیمار تهیه یا تزریق نمیشود؛ همیشه در بیمارستان، توسط تیم درمانی و پس از تعیین گروه خونی و آزمایش سازگاری تزریق میشود.
هرگونه تب، لرز، کهیر، خارش، تنگی نفس یا احساس ناخوشی در حین یا پس از تزریق باید بیدرنگ به پزشک یا پرستار بالین گفته شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گلبول قرمز کملکوسیت و شستهشده یکی از فرآوردههای تخصصی خون است که از واحد استاندارد گلبول قرمز فشرده تهیه میشود. در این فرایند، بیشتر گلبولهای سفید باقیمانده با فیلتراسیون گرفته میشوند (لکوسیتزدایی) و سپس واحد خون با سرم نمکی شسته میشود تا پلاسما، پروتئینهای پلاسمایی و بخشی از پتاسیم آزادشده از آن حذف شود. هدف از این دو مرحله، کمکردن واکنشهای ناخواستهٔ بدن به تزریق خون است، بهویژه واکنشهای آلرژیک، تبهای غیرهمولیتیک و حساسیتهای ایمنی که در برخی بیماران خاص شایعتر است. این فرآورده در ردهٔ دارویی «خون و خونسازی» قرار میگیرد و فقط به شکل تزریقی و در محیط درمانی مصرف میشود.
موارد مصرف
- تزریق خون در بیمارانی با سابقهٔ واکنشهای آلرژیک شدید یا مکرر، مانند کهیر گسترده، به تزریقهای خونی معمولی
- تزریق خون در بیماران دارای کمبود شناختهشدهٔ ایمونوگلوبولین A، بهدلیل خطر واکنشهای شدید
- تعویض خون در نوزادان، بهویژه در بیماری همولیتیک نوزادی
- کاهش خطر ایجاد آنتیبادی علیه خون اهداکننده (آلوایمیونیزاسیون) در بیمارانی که به تزریقهای مکرر و طولانیمدت نیاز دارند
- کمک به بیمارانی که بهدلیل نارسایی کلیه یا افزایش پتاسیم خون نیاز به فرآوردهٔ خونیِ کمپتاسیم دارند
- کاهش خطر واکنشهای تبدار غیرهمولیتیک در بیمارانی با سابقهٔ این واکنشها
روش مصرف
این فرآورده هرگز در منزل و توسط خود فرد مصرف نمیشود؛ همیشه بهصورت انفوزیون داخلوریدی و در محیط بیمارستانی یا کلینیکی مجهز تزریق میشود. پیش از تزریق، گروه خونی فرد تعیین و آزمایش سازگاری خون انجام میشود و در طول تزریق، علائم حیاتی بهدقت زیر نظر پزشک و پرستار پایش میشود. از آنجا که شستوشو محیط استریل کیسهٔ خون را باز میکند، این فرآورده باید در بازهٔ زمانی محدودی پس از آمادهسازی مصرف شود؛ زمانبندی، سرعت و حجم دقیق تزریق را تیم درمانی بر پایهٔ وضعیت بالینی هر بیمار تعیین میکند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ هرگونه واکنش آلرژیک یا تبدار در تزریقهای خونی قبلی
- سابقهٔ کمبود ایمونوگلوبولین A یا وجود آنتیبادی ضد آن
- بیماریهای زمینهای قلبی یا کلیوی که خطر اضافهبار حجمی را بالا میبرند
- بارداری، و مثبت یا منفی بودن گروه خونی (فاکتور رزوس)
- هرگونه داروی دیگر، مکمل یا فرآوردهٔ گیاهی مصرفی
- سابقهٔ آلوایمیونیزاسیون یا وجود آنتیبادیهای ضد گلبول قرمز
عوارض احتمالی
- تب خفیف و گذرا
- لرز خفیف
- کهیر یا خارش سبک پوستی
- سردرد خفیف
- احساس ناخوشی گذرا حین تزریق
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید، مانند تنگی نفس ناگهانی، تورم صورت یا گلو، یا افت شدید فشار خون؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای واکنش همولیتیک حاد، مانند کمردرد شدید، تب بالا، لرز شدید یا تیرهشدن ادرار؛ باید بیدرنگ به پزشک یا پرستار بالین گفته شود تا تزریق فوراً متوقف شود
- نشانههای اضافهبار حجمی، مانند تنگی نفس، سرفه یا ورم پاها، بهویژه در بیماران قلبی یا کلیوی؛ باید سریع به تیم درمانی گفته شود
- تنگی نفس شدید و ناگهانی طی چند ساعت پس از تزریق، که میتواند نشانهٔ آسیب حاد ریوی مرتبط با تزریق باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فرآوردههای خونی مانند داروهای شیمیایی تداخل کبدی یا آنزیمی ندارند، اما چند نکته مهم است: این فرآورده باید فقط همراه با سرم نمکی استاندارد تزریق شود و هرگز در همان مسیر وریدیِ محلولهای حاوی دکستروز یا کلسیم، مانند رینگر، تزریق نشود، چون میتواند به لختهشدن یا آسیب گلبولهای قرمز بینجامد. در بیماران دارای نقص شدید ایمنی یا تحت داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، ممکن است تیم درمانی فرآوردهٔ اشعهدیده را هم لازم بداند. فهرست کامل داروها، مکملها و بیماریهای زمینهای را همیشه پیش از تزریق به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، تزریق خون گاهی به دلایل پزشکی ضروری، مانند خونریزی یا کمخونی شدید، لازم میشود و تصمیم آن کاملاً بر عهدهٔ پزشک متخصص زنان یا خون است؛ در این شرایط، مشخصبودن دقیق گروه خونی و فاکتور رزوس اهمیت ویژه دارد. تزریق خون به مادر معمولاً مانعی برای شیردهی ایجاد نمیکند، اما هر تصمیمی در این زمینه باید با هماهنگی پزشک باشد.
نگهداری
برخلاف داروهای معمول، این فرآورده هرگز در منزل نگهداری نمیشود. نگهداری، کنترل کیفیت و زمانبندی مصرف آن کاملاً بر عهدهٔ بانک خون و تیم بیمارستانی است؛ آنها این فرآورده را در دمای یخچالی استاندارد و دور از هرگونه انجماد نامناسب نگه میدارند و پیش از تزریق، تاریخ و شرایط نگهداری آن را بررسی میکنند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا برخی بیماران بهجای خون معمولی به گلبول قرمز کملکوسیت و شستهشده نیاز دارند؟
۰۲تفاوت «کملکوسیت» با «شستهشده» در چیست؟
۰۳آیا این تزریق را میتوان در منزل انجام داد؟
۰۴آیا این فرآورده خطر کمتری برای انتقال عفونت دارد؟
۰۵چرا این فرآورده باید سریعتر از خون معمولی مصرف شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.