اپتیفیباتاید
اپتیفیباتاید داروی تزریقی از گروهِ مسدودکنندههای گیرندهٔ پلاکتی است که مانعِ بههمچسبیدنِ پلاکتها و شکلگیریِ لختهٔ خون میشود.
این دارو در بیمارستان برای بیمارانِ دچارِ سندرمِ حادِ کرونری و در جریانِ آنژیوپلاستی و استنتگذاریِ عروقِ قلب، برای پیشگیری از لختهشدنِ خون تزریق میشود.
مهمترین نگرانی با این دارو خطرِ خونریزی است؛ به همین دلیل تزریقِ آن فقط در بیمارستان و زیرِ نظرِ مستقیمِ تیمِ درمانی و با پایشِ دقیق انجام میشود.
اگر پس از تزریقِ این دارو کبودی یا خونریزیِ غیرعادی، خون در ادرار یا مدفوع، یا ضعف و سرگیجهٔ ناگهانی دیدید، بیدرنگ به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اپتیفیباتاید یک پپتیدِ حلقویِ مصنوعی از دستهٔ داروهای ضدپلاکت است که در گروهِ مهارکنندههای گیرندهٔ پلاکتیِ گلیکوپروتئین IIb/IIIa (Glycoprotein IIb/IIIa Receptor Antagonist) جای میگیرد. این دارو با اتصال به این گیرنده روی سطحِ پلاکتها، از پیوندخوردنِ فیبرینوژن بین پلاکتها و درنتیجه از بههمچسبیدنِ آنها و شکلگیریِ لختهٔ خون در عروقِ قلب جلوگیری میکند. هدفِ اصلیِ تجویزِ آن، کاهشِ خطرِ سکتهٔ قلبی و بستهشدنِ ناگهانیِ عروق، در بیمارانِ دچارِ سندرمِ حادِ کرونری یا در جریانِ آنژیوپلاستی و استنتگذاریِ عروقِ کرونر، است. این دارو تنها بهصورتِ تزریقِ وریدی و در محیطِ بیمارستانی، معمولاً همراه با آسپرین و هپارین، مصرف میشود.
موارد مصرف
- کنترلِ سندرمِ حادِ کرونری، شاملِ آنژینِ ناپایدار و سکتهٔ قلبیِ بدون بالا رفتنِ قطعهٔ ST
- پیشگیری از لختهشدنِ خون در حینِ آنژیوپلاستی و استنتگذاریِ عروقِ کرونر (PCI)
- کاهشِ خطرِ سکتهٔ قلبیِ مجدد و مرگِ قلبی در بیمارانِ پرخطرِ قلبیعروقی
- مصرف همراه با آسپرین و هپارین در پروتکلهای درمانِ حادِ قلبی، برای تقویتِ اثرِ ضدِ لخته
روش مصرف
اپتیفیباتاید را پزشک و کادرِ درمانِ بیمارستان از راهِ سرمِ وریدی، معمولاً با یک تزریقِ اولیه و سپس تزریقِ پیوستهٔ قطرهای، تجویز و کنترل میکنند؛ بنابراین نیازی به تنظیمِ خودِ دارو، هماهنگی با وعدههای غذایی یا نگرانی از فراموشکردنِ دوز نیست. مقدار و مدتِ تزریق را پزشک بر اساسِ وضعیتِ قلبی، عملکردِ کلیه و نوعِ مداخلهٔ درمانی تعیین میکند و در تمامِ مدتِ تزریق، فشارِ خون، ضربانِ قلب و نشانههای خونریزی بهدقت پایش میشود. این دارو معمولاً همراه با آسپرین و هپارین تجویز میشود و ادامه یا قطعِ آن کاملاً بر عهدهٔ تیمِ درمانی است؛ هر دردِ قفسهٔ سینه یا احساسِ غیرعادی در حینِ تزریق را باید فوراً به پرستار یا پزشکِ بالین اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سندرم حاد کرونری؛ آنژین ناپایدار یا سکتهٔ قلبی بدون بالا رفتن قطعهٔ استی
در بیمارستان و همراه با آسپرین و هپارین طبق پروتکل تجویز میشود؛ در صورت انجام مداخلهٔ عروق کرونر از راه پوست، بولوس دوم ۱۸۰ میکروگرم بهازای هر کیلوگرم، ۱۰ دقیقه پس از بولوس اول داده میشود.
پیشگیری از عوارض لختهای هنگام مداخلهٔ عروق کرونر از راه پوست، از جمله استنتگذاری
فقط در محیط بیمارستان و همراه با آسپرین و هپارین طبق پروتکل؛ در صورت برنامهریزی جراحی پیوند عروق کرونر، انفوزیون پیش از جراحی قطع شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ خونریزیِ غیرعادی، اختلالِ انعقادیِ خون یا کاهشِ پلاکت را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر پیشتر دچارِ سکتهٔ مغزی، خونریزیِ مغزی یا جراحیِ بزرگ در هفتههای اخیر بودهاید، حتماً اطلاع دهید.
- فهرستِ کاملِ داروها، بهویژه رقیقکنندههای خون مثلِ وارفارین یا سایرِ ضدپلاکتهای دیگر، و نیز مکملها را به پزشک بگویید.
- در صورتِ بیماریِ کلیوی یا نیاز به دیالیز، و نیز در سنینِ بالا که عملکردِ کلیه اغلب کاهشیافته است، حتماً تیمِ درمانی را مطلع کنید.
- فشارِ خونِ بسیار بالا یا کنترلنشده را پیش از تزریق گزارش دهید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا احتمالِ بارداری، پزشک را در جریان بگذارید.
عوارض احتمالی
- کبودی یا خونریزیِ خفیف در محلِ تزریق یا محلِ ورودِ کاتتر
- افتِ فشارِ خون
- سردرد
- حالتِ تهوع
- درد یا قرمزیِ خفیف در محلِ تزریق
- خونریزیِ شدید یا مداوم، مانندِ خون در ادرار، مدفوعِ سیاه یا خونی، یا استفراغِ خونی — بیدرنگ به تیمِ درمانی اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- کاهشِ ناگهانیِ شمارِ پلاکتها که ممکن است با کبودیِ گسترده یا خونریزیِ غیرمنتظره همراه باشد — نیازمندِ بررسیِ فوریِ آزمایشگاهی است.
- نشانههای خونریزیِ مغزی مانندِ سردردِ شدیدِ ناگهانی، ضعفِ یکطرفهٔ بدن، تاریِ دید یا اختلالِ گفتار — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اپتیفیباتاید بیشترین تداخل را با سایرِ داروهای اثرگذار بر انعقادِ خون دارد؛ مصرفِ همزمانِ آن با هپارین، وارفارین، آسپرین، کلوپیدوگرل یا هر داروی ضدپلاکت و ضدانعقادِ دیگر، و نیز با داروهای ضدالتهابیِ غیراستروئیدی، خطرِ خونریزی را بیشتر میکند. به همین دلیل در بیمارستان، در صورتِ مصرفِ همزمانِ این ترکیبها، پایشِ دقیقتری انجام میشود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان، از جمله داروهای گیاهی، را حتماً به پزشک و داروسازِ بیمارستان بگویید تا هماهنگیِ لازم صورت گیرد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ محدودی دربارهٔ مصرفِ اپتیفیباتاید در بارداری وجود دارد و چون این دارو معمولاً در شرایطِ حادِ قلبی و در بیمارستان تجویز میشود، تصمیمِ نهایی بر اساسِ توازنِ سود و خطر برای مادر و جنین، توسطِ تیمِ درمانیِ قلب گرفته میشود. مشخص نیست که این دارو در شیرِ مادر ترشح میشود یا نه؛ بنابراین در دورانِ شیردهی نیز باید با پزشک مشورت شود.
نگهداری
اپتیفیباتاید معمولاً در بیمارستان نگهداری و توسطِ پرسنلِ درمانی آماده و تزریق میشود؛ بنابراین بیمار بهطورِ معمول نیازی به نگهداریِ آن در منزل ندارد. این دارو باید دور از نورِ مستقیم و در دمای یخچال نگهداری شود و هرگز نباید منجمد شود. اگر به هر دلیلی، ویالِ دارو در اختیارِ شما یا خانواده قرار گرفت، آن را دور از دسترسِ کودکان نگهدارید و پیش از استفاده، تاریخِ انقضا و سالمبودنِ ظاهریِ محلول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 2 mg / 1mL |
| تزریقی | 0.75 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اپتیفیباتاید قرص یا فرمِ خوراکی هم دارد؟
۰۲چرا در حینِ تزریقِ این دارو مرتب آزمایشِ خون میگیرند؟
۰۳بعد از قطعِ تزریقِ اپتیفیباتاید، اثرِ آن چهقدر زود از بین میرود؟
۰۴آیا مصرفِ همزمانِ آسپرین با اپتیفیباتاید خطرناک است؟
۰۵اگر بیماریِ کلیوی داشته باشم، این دارو برایم بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۱ سازنده، در گروه B01AC16. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.