اپوپروستنول
اپوپروستنول شکلِ مصنوعیِ پروستاسیکلین، مادهای طبیعی و گشادکنندهٔ رگهاست، که بهصورتِ تزریقِ وریدیِ پیوسته تجویز میشود. این دارو با شلکردنِ رگهای ریه، فشارِ داخلِ آنها را پایین میآورد.
اپوپروستنول عمدتاً برای درمانِ فشار خونِ شریانِ ریوی در بیمارانی با نشانههای نسبتاً شدید به کار میرود؛ گاهی بهعنوانِ نخستین انتخاب در مواردِ وخیم و گاهی در ادامهٔ سایر درمانها تجویز میشود.
مهمترین نکته این است که تزریقِ اپوپروستنول هرگز نباید ناگهان قطع یا حتی برای مدتی کوتاه متوقف شود، چون این کار میتواند باعثِ بازگشتِ شدیدِ فشار خونِ ریوی و وضعیتی بسیار خطرناک شود.
اگر پمپِ تزریق دچار اختلال شد، محلِ کاتتر قرمز، متورم یا دردناک شد، یا نشانههایی مانندِ تنگیِ نفسِ شدید، تبِ بالا یا لرز ظاهر شد، باید فوراً با تیمِ درمانی تماس گرفت؛ در نشانههای شدید، با اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اپوپروستنول نسخهٔ ساختهشده در آزمایشگاه از پروستاسیکلین (Prostacyclin) است؛ مادهای که بهطور طبیعی در دیوارهٔ رگهای بدن تولید میشود، رگها را گشاد نگه میدارد و از چسبیدنِ بیشازحدِ پلاکتها به هم جلوگیری میکند. این دارو در گروهِ داروهای مؤثر بر خون و انعقاد جای میگیرد و با شلکردنِ عضلاتِ دیوارهٔ رگهای ریوی، فشارِ داخلِ این رگها را پایین میآورد و بارِ کاریِ قلب را کم میکند. چون اپوپروستنول در دمای بدن بسیار ناپایدار است و طیِ چند دقیقه تجزیه میشود، فقط بهصورتِ تزریقِ وریدیِ پیوسته و با پمپی مخصوص قابلِ مصرف است. هدفِ اصلیِ درمان، پایینآوردنِ فشارِ رگهای ریوی، بهبودِ تحملِ فعالیتِ بدنی و کاهشِ علائمی مانندِ تنگیِ نفس در بیمارانِ مبتلا به فشار خونِ شریانِ ریوی (Pulmonary Arterial Hypertension) است. در ایران این دارو با نامِ تجاریِ ولتری (Veletri) نیز عرضه میشود.
موارد مصرف
- درمانِ فشار خونِ شریانِ ریوی در بیمارانی با نشانههای نسبتاً شدید
- بهبودِ ظرفیتِ فعالیتِ بدنی و کاهشِ تنگیِ نفس در این بیماران
- کاهشِ نشانههای بیماری و کُندکردنِ روندِ پیشرفتِ آن، معمولاً در کنارِ سایر درمانهای اختصاصیِ فشار خونِ ریوی
- در برخی مراکزِ تخصصی، برای بررسیِ پاسخِ رگهای ریه پیش از انتخابِ درمانِ مناسب
روش مصرف
اپوپروستنول را نمیتوان بهصورتِ خوراکی یا با یک تزریقِ سادهٔ لحظهای مصرف کرد؛ این دارو همیشه باید با تزریقِ وریدیِ پیوسته، از طریقِ یک پمپِ تزریقِ قابلحمل و کاتترِ وریدیِ اختصاصی (معمولاً واردِ یک ورید مرکزی) تجویز شود. آمادهسازیِ محلولِ دارو و تنظیمِ سرعتِ تزریق باید دقیقاً طبقِ آموزشِ تیمِ درمانی و نسخهٔ پزشکِ متخصص انجام گیرد و هرگونه تغییر در آن فقط با نظرِ همان پزشک صورت گیرد. نکتهٔ حیاتی این است که این تزریق هرگز — حتی برای چند دقیقه — نباید بدونِ جایگزینیِ فوری قطع شود؛ به همین دلیل بیمار و همراهانش باید همیشه یک محلولِ آماده و پمپ یا باتریِ یدکی در دسترس داشته باشند. محلِ ورودِ کاتتر نیز باید طبقِ آموزش، همیشه تمیز و عاری از علائمِ عفونت نگهداشته شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
فشار خون شریانی ریوی با علائم نسبتاً شدید
شروع و تنظیم فقط در مرکز تخصصی و با پمپ انفوزیون انجام شود؛ قطع ناگهانی یا کاهش سریع دوز میتواند باعث برگشت شدید فشار خون ریوی و مرگ شود.
بررسی حاد پاسخپذیری عروق ریوی پیش از انتخاب درمان
فقط در مرکز تخصصی و با پایش پیوستهٔ فشار خون، ضربان قلب و وضعیت همودینامیک انجام شود؛ تزریق یکباره مناسب نیست.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت یا واکنشِ آلرژیک پیشین به اپوپروستنول
- نارساییِ قلبی یا هر بیماریِ شدیدِ قلبی، بهویژه ضعفِ بطنِ چپ
- سابقهٔ ادمِ ریوی یا تنگیِ نفسِ شدید هنگامِ مصرفِ داروهای مشابه
- بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی
- تمامِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی، بهویژه رقیقکنندههای خون
- فشارِ خونِ پایین، سابقهٔ خونریزی یا بیماریِ کبدی و کلیوی
عوارض احتمالی
- گرگرفتگی و قرمزیِ پوستِ صورت
- سردرد
- دردِ فک، بهویژه هنگامِ جویدن
- تهوع، استفراغ یا اسهال
- دردِ عضلانی یا مفصلی، بهخصوص در پاها
- دردِ خفیف در محلِ ورودِ کاتتر
- تشدیدِ ناگهانیِ تنگیِ نفس، سرگیجهٔ شدید یا غش، بهخصوص اگر تزریق قطع یا کند شده باشد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، لرز، قرمزی یا ترشح در محلِ کاتتر که میتواند نشانهٔ عفونتِ خطرناکِ خون باشد — با اورژانس تماس بگیرید.
- افتِ شدیدِ فشارِ خون همراه با سرگیجهٔ شدید، تاریِ دید یا ضعفِ زیاد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزیِ غیرعادی یا شدید و کبودیِ گستردهٔ بیدلیل — در مواردِ شدید با اورژانس تماس بگیرید، وگرنه در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید.
- تنگیِ نفسِ روبهوخامت یا نشانههای ادمِ ریوی پس از شروعِ دارو — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اپوپروستنول با سایر داروهای گشادکنندهٔ رگ و کاهندهٔ فشارِ خون میتواند افتِ فشار را تشدید کند. مصرفِ همزمان با ادرارآورها نیز، بهدلیلِ کاهشِ حجمِ مایعاتِ بدن، احتمالِ افتِ فشار را بیشتر میکند. از آنجا که اپوپروستنول خودش از چسبیدنِ پلاکتها به هم جلوگیری میکند، مصرفِ همزمان با رقیقکنندههای خون یا سایر داروهای ضدپلاکت میتواند خطرِ خونریزی را افزایش دهد. در شروعِ درمان، سطحِ خونیِ دیگوکسین نیز ممکن است بهطورِ موقت تغییر کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی و پایش شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ اپوپروستنول در بارداری اطلاعاتِ محدودی در دست است، و خودِ فشار خونِ شریانِ ریوی نیز بارداری را بهشدت پرخطر میکند؛ به همین دلیل هر تصمیمی دربارهٔ بارداری در زنانِ مبتلا باید با مشورتِ نزدیک و مستمرِ تیمِ متخصصِ قلب، ریه و زنان انجام شود. مشخص نیست که این دارو در شیرِ مادر ترشح میشود یا نه، پس دربارهٔ شیردهی نیز باید پیش از هر تصمیمی با پزشک مشورت کرد.
نگهداری
ویالهای پودریِ اپوپروستنول، پیش از آمادهسازی، باید طبقِ برچسبِ محصول و دور از نورِ مستقیم نگهداری شوند. دما و مدتِ زمانِ قابلاستفادهبودنِ محلولِ آمادهشده نیز باید دقیقاً طبقِ آموزشِ داروساز یا تیمِ درمانی رعایت شود، چون این دارو در دمای نامناسب بهسرعت تجزیه میشود. همیشه پیش از استفاده تاریخِ انقضا را بررسی کنید و دارو، سرنگها و لوازمِ پمپ را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 0.5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا نباید تزریقِ اپوپروستنول حتی برای چند دقیقه قطع شود؟
۰۲چرا اپوپروستنول بهصورتِ قرص وجود ندارد؟
۰۳چرا باید مرتب محلِ کاتتر را بررسی کرد؟
۰۴آیا دردِ فک و گرگرفتگیِ بعد از شروعِ دارو خطرناک است؟
۰۵اگر پمپِ تزریق خراب شود یا باتریاش تمام شود چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B01AC09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.