فاکتور هفتِ انعقادیِ فعالشده، نوترکیبِ انسانی
این دارو نسخهٔ آزمایشگاهی و نوترکیبِ یکی از پروتئینهایِ طبیعیِ زنجیرهٔ انعقادِ خون، یعنی فاکتورِ هفتِ فعالشده، است که مسیرِ دیگری برایِ لختهشدنِ خون در بیمارانی که فاکتورهایِ معمولِ انعقادی برایشان بیاثر شده، باز میکند.
بیشتر برایِ کنترلِ دورههایِ خونریزی در هموفیلیِ A یا B همراه با مهارکننده (آنتیبادی علیهِ فاکتورِ VIII یا IX)، کمبودِ مادرزادیِ فاکتورِ هفت و برخی اختلالاتِ نادرِ دیگرِ انعقادی به کار میرود.
مهمترین نگرانیِ این دارو افزایشِ خطرِ لختهشدنِ خون (ترومبوز) است؛ به همین دلیل تجویز و تزریق آن فقط در چارچوبِ نظارتِ مستقیمِ متخصصِ خون انجام میشود.
اگر با وجودِ تزریق، خونریزی ادامه یافت یا شدت گرفت، یا نشانههایی مانندِ تورمِ ناگهانیِ پا، تنگیِ نفس یا کهیرِ گسترده دیدی، بیدرنگ با پزشک یا اورژانس تماس بگیر.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فاکتور هفتِ انعقادیِ فعالشدهٔ نوترکیبِ انسانی، نسخهای تولیدشده در آزمایشگاه از یکی از پروتئینهایِ طبیعیِ زنجیرهٔ انعقادِ خون است. در بدنِ سالم، این فاکتور در محلِ آسیبِ عروقی فعال میشود و زنجیرهای از واکنشها را آغاز میکند که به تشکیلِ لختهٔ خون میانجامد. فرمِ داروییِ این ماده با اتصال به بافتِ آسیبدیده و سطحِ پلاکتهایِ فعالشده، فاکتورِ X را مستقیماً و بدونِ نیاز به فاکتورِ VIII یا IX فعال میکند. به همین دلیل، این دارو مخصوصِ بیمارانی طراحی شده که بهدلیلِ ایجادِ مهارکننده (آنتیبادی) علیهِ فاکتورِ VIII یا IX، یا کمبودِ ژنتیکیِ فاکتورِ هفت، فرآوردههایِ معمولِ انعقادی برایشان اثر ندارد. این داروی تزریقی فقط زیرِ نظرِ مستقیمِ متخصصِ خون، معمولاً در بیمارستان یا با آموزشِ مرکزِ درمانِ هموفیلی، استفاده میشود.
موارد مصرف
- کنترلِ دورههایِ خونریزی در هموفیلیِ A یا B همراه با مهارکننده (آنتیبادی) علیهِ فاکتورِ VIII یا IX
- کنترلِ خونریزی در کمبودِ مادرزادیِ فاکتورِ هفت
- کنترلِ خونریزی در ترومبوآستنیِ گلانزمن، وقتی تزریقِ پلاکت مؤثر یا در دسترس نیست
- کنترلِ خونریزی در هموفیلیِ اکتسابی (شکلگیریِ خودبهخودیِ آنتیبادی علیهِ فاکتورِ انعقادی در فردِ بدونِ سابقهٔ هموفیلی)
- پیشگیری از خونریزی در حینِ جراحی یا اقداماتِ تهاجمی در همین گروه از بیماران، زیرِ نظرِ متخصص
روش مصرف
این دارو فقط بهصورتِ تزریقِ وریدی مصرف میشود و معمولاً در بیمارستان یا درمانگاهِ تخصصیِ هموفیلی تزریق میگردد؛ در بسیاری از بیمارانِ آموزشدیده، تزریق در منزل توسطِ خودِ فرد یا یکی از اعضایِ خانواده هم، زیرِ نظرِ مرکزِ درمانِ هموفیلی، امکانپذیر است. هرچه فاصلهٔ زمانی بینِ شروعِ خونریزی و تزریق کوتاهتر باشد، اثرِ دارو بهتر است؛ پس باید در اولین نشانههایِ خونریزی اقدام کرد. پیش از تزریق، پودرِ لیوفیلیزهٔ دارو باید دقیقاً طبقِ دستورِ همراهِ بستهبندی با حلالِ مخصوصش آماده شود. تعدادِ دفعات و فاصلهٔ تکرارِ تزریق را فقط پزشکِ متخصص، بر اساسِ نوعِ بیماری، شدتِ خونریزی و پاسخِ فرد به درمان تعیین میکند؛ این برنامه را بدونِ مشورت تغییر نده یا زودتر از موعد قطع نکن، حتی اگر خونریزی متوقف بهنظر برسد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل خونریزی در هموفیلی مادرزادی نوع آ یا ب همراه با مهارکننده علیه فاکتور هشت یا نه
ادامهٔ درمان باید به حداقل مدت لازم محدود شود؛ خطر تشکیل لخته وجود دارد و پایش متخصص ضروری است.
کنترل خونریزی در کمبود مادرزادی فاکتور هفت
نیاز به مقدار و فاصلهٔ متفاوت در بیماران مختلف وجود دارد؛ خطر تشکیل لخته، پایش متخصص را ضروری میکند.
کنترل خونریزی در ترومبوآستنی گلانزمن، در صورت بیاثری یا در دسترس نبودن تزریق پلاکت
اگر پلاکت مؤثر و در دسترس باشد، درمان اصلی محسوب میشود؛ خطر تشکیل لخته وجود دارد و پایش متخصص ضروری است.
کنترل خونریزی در هموفیلی اکتسابی
کاربرد تأییدشده در این اندیکاسیون برای بزرگسالان است؛ بهدلیل خطر ترومبوز، درمان باید تحت پایش دقیق متخصص انجام شود.
پیشگیری از خونریزی حین جراحی یا اقدامات تهاجمی در بیماران واجد شرایط
فقط با برنامهریزی و نظارت متخصص انجام شود؛ خطر تشکیل لخته وجود دارد و مدت درمان باید تا حد لازم محدود بماند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به این دارو یا به پروتئینهایِ موش، گاو یا همستر که در ساختِ آن به کار رفتهاند
- سابقهٔ لختهٔ خون، سکتهٔ قلبی یا مغزی، بیماریِ عروقِ کرونر یا بیحرکتیِ طولانیمدت که در سالمندان اهمیتِ بیشتری دارد
- وجودِ عفونتِ شدید، انعقادِ داخلعروقیِ منتشر یا آسیبِ شدیدِ بافتی
- بیماریِ کبدی
- مصرفِ همزمانِ سایرِ فرآوردههایِ انعقادی یا داروهایِ ضدِانعقاد و ضدِپلاکت
- بارداری، شیردهی یا مصرف در کودکانِ خردسال که نیازمندِ نظارتِ دقیقترِ متخصص است
عوارض احتمالی
- تب
- سردرد
- تهوع
- واکنشِ خفیف در محلِ تزریق (درد یا قرمزی)
- نوسانِ فشارِ خون
- نشانههایِ لختهٔ خون مانندِ تورم و دردِ ناگهانیِ پا، تنگیِ نفس، دردِ قفسهٔ سینه یا ضعفِ ناگهانیِ یکطرفهٔ بدن — با اورژانس تماس بگیرید
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ کهیرِ گسترده، تورمِ صورت و گلو یا تنگیِ نفس — تزریق را متوقف کرده و فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- کبودی یا خونریزیِ غیرمنتظره در چند نقطهٔ بدن همزمان با نشانههایِ لخته — سریعاً به پزشک اطلاع دهید
- کاهشِ اثرِ دارو در تزریقهایِ بعدی، که میتواند نشانهٔ شکلگیریِ آنتیبادی علیهِ خودِ دارو باشد — موضوع را با پزشکِ متخصصِ خون در میان بگذارید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین نکته، پرهیز از مخلوطکردنِ این دارو با هر محلولِ تزریقیِ دیگر است؛ این دارو فقط با حلالِ اختصاصیِ همراهِ بستهبندی آماده و بهتنهایی تزریق میشود. مصرفِ همزمان با سایرِ فرآوردههایِ انعقادی، مانندِ کنسانترههایِ کمپلکسِ پروترومبین، معمولاً توصیه نمیشود؛ زیرا میتواند خطرِ لختهشدنِ خون را بیشتر کند. در برخی موارد، فقط به تشخیصِ پزشکِ متخصص، همراه با داروهایِ ضدِفیبرینولیز (مانندِ ترانکسامیکاسید) برایِ کنترلِ بهترِ خونریزیهایِ مخاطی استفاده میشود. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و فرآوردههایِ گیاهیات را پیش از هر تزریق به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
از آنجا که بیماریهایی که این دارو برایشان تجویز میشود نادرند، دادهٔ انسانیِ گستردهای دربارهٔ مصرفِ آن در بارداری در دست نیست. چون خونریزیِ کنترلنشده در این بیماران معمولاً خطرِ جدیتری نسبت به هر نگرانیِ نظری دربارهٔ دارو دارد، تصمیمِ مصرف در بارداری را متخصصِ خون همراه با متخصصِ زنان میگیرد. مشخص نیست این دارو از شیرِ مادر عبور میکند یا نه؛ در دورانِ شیردهی نیز ادامهٔ مصرف را فقط با نظرِ پزشک انجام بده.
نگهداری
این دارو را دقیقاً طبقِ برچسبِ روی بستهبندی نگهداری کن؛ بیشترِ فرآوردهها باید در یخچال (نه فریزر) بمانند، مگر آنکه برچسب بهصراحت نگهداری در دمایِ اتاق را هم مجاز بداند. ویال را داخلِ جعبهٔ اصلی و دور از نور نگهدار، دورِ از دسترسِ کودکان قرار بده و پیش از هر تزریق تاریخِ انقضا را بررسی کن. محلولِ آمادهشده باید بیدرنگ تزریق شود و باقیماندهاش برایِ بارِ دیگر استفاده نشود؛ اگر محلول کدر بود یا ذرهای در آن دیدی، از تزریقش صرفنظر کن.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 1 mg |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 1.2 mg |
| تزریقی لیوفیلیزه برای سوسپانسیون | 1 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چه تفاوتی بینِ این دارو و فرآوردههایِ معمولِ فاکتورِ VIII یا IX وجود دارد؟
۰۲آیا میتوان این دارو را در منزل تزریق کرد؟
۰۳چرا باید این دارو را هرچه زودتر بعد از شروعِ خونریزی تزریق کرد؟
۰۴تفاوتِ نووسون با نووسون آر تی، یا آریوسون با آریوسون آر تی، در چیست؟
۰۵آیا این دارو خطرِ لختهٔ خون را افزایش میدهد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۵ سازنده، در گروه B02BD05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.