انوکساپارین سدیم
انوکساپارین سدیم داروی ضدانعقاد خون (رقیقکنندهٔ خون) از خانوادهٔ هپارینهای با وزن مولکولی پایین است. این دارو با کندکردن روند لختهشدن خون، از تشکیل یا بزرگترشدن لخته در رگها جلوگیری میکند.
بیشترین کاربرد آن پیشگیری و درمان لختهٔ وریدهای عمقی و آمبولی ریه، و نیز پیشگیری از لخته پس از جراحیهای ارتوپدی یا در بیماران بستریِ پرخطر است. در سندرمهای حاد قلبی مانند آنژین ناپایدار و برخی سکتههای قلبی نیز کاربرد دارد.
این دارو خطر خونریزی را افزایش میدهد؛ هرگونه کبودی غیرعادی، خون در ادرار یا مدفوع، یا خونریزیای که بند نمیآید را فوراً به پزشک اطلاع دهید.
اگر قرار است جراحی، بیحسی نخاعی/اپیدورال یا نمونهبرداری از نخاع داشته باشید، یا نشانههای خونریزی یا کبودی غیرعادی دیدید، پیش از هر اقدامی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
انوکساپارین سدیم نوعی هپارین با وزن مولکولی پایین (Low Molecular Weight Heparin) و از دستهٔ داروهای ضدانعقاد خون است که در ایران بیشتر با نام تجاری کلگزان شناخته میشود. این دارو با تقویت فعالیت آنتیترومبین III، بیشتر فاکتور انعقادی Xa و تا حدی فاکتور IIa (ترومبین) را مهار میکند و از این راه روند تشکیل لختهٔ خون را کند میکند. برخلاف هپارین معمولی، اثر آن قابلپیشبینیتر است و معمولاً نیازی به آزمایشهای انعقادیِ مکرر ندارد. این دارو فقط بهصورت تزریق زیرجلدی، و در برخی شرایط حاد بیمارستانی بهصورت وریدی، مصرف میشود و از راه خوراکی جذب نمیشود.
موارد مصرف
- پیشگیری از ترومبوز وریدهای عمقی (DVT) پس از جراحیهای ارتوپدی مانند تعویض مفصل زانو یا لگن
- پیشگیری از لختهٔ وریدی در بیماران بستری با تحرک محدود که در معرض خطر بالای لخته هستند
- درمان ترومبوز وریدهای عمقی و آمبولی ریه (لختهٔ ریوی)
- درمان سندرم حاد کرونری، مانند آنژین ناپایدار یا برخی انواع سکتهٔ قلبی
- پیشگیری از لختهشدن خون در مدار دستگاه دیالیز در طول همودیالیز
روش مصرف
این دارو معمولاً با سرنگهای آماده، زیر پوست شکم تزریق میشود؛ پزشک یا پرستار روش صحیح تزریق را آموزش میدهد و در برخی شرایط حاد بیمارستانی، تزریق وریدی نیز انجام میشود. تعویض محل تزریق در هر نوبت و پرهیز از مالش شدید پس از تزریق، به کاهش کبودی کمک میکند. اگر یک نوبت تزریق فراموش شد، بهمحض یادآوری باید با پزشک یا داروساز تماس گرفت تا نحوهٔ جبران آن مشخص شود؛ برای جبران نباید خودسرانه دو نوبت را با هم تزریق کرد. طول دورهٔ درمان و زمانبندی دقیق تزریقها، مثلاً فاصله تا عمل جراحی، را پزشک بر اساس شرایط شما تعیین میکند و بدون هماهنگی با او نباید تزریق را زودتر قطع کرد یا دوز آن را تغییر داد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از ترومبوز وریدهای عمقی پس از جراحیهای ارتوپدی، مانند تعویض مفصل زانو یا لگن
تزریق عضلانی ممنوع است؛ پس از تعویض مفصل لگن ممکن است پیشگیری برای دورهٔ طولانیتری ادامه یابد.
پیشگیری از لختهٔ وریدی در بیماران بستری با بیماری حاد و تحرک محدود
در خونریزی فعال یا افت پلاکت، ادامهٔ درمان باید فوراً بازبینی شود.
درمان ترومبوز وریدهای عمقی و آمبولی ریه
آمبولی ریوی ناپایدار یا موارد نیازمند حلکردن لخته یا جراحی به درمان بیمارستانی تخصصی نیاز دارد.
آنژین ناپایدار و سکتهٔ قلبی بدون بالا رفتن قطعهٔ استی
همراهی با آسپرین یا داروهای ضدپلاکت دیگر خطر خونریزی را بیشتر میکند.
سکتهٔ قلبی حاد با بالا رفتن قطعهٔ استی
در صورت درمان حلکنندهٔ لخته یا مداخلهٔ عروق کرونر، زمانبندی و مقدار دارو باید توسط تیم قلب تعیین شود.
پیشگیری از لختهشدن خون در مدار دستگاه دیالیز هنگام همودیالیز
این کاربرد برای پیشگیری از لختهشدن مدار دیالیز است؛ تزریق خودسرانه یا جایگزینی با تزریق زیرجلدی مجاز نیست.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ خونریزی فعال، زخم گوارشی، سکتهٔ مغزیِ خونریزیدهنده یا اختلالات انعقادی را به پزشک بگویید.
- اگر سابقهٔ کاهش پلاکت ناشی از هپارین (HIT) یا حساسیت به هپارین دارید حتماً اطلاع دهید؛ توجه داشته باشید این دارو از مخاط رودهٔ خوک تهیه میشود.
- در صورت اختلال عملکرد کلیه، وزن بسیار کم بدن یا سن بالا، پزشک ممکن است دوز را تنظیم کند.
- اگر قرار است بیحسی نخاعی/اپیدورال، پونکسیون کمری یا جراحی چشم، مغز یا نخاع داشته باشید، حتماً پیش از آن به پزشک و متخصص بیهوشی بگویید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان، بهویژه سایر رقیقکنندههای خون و آسپرین، را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید، شیر میدهید یا دریچهٔ مصنوعیِ قلب دارید، حتماً به پزشک بگویید.
عوارض احتمالی
- کبودی، درد یا تحریک خفیف در محل تزریق
- خونمردگی کوچک زیر پوست در سایر نقاط بدن
- افزایش خفیف و معمولاً بدونعلامتِ آنزیمهای کبدی
- کمخونی خفیف
- تب خفیف
- نشانههای خونریزی جدی مانند مدفوع سیاه یا خونی، خون در ادرار، استفراغ خونی یا خونریزی غیرمعمول لثه و بینی؛ در صورت بروز، سریع به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- کبودی گسترده و بیدلیل یا خونریزیای که بند نمیآید؛ نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
- کاهش ناگهانی تعداد پلاکتها همراه با لختهٔ جدید در رگها (نشانهٔ احتمالی HIT)؛ در صورت مشکوکبودن، فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- درد شدید کمر، بیحسی یا ضعف ناگهانی پا پس از بیحسی نخاعی یا اپیدورال (نشانهٔ احتمالی هماتوم نخاعی)؛ اورژانسی است و باید بیدرنگ پیگیری شود.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت یا گلو، تنگی نفس یا کهیر گسترده؛ نیازمند مراجعهٔ فوری یا تماس با اورژانساست.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان انوکساپارین با سایر داروهای رقیقکنندهٔ خون (مانند وارفارین یا داروهای ضدانعقاد خوراکیِ جدیدتر)، داروهای ضدپلاکت (مانند آسپرین و کلوپیدوگرل) و ضدالتهابهای غیراستروییدی (NSAIDs) خطر خونریزی را افزایش میدهد. برخی داروهای مؤثر بر پتاسیم خون، مانند برخی داروهای فشارخون، در کنار این دارو ممکن است خطر بالارفتن پتاسیم خون را بیشتر کنند، بهویژه در افراد دیابتی یا دارای مشکل کلیوی. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفیتان را با پزشک و داروساز در میان بگذارید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، انوکساپارین برخلاف وارفارین از جفت عبور چشمگیری نمیکند و در برخی شرایط بالینی، مانند پیشگیری یا درمان لخته در دوران بارداری، توسط پزشک متخصص تجویز میشود؛ با این حال تصمیم دربارهٔ مصرف و زمانبندیِ قطع آن پیش از زایمان یا بیحسی اپیدورال، کاملاً باید زیر نظر پزشک باشد. در دوران شیردهی نیز مقدار بسیار کمی از این دارو به شیر منتقل میشود؛ با این حال مصرف در این دوره نیز باید با تأیید و نظارت پزشک انجام شود.
نگهداری
سرنگهای آمادهٔ این دارو را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم آفتاب و گرمای شدید نگهداری کنید و اجازه ندهید یخ بزنند. آنها را دور از دسترس کودکان قرار دهید، هر سرنگ را فقط یکبار و برای یک نفر استفاده کنید، و پیش از تزریق، تاریخ انقضا و ظاهر محلول (شفاف و بدون ذرات) را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 100 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۴ برند از ۲۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید انوکساپارین را تزریق کرد؛ آیا نمیشود آن را بهصورت قرص مصرف کرد؟
۰۲آیا هنگام مصرف این دارو باید آزمایش خون منظم بدهم؟
۰۳کبودیِ محل تزریق طبیعی است؟
۰۴پیش از عمل جراحی باید مصرف این دارو را قطع کنم؟
۰۵اگر یک نوبت تزریق را فراموش کنم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۴ برند از ۲۲ سازنده، در گروه B01AB05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.