دروپریدول
دروپریدول دارویی تزریقی از دستهٔ بوتیروفنونهاست که با مهار گیرندههای دوپامین در مغز، تهوع را کاهش میدهد و اثر آرامبخش نیز دارد.
بیشترین کاربرد آن پیشگیری و کنترل تهوع و استفراغ پس از جراحی یا بیهوشی است و گاهی بهعنوان داروی کمکیِ آرامبخش نیز استفاده میشود.
این دارو میتواند ریتم قلب را از طریق طولانیشدنِ فاصلهٔ QT مختل کند، به همین دلیل معمولاً پیش و پس از تزریق نوار قلب کنترل میشود.
اگر سابقهٔ بیماری قلبی، اختلال ریتم قلب یا مصرف داروهای اثرگذار بر قلب دارید، پیش از دریافت دروپریدول حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دروپریدول دارویی تزریقی و ضدتهوع از خانوادهٔ بوتیروفنونهاست که در گروه داروهای اثرگذار بر دستگاه عصبی جای میگیرد. این دارو با مسدود کردن گیرندههای دوپامینی در ناحیهای از مغز که پیامهای تهوع را کنترل میکند، از تهوع و استفراغ جلوگیری میکند. بهدلیل اثر آرامبخشیِ آن، گاهی همراه با داروهای بیهوشی برای کاهش اضطراب پیش از جراحی نیز به کار میرود. دروپریدول فقط توسط پزشک یا پرستار و در محیط درمانی، از راه تزریق وریدی یا عضلانی تجویز میشود و برای مصرفِ خودسرانه در نظر گرفته نشده است.
موارد مصرف
- پیشگیری از تهوع و استفراغ پس از جراحی و بیهوشی
- درمان تهوع و استفراغ پس از جراحی، وقتی داروهای دیگر پاسخ کافی ندادهاند
- کمک به آرامبخشی و کاهش اضطراب پیش از برخی اعمال جراحی یا بیهوشی، بهعنوان داروی کمکی
- کنترل بیقراری یا آشفتگی شدید در برخی موقعیتهای بالینی، تحت نظر مستقیم پزشک
روش مصرف
دروپریدول را پزشک یا پرستار، معمولاً از راه تزریق وریدی و گاهی عضلانی، در محیط بیمارستان یا مطب تزریق میکند و نیازی به اقدامی از سوی بیمار نیست. پیش از تزریق معمولاً فشار خون، ضربان قلب و در بسیاری موارد نوار قلب بررسی میشود تا از سلامت ریتم قلب اطمینان حاصل شود. زمانبندی، تعداد نوبتها و روش دقیق تزریق را پزشک بر پایهٔ نوع جراحی و شرایط بالینی هر فرد تعیین میکند. پس از تزریق معمولاً مدتی تحت نظر میمانید تا واکنش بدن بررسی شود؛ در این بازه از رانندگی یا کارهای نیازمند هوشیاری کامل خودداری کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از تهوع و استفراغ پس از جراحی و بیهوشی
در کودکان زیر ۲ سال توصیه نمیشود. در صورت نیاز، تکرار دوز با فاصلهٔ حداقل ۶ ساعت و فقط با نظر پزشک انجام شود.
درمان تهوع و استفراغ پس از جراحی، در صورت پاسخ ناکافی به داروهای دیگر
در کودکان، درمان خط دوم است. پیش از تزریق، خطر طولانیشدن فاصلهٔ کیوتی و اختلالات پتاسیم یا منیزیم ارزیابی شود.
آرامبخشی و کاهش اضطراب پیش از عمل یا بهعنوان داروی کمکی در بیهوشی
فقط در محیط بیهوشی و با پایش تنفس، فشارخون و نوار قلب انجام شود. در سالمندان، افراد ناتوان و مصرفکنندگان داروهای مضعف دستگاه عصبی مرکزی، دوز کمتر لازم است.
آشفتگی شدید، بیشفعالی یا پرخاشگری حاد در برخی موقعیتهای بالینی
فقط برای دورهٔ کوتاهِ حملهٔ حاد، تحت پایش قلب، تنفس و فشارخون و با دسترسی فوری به امکانات احیای قلبی استفاده شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ بیماری قلبی، اختلال ریتم قلب یا طولانیبودنِ فاصلهٔ QT را به پزشک بگویید
- فهرست همهٔ داروهای مصرفی—بهویژه داروهای قلبی، برخی آنتیبیوتیکها و داروهای اثرگذار بر روان—را با پزشک در میان بگذارید
- اگر بیماری پارکینسون یا سابقهٔ اختلالات حرکتی دارید، پزشک را مطلع کنید
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا احتمال بارداری وجود دارد، حتماً به پزشک بگویید
- سابقهٔ حساسیت دارویی، بهویژه به دروپریدول یا داروهای مشابه آن، را ذکر کنید
- اگر مشکل کبدی یا کلیوی دارید، پزشک را در جریان بگذارید تا مراقبت لازم انجام شود
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و گیجی
- افت فشار خون
- سرگیجه
- بیقراری یا اضطراب خفیف
- لرز
- تپش قلب نامنظم، غش یا سرگیجهٔ شدید ناگهانی؛ نشانهٔ اختلال ریتم قلب است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- سفتی شدید عضلانی، حرکات غیرارادی یا لرزش شدید؛ ممکن است نشانهٔ عارضهٔ عصبیعضلانی دارو باشد، فوراً به پزشک اطلاع دهید
- تب بالا، سفتی شدید عضلات، تعریق زیاد و تغییر سطح هوشیاری؛ نشانههای احتمالیِ یک عارضهٔ نادر اما خطرناک هستند، فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تورم صورت یا گلو، مشکل در تنفس یا کهیر گسترده؛ نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اگر دروپریدول همراه با داروهایی مصرف شود که فاصلهٔ QT قلب را طولانی میکنند—مانند برخی داروهای ضدآریتمی، برخی آنتیبیوتیکها و برخی داروهای روانپزشکی—خطر اختلال ریتم قلب افزایش مییابد. همزمانی با داروهای آرامبخش، مسکنهای اپیوییدی، بنزودیازپینها یا الکل نیز میتواند خوابآلودگی و کاهش هوشیاری را تشدید کند. دیورتیکها یا هر عاملی که سطح پتاسیم و منیزیم خون را کاهش دهد نیز خطر عوارض قلبی این دارو را بیشتر میکند. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از ایمنی ترکیب آنها با دروپریدول مطمئن شوند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرف دروپریدول در بارداری محدود است و این دارو معمولاً تنها در موارد ضروری، برای کنترل تهوع شدید یا در جریان بیهوشی، و تحت نظر مستقیم پزشک به کار میرود. دربارهٔ عبور دارو به شیر مادر نیز اطلاعات کافی در دست نیست، بنابراین مصرف آن در دوران شیردهی باید با نظر و صلاحدید پزشک باشد. اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از دریافت این دارو حتماً پزشک را مطلع کنید.
نگهداری
نگهداری دروپریدول معمولاً بر عهدهٔ داروخانه یا بخش درمانی است و طبق دستور سازنده، دور از نور مستقیم و در دمای مناسب، مطابق برچسبِ روی بستهبندی، نگهداری میشود. این دارو باید همیشه دور از دسترس کودکان باشد و پیش از تزریق، تاریخ انقضا و ظاهر محلول—بدون رنگپریدگی یا ذرات معلق—بررسی شود. آمپولهای استفادهنشده یا تاریخگذشته را طبق ضوابط بهداشتی امحا کنید، نه در زبالهٔ خانگی.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 2.5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا پیش و پس از تزریق دروپریدول نوار قلب میگیرند؟
۰۲آیا دروپریدول باعث خوابآلودگی میشود؟
۰۳آیا دروپریدول همان داروی بیهوشی است؟
۰۴چه کسانی نباید دروپریدول دریافت کنند؟
۰۵آیا دروپریدول اعتیادآور است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه N05AD08. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.