گلبول قرمز کاهشیافته از گلبولهای سفید، شسته و پرتودیده
گلبول قرمز کاهشیافته از گلبولهای سفید، شسته و پرتودیده یک فرآوردهٔ خونیِ تزریقی از گروه خون و خونسازی است. برخلافِ خونِ معمولی، این فرآورده سه مرحلهٔ فرایندسازیِ اضافه دارد تا برای بیمارانی با شرایطِ ویژه ایمنتر باشد.
بیشتر برای جبرانِ کمخونیِ مهم یا خونریزیِ قابلتوجه در بیمارانی به کار میرود که بهدلیلِ ضعفِ سیستمِ ایمنی، پیوندِ مغزِ استخوان، سابقهٔ واکنشِ آلرژیک یا تبدار، یا نیازِ نوزاد و جنین، به این نوعِ خونِ ویژه نیاز دارند. برای بیمارانی که چنین شرایطِ خاصی ندارند، معمولاً خونِ استانداردِ همان گروه کافی است.
تزریق فقط داخلِ ورید و در مرکزِ درمانی، پس از تأییدِ سازگاریِ گروهِ خونی انجام میشود. فرایندهای ویژهٔ این فرآورده برخی خطرها را کم میکنند اما آنها را به صفر نمیرسانند؛ بنابراین طیِ تزریق باید پایش شوید و هر علامتِ غیرعادی را فوراً به کادرِ درمان بگویید.
اگر سابقهٔ واکنشِ شدید به انتقالِ خون، کمبودِ ایمنوگلوبولین آ، بیماریِ قلبی یا کلیوی، یا بارداری دارید، پیش از تزریق حتماً اطلاع دهید. تب، لرز، خارش، تنگیِ نفس یا دردِ قفسهٔ سینه حینِ یا پس از تزریق نیز نیازمندِ اطلاعِ فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گلبول قرمز کاهشیافته از گلبولهای سفید، شسته و پرتودیده از خونِ اهداشده تهیه میشود و سه مرحلهٔ فرایندسازیِ ویژه روی آن انجام میگیرد: کاهشِ گلبولهای سفید، شستوشو با محلولِ نمکی برای حذفِ پلاسما و پروتئینهای آن، و پرتودهی برای غیرفعالکردنِ لنفوسیتهای باقیماندهٔ اهداکننده. این فرآورده در گروهِ خون و خونسازی قرار دارد و مانندِ هر گلبولِ قرمزی، ظرفیتِ اکسیژنرسانیِ خون را افزایش میدهد؛ فرایندهای اضافه نیز خطرِ واکنشهای تبدار، آلرژیک و برخی عوارضِ نادرِ ایمنیِ ناشیِ از انتقالِ خون را در بیمارانِ حساس یا با سیستمِ ایمنیِ ضعیف کاهش میدهند. شکلِ ثبتشدهٔ این فرآورده، کیسهٔ تزریقی با حجمِ ۲۷۰ میلیلیتر است. این نوع فرآوردهٔ خونیِ ویژه معمولاً برای همهٔ بیمارانِ نیازمندِ انتقالِ خون لازم نیست و طبقِ شرایطِ بالینیِ خاصِ هر فرد تجویز میشود.
موارد مصرف
- جبرانِ کمخونیِ مهم یا خونریزیِ قابلتوجه در بیمارانی که به فرآوردهٔ خونیِ ویژه نیاز دارند
- انتقالِ خون در بیمارانِ دارای پیوندِ مغزِ استخوان یا سلولهای بنیادی
- انتقالِ خون در بیمارانِ با سیستمِ ایمنیِ بهشدت ضعیفشده
- بیمارانی با سابقهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید یا تکرارشونده به انتقالِ خونِ پیشین
- افرادِ دارای کمبودِ ایمنوگلوبولین آ یا پادتنِ شناختهشده علیهِ آن
- انتقالِ خونِ داخلِرحمی به جنین یا انتقالِ خون در نوزادانِ نیازمندِ مراقبتِ ویژه
روش مصرف
چون این فرآورده تزریقیِ وریدی است، همراه یا جدا از غذا بودن دربارهٔ آن معنا ندارد. این فرآورده فقط داخلِ ورید و توسطِ کادرِ درمان، در بیمارستان یا مرکزِ درمانی تزریق میشود و جایی برای خوددرمانی یا مصرف در منزل ندارد. پیش از شروع، هویتِ بیمار با اطلاعاتِ روی کیسه و نتیجهٔ آزمایشِ تطابقِ گروهِ خونی بررسی میشود تا از سازگاری اطمینان حاصل شود. حجم، سرعت و تعدادِ کیسههای موردنیاز را پزشک بر اساسِ شدتِ کمخونی، وزن، سن و وضعیتِ قلب و کلیهٔ بیمار تعیین میکند؛ در ابتدای تزریق سرعت معمولاً آهستهتر است و علائمِ حیاتی زیرِنظر گرفته میشود. چون این کیسه شسته شده، بازهٔ زمانیِ قابلمصرفبودنِ آن پس از آمادهسازی کوتاه است و بانکِ خون آن را نزدیک به زمانِ تزریق آماده میکند. هیچ دارو یا محلولی نباید به کیسهٔ خون اضافه شود و هرگونه احساسِ ناخوشی، خارش، تب یا تنگیِ نفس طیِ تزریق باید همان لحظه به پرستار گفته شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ واکنشِ آلرژیک یا تبدار در انتقالهای خونِ قبلی، بهویژه اگر شدید یا تکرارشونده بوده، حتماً اعلام کنید.
- اگر کمبودِ ایمنوگلوبولین آ یا وجودِ پادتنِ ضدِ آن در شما شناخته شده، پیش از تزریق بگویید؛ این یکی از دلایلِ اصلیِ نیاز به خونِ شستهشده است.
- پیوندِ مغزِ استخوان یا سلولهای بنیادی، ضعفِ سیستمِ ایمنی یا هر بیماری و درمانِ سرکوبکنندهٔ ایمنی را اطلاع دهید.
- بیماریِ قلبی، نارساییِ قلب، بیماریِ کلیوی یا هر وضعیتی که با اضافهبارِ مایع بدتر میشود را بگویید.
- بارداری، شیردهی، گروهِ خونی و فاکتورِ رزوسِ شناختهشدهٔ خود، و هرگونه پادتنِ نامنظمِ یافتهشده در انتقالهای قبلی را ذکر کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را ارائه دهید و اگر سابقهٔ اضافهبارِ آهن یا انتقالِ مکررِ خون دارید، آن را نیز بگویید.
عوارض احتمالی
- تبِ خفیف یا لرزِ کوتاهمدت
- خارش یا قرمزیِ محدودِ پوست
- درد، سوزش یا کبودیِ خفیف در محلِ ورودِ سرم
- سردرد یا حالتِ تهوعِ خفیف
- تورمِ لب، زبان یا صورت، کهیرِ گسترده، خسخس یا گرفتگیِ گلو: نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ همان لحظه به کادرِ درمان اطلاع دهید و اگر بعد از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تبِ بالا، لرزِ شدید، دردِ کمر یا پهلو، ادرارِ تیره یا افتِ فشار حینِ تزریق: میتواند نشانهٔ واکنشِ ناسازگاریِ گروهِ خونی باشد و نیازمندِ توقفِ فوریِ تزریق و بررسیِ فوری است.
- تنگیِ نفسِ ناگهانی، سرفه یا دردِ قفسهٔ سینه حینِ یا ساعاتی پس از تزریق: باید فوراً به کادرِ درمان گفته شود؛ اگر خارج از مرکزِ درمانی رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگیِ نفسِ روبهافزایش، ورمِ دستوپا یا احساسِ خفگی هنگامِ درازکشیدن: میتواند نشانهٔ اضافهبارِ مایع باشد، بهویژه در بیمارانِ قلبی یا کلیوی، و نیازمندِ ارزیابیِ فوری است.
- زردیِ چشم یا پوست، ادرارِ تیره یا ضعفِ شدید در روزهای پس از تزریق: نشانهٔ واکنشِ دیررسِ خونشکنی ممکن است باشد؛ همان روز به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این فرآورده تداخلِ داروییِ کلاسیک بهشکلِ داروهای خوراکی ندارد، اما نکتهٔ اصلی، سازگاریِ گروهِ خونی است؛ خونِ ناسازگار میتواند واکنشِ شدید ایجاد کند و به همین دلیل پیش از هر تزریق آزمایشِ تطابق انجام میشود. هیچ دارو یا محلولی نباید مستقیماً به کیسهٔ خون یا همزمان از همان مسیرِ وریدی اضافه شود. در انتقالِ حجمِ زیاد یا سریع، بهویژه در نوزادان، ممکن است سطحِ پتاسیم و کلسیمِ خون نیاز به توجهِ ویژه داشته باشد که تیمِ درمانی آن را پایش میکند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و بیماریهای زمینهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا هر ملاحظهٔ خاصی برای شما در نظر گرفته شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، تزریقِ گلبولِ قرمز در صورتِ کمخونیِ مهمِ مادر یا برای درمانِ جنین، مانندِ انتقالِ خونِ داخلِرحمی در برخی ناسازگاریهای خونیِ مادر و جنین، با تشخیصِ پزشک انجام میشود. در زنانِ باردار یا در سنِ باروری، تعیینِ دقیقِ گروهِ خونی و فاکتورِ رزوس اهمیتِ بیشتری دارد. تزریقِ خون در دورانِ شیردهی معمولاً نیازی به قطعِ شیردهی ایجاد نمیکند، اما علتِ نیاز به تزریق و وضعیتِ سلامتِ مادر باید توسطِ پزشک ارزیابی شود؛ بارداری یا شیردهیِ خود را پیش از تزریق حتماً اعلام کنید.
نگهداری
این فرآورده نباید در منزل نگهداری شود و فقط در یخچالِ اختصاصیِ بانکِ خون، معمولاً در دمایی میانِ حدودِ یک تا شش درجهٔ سانتیگراد و طبقِ استانداردهای نگهداریِ فرآوردههای خونی، تا زمانِ تزریق باقی میماند. چون این کیسه شسته شده، بازهٔ زمانیِ قابلمصرفبودنِ آن پس از آمادهسازی کوتاهتر از خونِ معمولی است و بانکِ خون همین زمان را مشخص میکند. کیسهٔ دارای نشتی، پارگی، تغییرِ رنگ یا ذراتِ غیرعادی، یا تاریخگذشته، نباید استفاده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا این خون شسته شده است؟
۰۲پرتودهیِ این خون به چه معناست و آیا خطرناک است؟
۰۳کاهشِ گلبولهای سفید چه فایدهای دارد؟
۰۴آیا این نوع خون کاملاً بیخطر است؟
۰۵چه کسانی بیشتر به این نوع خون نیاز دارند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.