دیمتیل فومارات
دیمتیل فومارات دارویی خوراکی از گروهِ داروهای تعدیلکنندهٔ سیستمِ ایمنی است که با کاهشِ التهاب، از آسیبِ بیشتر به دستگاه عصبی در مولتیپلاسکلروزیس جلوگیری میکند.
بیشترین کاربردِ آن، کاهشِ دفعاتِ عودِ بیماری و کُند کردنِ روندِ پیشرفتِ ناتوانی در مولتیپلاسکلروزیسِ (اماس) از نوعِ عودکننده است.
این دارو میتواند شمارِ لنفوسیتهای خون را کم کند، به همین دلیل در طولِ درمان باید بهطورِ منظم آزمایشِ خون انجام شود.
اگر تبِ مداوم، علائمِ عفونتِ غیرمعمول یا نشانههای عصبیِ تازه داشتید با پزشک مشورت کنید؛ در صورتِ نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دیمتیل فومارات دارویی خوراکی است که در گروهِ داروهای تعدیلکنندهٔ سیستمِ ایمنی جای میگیرد و بهطورِ اختصاصی برای درمانِ مولتیپلاسکلروزیسِ (اماس) از نوعِ عودکننده به کار میرود. مکانیسمِ دقیقِ اثرِ آن بهطورِ کامل شناختهنشده، اما تصور میشود با فعالسازیِ مسیرهای دفاعیِ ضداکسایشیِ بدن، فعالیتِ سلولهای ایمنیِ التهابزا را کاهش میدهد و از آسیبِ بیشتر به سلولهای عصبی جلوگیری میکند. هدفِ اصلیِ درمان، کمکردنِ دفعاتِ حملات (عودها)، کُند کردنِ روندِ پیشرفتِ ناتوانی و کاهشِ فعالیتِ التهابیِ قابلمشاهده در تصویربرداریِ مغز و نخاع است، نه درمانِ قطعیِ بیماری. این دارو معمولاً بهصورتِ درمانیِ طولانیمدت تجویز میشود و نیازمندِ پیگیریِ منظمِ پزشکی و آزمایشگاهی است.
موارد مصرف
- کاهشِ دفعاتِ عودِ مولتیپلاسکلروزیسِ (اماس) از نوعِ عودکننده-فروکشیابنده
- کُند کردنِ روندِ پیشرفتِ ناتوانیِ جسمیِ ناشی از اماس
- کاهشِ فعالیتِ التهابیِ قابلمشاهده در تصویربرداریِ مغز و نخاع در بیمارانِ اماس
- کنترلِ درازمدتِ فعالیتِ بیماری در بیمارانی که پزشک این دارو را برایشان مناسب تشخیص داده است
روش مصرف
این دارو به شکلِ کپسول و از راهِ خوراکی مصرف میشود و باید بهصورتِ کامل و بدونِ خرد کردن، جویدن یا بازکردن بلعیده شود، زیرا پوششِ ویژهٔ آن در نحوهٔ جذبِ دارو نقش دارد. مصرفِ آن همراه با غذا میتواند احتمالِ گرگرفتگی و ناراحتیِ گوارشی را کم کند؛ در هر حال، نحوهٔ دقیقِ مصرف را با پزشک یا داروسازِ خود هماهنگ کنید. پایبندی به برنامهٔ زمانیِ منظم در اثربخشیِ این دارو نقشِ مهمی دارد و بهتر است نوبتهای مصرف در فاصلههای مشابه هر روز انجام شود. قطعِ ناگهانیِ دارو بدونِ هماهنگی با پزشک توصیه نمیشود، چون ممکن است بر کنترلِ بیماری اثر بگذارد؛ برای نوبتِ فراموششده نیز طبقِ راهنماییِ پزشک یا داروساز عمل کنید، نه بر اساسِ حدسِ خودتان.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اماس عودکننده-فروکشیابنده؛ برای کاهش عود و فعالیت التهابی، کنترل درازمدت بیماری و کمک به کند شدن پیشرفت ناتوانی
کپسول را کامل ببلعید و آن را خرد یا نجوید. مصرف همراه غذا میتواند گرگرفتگی و ناراحتی گوارشی را کاهش دهد. در صورت عدم تحمل، کاهش موقت به ۱۲۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت ممکن است؛ بازگشت به دوز نگهدارنده باید حداکثر طی ۱ ماه و با نظر پزشک انجام شود. شمارش لنفوسیتها و آزمایشهای کبدی پیش از شروع و در طول درمان پایش شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنشِ آلرژیک به دیمتیل فومارات را به پزشک بگویید
- هرگونه عفونتِ فعال یا سابقهٔ عفونتهای شدید و مکرر را اطلاع دهید
- بیماریِ کبدی یا کلیوی، فعلی یا گذشته، را با پزشک در میان بگذارید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و درمانهای تعدیلکنندهٔ ایمنیِ دیگری که مصرف میکنید را به پزشک بگویید
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پزشک را در جریان بگذارید
- نتیجهٔ آزمایشهای خونیِ اخیر، بهویژه شمارشِ لنفوسیتها، و هرگونه سابقهٔ پایینبودنِ آن را با پزشک مطرح کنید
عوارض احتمالی
- گرگرفتگی و سرخشدنِ پوستِ صورت یا بدن، بهویژه در هفتههای اولِ مصرف
- دلدرد، تهوع یا اسهال
- سوءهاضمه و نفخ
- خارشِ خفیفِ پوست
- افتِ شمارِ لنفوسیتهای خون که معمولاً بدونِ علامت است و فقط با آزمایشِ خونِ دورهای شناسایی میشود؛ انجامِ منظمِ این آزمایشها طبقِ برنامهٔ پزشک را جدی بگیرید
- نشانههای آسیبِ کبدی مانندِ زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ غیرمعمول — در صورتِ بروز، سریع به پزشک اطلاع دهید
- علائمِ عفونتِ جدی یا غیرمعمول مانندِ تبِ مداوم، لرز یا ضعفِ شدید — با پزشک تماس بگیرید
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا گلو، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- علائمِ عصبیِ تازه و غیرمعمول مانندِ ضعفِ ناگهانیِ یکطرفهٔ بدن، اختلالِ گفتار، تغییرِ بینایی یا تغییرِ وضعیتِ ذهنی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ دیمتیل فومارات با سایرِ داروهای تعدیلکننده یا سرکوبکنندهٔ سیستمِ ایمنی، از جمله برخی درمانهای دیگرِ اماس، میتواند خطرِ عفونت و افتِ بیشترِ لنفوسیتها را افزایش دهد و معمولاً چنین ترکیبی تنها با احتیاطِ ویژه و زیرِ نظرِ پزشکِ متخصص انجام میشود. مصرفِ الکل نیز ممکن است ناراحتیِ گوارشی و گرگرفتگیِ ناشی از دارو را تشدید کند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا احتمالِ هرگونه تداخل بررسی و در صورتِ نیاز، برنامهٔ درمان تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ انسانیِ محدودی دربارهٔ اثرِ دیمتیل فومارات بر بارداری در دست است، برای همین تصمیمِ مصرفِ آن در دورانِ بارداری را پزشک با سنجشِ سودِ کنترلِ اماس در برابرِ خطرِ احتمالیِ دارو میگیرد. اگر باردار هستید یا قصدِ بارداری دارید، حتماً پیش از ادامه یا شروعِ مصرف با پزشکِ خود مشورت کنید. دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر اطلاعاتِ کافی وجود ندارد، پس در دورانِ شیردهی نیز تصمیمگیری را به پزشک یا متخصصِ اطفال بسپارید.
نگهداری
دیمتیل فومارات را در دمای اتاق و دور از رطوبت، گرمای مستقیم و نورِ آفتاب نگهداری کنید. کپسولها را در بستهٔ اصلیِ خود نگه دارید و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول طولانیرهش | 120 mg |
| کپسول طولانیرهش | 240 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از مصرفِ این دارو پوستم گرگرفته و سرخ میشود؟
۰۲آیا لازم است در طولِ مصرفِ این دارو آزمایشِ خون بدهم؟
۰۳آیا میتوانم کپسول را باز کنم یا خرد کنم؟
۰۴آیا این دارو مولتیپلاسکلروزیس را کاملاً درمان میکند؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرفِ دارو را فراموش کنم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۵ سازنده، در گروه N07XX09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.