فاکتور انعقادی ۹
فاکتور انعقادی ۹ فرآوردهای جایگزینکنندهٔ پروتئین انعقادی است که کمبود فاکتور ۹ را جبران میکند و به تشکیل لخته کمک میکند.
کاربرد اصلی آن درمان و پیشگیری از خونریزی در هموفیلی ب یا کمبود مادرزادی فاکتور ۹ است. برای کنترل خونریزی هنگام برخی جراحیها و اقدامات تهاجمی نیز بهکار میرود.
این فرآورده پس از آمادهسازی ویال، بهصورت تزریق وریدی مصرف میشود. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، افت فشار یا درد قفسهٔ سینه هنگام یا پس از تزریق نیازمند اقدام فوری است.
اگر خونریزی با تزریق طبق برنامه کنترل نشد، خونریزیهای مکرر یا واکنش جدید پیدا کردید، با مرکز درمان هموفیلی تماس بگیرید. ضربه به سر، سردرد شدید، گیجی، ضعف ناگهانی یا خونریزی شدید نیازمند مراجعهٔ فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فاکتور انعقادی ۹ یک فرآوردهٔ جایگزینکنندهٔ پروتئین انعقادی است که کمبود فاکتور ۹ را در خون جبران میکند. فاکتور ۹ پس از فعالشدن، همراه فاکتور ۸ فعالشده به فعالشدن فاکتور ۱۰ و ساختهشدن ترومبین کمک میکند و در نهایت تشکیل فیبرین و لخته را تقویت میکند. کاربرد اصلی آن هموفیلی ب است. شکل دارویی این رده پودر لیوفیلیزه برای تهیهٔ محلول تزریقی است و ویال معرفیشده قدرت ۱۰۰۰ واحد بینالمللی دارد؛ مقدار و فاصلهٔ تزریق برای هر فرد جداگانه تعیین میشود.
موارد مصرف
- درمان و کنترل خونریزی در هموفیلی ب
- پیشگیری منظم از خونریزیهای ناشی از کمبود مادرزادی فاکتور ۹
- پیشگیری و کنترل خونریزی پیش، حین یا پس از جراحی و اقدامات تهاجمی
روش مصرف
پودر باید با حلال مخصوص و طبق دستور همان فرآورده آماده شود و فقط بهصورت تزریق وریدی مصرف شود؛ این کار معمولاً توسط فرد آموزشدیده یا پس از آموزش رسمی مرکز درمان هموفیلی در منزل انجام میشود. مقدار، سرعت و زمانبندی تزریق به نسخه و برنامهٔ پایش فاکتور ۹ بستگی دارد؛ مقدار را خودسرانه تغییر ندهید و نوبتهای برنامهریزیشده را جا نیندازید. محلول آمادهشده باید از نظر شفافیت و وجود ذرات بررسی شود و در صورت ظاهر غیرطبیعی مصرف نشود. آن را با داروی دیگری در یک سرنگ یا مسیر تزریق مخلوط نکنید، مگر اینکه دستور مشخصی برای همان فرآورده داده شده باشد. اگر خونریزی ادامه یافت، بهجای تکرار خودسرانهٔ تزریق با مرکز درمانی تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
خونریزی در هموفیلی ب (کمبود مادرزادی فاکتور ۹)
پس از حل کردن پودر، فقط بهصورت داخلوریدی و آهسته تزریق شود؛ سطح فاکتور ۹ و پاسخ بالینی پایش شود. تداوم خونریزی میتواند نشانهٔ ایجاد مهارکننده باشد.
پیشگیری منظم از خونریزی در کمبود مادرزادی فاکتور ۹
درمان باید منظم باشد و بر اساس خونریزیهای بین نوبتها، سطح فاکتور ۹ و پاسخ بیمار تنظیم شود.
پیشگیری و کنترل خونریزی مرتبط با جراحی یا اقدام تهاجمی
در جراحیهای بزرگ، پایش سطح فاکتور ۹ پیش و پس از عمل ضروری است؛ دارو پس از حل کردن، بهآرامی داخلوریدی تجویز شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به فاکتور ۹ یا هر مادهٔ تشکیلدهندهٔ فرآورده را اطلاع دهید.
- اگر قبلاً پس از دریافت فاکتور ۹ دچار واکنش حساسیتی، تنگی نفس، افت فشار یا تشکیل مهارکننده شدهاید، پیش از تزریق مطرح کنید.
- بیماری کبدی، بیماری قلبیعروقی، سابقهٔ لخته، اختلال انعقاد منتشر یا جراحی اخیر را به پزشک بگویید؛ این شرایط میتوانند خطر عوارض انعقادی را تغییر دهند.
- اگر سابقهٔ افت پلاکت یا واکنش حساسیتی ناشی از هپارین دارید، ترکیبات فرآورده را بررسی کنید؛ برخی فرآوردههای فاکتور ۹ ممکن است مقدار ناچیزی هپارین داشته باشند.
- فهرست کامل داروها، فرآوردههای خونی و مکملها، بهویژه داروهای ضدانعقاد، ضدپلاکت و درمانهای دیگر هموفیلی را ارائه دهید.
- در کودکان، سالمندان یا افراد دارای بیماریهای زمینهای، برنامهٔ پایش باید فردی تنظیم شود؛ بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را نیز اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- سردرد یا سرگیجه
- تهوع
- تب، احساس سرما یا لرز
- درد، سوزش، قرمزی یا التهاب محل تزریق
- بثورات پوستی، خارش یا کهیر خفیف
- کهیر گسترده، تورم لب یا زبان، احساس فشار در قفسهٔ سینه، خسخس، تنگی نفس، سرگیجه یا افت فشار: تزریق را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد و تورم یکطرفهٔ اندام، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه یا ضعف ناگهانی: احتمال لخته وجود دارد و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ادامهداشتن یا تشدید خونریزی، خونریزی در محلهای جدید یا کاهش اثر همیشگی فرآورده: احتمال تشکیل مهارکننده مطرح است؛ مقدار اضافی را خودسرانه تزریق نکنید و سریع با مرکز درمان هموفیلی تماس بگیرید.
- کاهش ناگهانی پلاکت، کبودی یا لکههای خونریزی زیر پوست، درد جدید اندام یا خونریزی غیرمعمول، بهویژه در فرآوردههای حاوی هپارین: تزریق را متوقف کنید و فوراً ارزیابی پزشکی شوید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای فرآوردههای فاکتور ۹ تداخل مستقیم شناختهشدهای با غذا گزارش نشده است و چون دارو وریدی است، غذا بر جذب آن اثر ندارد. تداخل مستقیم مهمی با سایر داروها نیز شناخته نشده، اما داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت میتوانند کنترل خونریزی را دشوارتر کنند و مصرف همزمان فرآوردههای دیگر انعقادی یا درمانهای ضد مهارکننده باید تحت نظر متخصص باشد. الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای با فاکتور ۹ ندارد، ولی مصرف زیاد آن با افزایش احتمال آسیب، خونریزی و مشکلات کبدی همراه است. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ کافی دربارهٔ مصرف فاکتور ۹ در بارداری و شیردهی وجود ندارد. در صورت بارداری یا احتمال آن، برنامهٔ درمان و زایمان باید با همکاری متخصص خون و متخصص زنان تنظیم شود و در شیردهی نیز ادامهٔ درمان بر اساس ضرورت کنترل خونریزی تصمیمگیری میشود.
نگهداری
شرایط نگهداری بین برندها متفاوت است؛ ویال پودر و حلال را دقیقاً طبق دمای درجشده روی جعبه نگه دارید، از نور محافظت کنید و هرگز یخ نزنید. محلول آمادهشده را بلافاصله یا در بازهٔ مجازِ بروشور همان برند مصرف کنید و باقیمانده را نگه ندارید. تاریخ انقضا و سالمبودن بسته را بررسی کنید و دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱فاکتور انعقادی ۹ برای چه نوع هموفیلی است؟
۰۲آیا ویال ۱۰۰۰ واحد برای همهٔ بیماران کافی است؟
۰۳آیا میتوان فاکتور ۹ را در خانه تزریق کرد؟
۰۴اگر بعد از تزریق هنوز خونریزی ادامه داشت چه کنم؟
۰۵آیا فاکتور ۹ برای هموفیلی آ هم استفاده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۴ سازنده، در گروه B02BD04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.