دکسپانتنول
دکسپانتنول در بدن به اسید پانتوتنیک تبدیل میشود؛ مادهای که برای تولید انرژی سلولی و سنتز استیلکولین، پیامرسانِ مؤثر بر حرکات روده و مثانه، لازم است.
شکل تزریقی آن بیشتر برای پیشگیری و درمان فلج موقت روده و مثانه پس از جراحیهای شکمی یا لگنی بهکار میرود.
این دارو باید فقط با نسخهٔ پزشک و معمولاً توسط کادر درمان تزریق شود؛ در انسداد مکانیکی روده که هنوز بررسی نشده نباید استفاده شود.
اگر پس از تزریق نشانههای حساسیت، خونریزی غیرعادی یا تشدید نفخ و درد شکمی دیدید، حتماً با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دکسپانتنول شکل الکلی و پایدار اسید پانتوتنیک (ویتامین B۵) است و در بدن بهسرعت به همین اسید تبدیل میشود. اسید پانتوتنیک برای تولید انرژی سلولی و برای سنتز استیلکولین در بدن ضروری است. استیلکولین بهنوبهٔ خود انقباض عضلات صاف روده و مثانه را تحریک میکند. به همین دلیل، شکل تزریقی دکسپانتنول عمدتاً برای کمک به بازگشت حرکات طبیعی روده و مثانه پس از جراحیهای شکمی یا لگنی بهکار میرود، زمانی که بیهوشی و دستکاری جراحی موقتاً این حرکات را کند یا متوقف کرده باشد. این فرآورده تنها با نسخهٔ پزشک و معمولاً در محیط درمانی تزریق میشود.
موارد مصرف
- پیشگیری از فلج روده (ایلئوس فلجی) پس از جراحیهای شکمی
- درمان فلج روده و نفخ یا اتساع شکمی رخداده پس از جراحی یا بیهوشی عمومی
- کمک به بازگشت سریعتر حرکات طبیعی روده پس از عمل جراحی
- درمان کندی یا فلج موقت مثانه (آتونی مثانه) پس از جراحیهای شکمی یا لگنی
روش مصرف
این فرآورده بهصورت تزریق عضلانی یا وریدی آهسته، و معمولاً توسط پزشک یا پرستار در بیمارستان یا مطب، تجویز و تزریق میشود؛ نیازی به تزریق خودسرانه در منزل نیست. تعداد نوبتها و زمانبندی تزریق را پزشک بر اساس نوع جراحی و پاسخ بدن شما تعیین میکند و همین برنامه باید دقیقاً رعایت شود. اگر به هر دلیل تزریق در منزل و توسط فردی آموزشدیده انجام میشود، دقیقاً طبق دستور پزشک عمل کنید و زمانبندی را خودسرانه تغییر ندهید. اگر پس از چند نوبت تزریق، نفخ یا عدم دفع گاز و مدفوع بهبود نیافت، موضوع را با پزشک معالج در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از فلج روده پس از جراحی شکمی
قبل از مصرف، انسداد مکانیکی روده باید رد شود. تزریق وریدی فقط پس از رقیقسازی و بهصورت انفوزیون آهسته توسط کادر درمان انجام شود.
درمان فلج روده و نفخ یا اتساع شکمی پس از جراحی یا بیهوشی عمومی
همزمان باید کمآبی، اختلالات الکترولیتی و علت زمینهای اصلاح شود؛ در انسداد مکانیکی روده مصرف نشود.
تأخیر در بازگشت حرکات طبیعی روده پس از عمل جراحی
دفع گاز، اتساع شکم و حرکات روده باید پایش شود؛ نبود پاسخ، بررسی علتهای دیگر را ضروری میکند.
آتونی یا فلج موقت مثانه پس از جراحی شکمی یا لگنی
در احتباس ادرار شدید، تخلیه با سوند و ارزیابی علت لازم است؛ انسداد خروجی مثانه باید رد شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به دکسپانتنول، پانتنول یا هر یک از اجزای این فرآورده حساسیت نشان دادهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- اگر علت دقیق نفخ یا عدم دفع مدفوع و گاز شما هنوز مشخص نیست و احتمال انسداد مکانیکی روده مطرح است، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر سابقهٔ اختلالات انعقادی خون (مانند هموفیلی) دارید یا داروهای رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید، پزشک را مطلع کنید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، حتماً به پزشک بگویید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و ویتامینهای مصرفی خود را به پزشک و داروساز اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا قرمزی خفیف در محل تزریق
- خارش خفیف پوستی
- احساس گرمی موقت پس از تزریق
- تهوع خفیف (نسبتاً نادر)
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب، زبان یا گلو و دشواری در تنفس یا بلع — در صورت بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- کهیر یا بثورات گستردهٔ پوستی همراه با خارش شدید — به پزشک اطلاع دهید.
- کبودی غیرمعمول یا خونریزی طولانی از محل تزریق، بهویژه در افراد دارای اختلال انعقادی — به پزشک اطلاع دهید.
- تنگی نفس یا احساس فشار در قفسهٔ سینه پس از تزریق — نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دکسپانتنول تداخل دارویی گسترده و شناختهشدهای ندارد، اما چون در نهایت بر حرکات روده اثر میگذارد، مصرف همزمان با داروهایی که این حرکات را کند میکنند (مانند برخی داروهای ضداسپاسم یا آنتیکولینرژیک) ممکن است اثر آن را کاهش دهد. در افرادی که اختلال انعقادی دارند یا داروهای رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنند نیز احتیاط بیشتری لازم است. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرف دکسپانتنول تزریقی در بارداری و شیردهی دادههای اختصاصی گستردهای در دست نیست. از آنجا که این دارو معمولاً در بیمارستان و برای شرایط خاص پس از جراحی تجویز میشود، تصمیم دربارهٔ مصرف آن در این دوران باید توسط پزشک و با سنجش ضرورت بالینی در برابر هر خطر احتمالی گرفته شود. اگر باردار هستید یا شیر میدهید، حتماً پزشک را از این موضوع آگاه کنید.
نگهداری
آمپولهای دکسپانتنول را دور از نور مستقیم و در دمای ذکرشده روی بستهبندی نگهداری کنید و اجازه ندهید یخ بزنند. دارو را دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید. پیش از تزریق، تاریخ انقضا و ظاهر محلول باید بررسی شود که شفاف و بدون ذرات معلق باشد؛ این کار معمولاً برعهدهٔ کادر درمان است. آمپول بازشده یا استفادهنشده را طبق دستور پزشک یا داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 250 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا پس از عمل جراحی به من آمپول دکسپانتنول تزریق میکنند؟
۰۲آیا دکسپانتنول تزریقی همان چیزی است که در کِرمها و پمادهای ترمیمکنندهٔ پوست دیدهام؟
۰۳آیا میتوانم این آمپول را خودم در خانه تزریق کنم؟
۰۴اگر بعد از چند نوبت تزریق، نفخ یا عدم دفع گاز همچنان ادامه داشت، چه کنم؟
۰۵آیا دکسپانتنول باعث خوابآلودگی یا گیجی میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۱۰ سازنده، در گروه A11HA30. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.