کلومیپرامین
کلومیپرامین دارویی از خانوادهٔ ضدافسردگیهای سهحلقهای (TCA) است که با تنظیم برخی پیامرسانهای عصبی مغز، به بهبود خلقوخو و کاهش افکار وسواسی کمک میکند.
این دارو بیشتر برای کنترل اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) و همچنین درمان انواعی از افسردگی و حملات پانیک تجویز میشود.
کلومیپرامین میتواند بر ریتم قلب، هوشیاری و آستانهٔ تشنج اثر بگذارد و نباید ناگهان قطع شود؛ هرگونه تغییر در مصرف باید با نظر پزشک باشد.
اگر افکار خودآسیبی یا خودکشی، تپش قلب غیرعادی، تشنج یا نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت و دشواری تنفس داشتید، فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلومیپرامین (که در ایران با نام تجاری آنافرانیل نیز شناخته میشود) داروی خوراکی بهشکل قرص و از دستهٔ ضدافسردگیهای سهحلقهای (TCA) است که از دیرباز یکی از مؤثرترین گزینههای درمانی برای اختلال وسواس فکری-عملی بهشمار میرود. این دارو با مهار بازجذب سروتونین و تا حدی نوراپینفرین در مغز، غلظت این پیامرسانهای عصبی را در سیناپسها بالا نگه میدارد و بهتدریج افکار وسواسی، اضطراب و خلق افسرده را بهبود میبخشد. اثر آن فوری نیست و معمولاً چند هفته طول میکشد تا بهبود محسوسی احساس شود. هدف اصلی درمان با این دارو، کاهش نشانههای وسواس فکری-عملی یا افسردگی و بهبود کیفیت زندگی روزمرهٔ فرد است. این متن صرفاً جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص یا تجویز پزشک نیست.
موارد مصرف
- کنترل اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)
- درمان اختلال افسردگی
- کاهش نشانههای اختلال پانیک (حملات هراس)
- کمک به کنترل کاتاپلکسی (ضعف ناگهانی عضلانی) مرتبط با نارکولپسی، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
کلومیپرامین معمولاً همراه یا بلافاصله پس از غذا مصرف میشود تا احتمال ناراحتی معده کم شود؛ بهدلیل اثر خوابآوری که میتواند داشته باشد، پزشک اغلب بخش عمدهٔ دوز یا کل آن را برای عصر یا نزدیک زمان خواب تجویز میکند. دوز درمانی معمولاً از مقداری کم آغاز و بهتدریج توسط پزشک تنظیم میشود، و این تنظیم را فقط پزشک بر اساس نسخه انجام میدهد. اثر کامل این دارو بر خلق و افکار وسواسی ممکن است چند هفته طول بکشد، پس حتی اگر بهبودی فوری احساس نکردید، بدون هماهنگی با پزشک مصرف را قطع نکنید. قطع ناگهانی کلومیپرامین پس از مصرف طولانی میتواند با نشانههایی مانند بیقراری، سردرد، تهوع یا اختلال خواب همراه باشد، بنابراین هر تغییری در نحوهٔ مصرف باید تدریجی و زیرنظر پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اختلال وسواس فکری-عملی
در آغاز، دوزهای تقسیمشده همراه غذا برای کاهش تهوع مناسب است؛ پس از تثبیت، مجموع دوز ممکن است شبها یکجا مصرف شود. قطع درمان باید تدریجی باشد.
اختلال افسردگی
پس از بهبود، دوز نگهدارنده معمولاً ۵۰ تا ۱۰۰ میلیگرم در روز است و درمان یک دوره معمولاً چند ماه، اغلب حدود ۶ ماه، ادامه مییابد.
اختلال پانیک (حملات هراس)
این درمان برای پیشگیری از حملات است، نه رفع فوری حمله حاد. تشدید گذرای اضطراب در آغاز ممکن است رخ دهد؛ درمان معمولاً دستکم ۶ ماه پس از کنترل علائم ادامه مییابد و سپس تدریجی کاهش مییابد.
کاتاپلکسی مرتبط با نارکولپسی
حداکثر مقدار روزانه ۷۵ میلیگرم است؛ کنترل علائم معمولاً طی ۲۴ ساعت پس از رسیدن به دوز مؤثر ایجاد میشود. قطع ناگهانی میتواند کاتاپلکسی را تشدید کند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به کلومیپرامین یا دیگر داروهای سهحلقهای حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف به پزشک اطلاع دهید.
- بیماری قلبی، اختلال ریتم قلب، سکتهٔ قلبی اخیر، تشنج یا صرع را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- ابتلا به گلوکوم زاویهبسته، بزرگی پروستات، دشواری در دفع ادرار، بیماری کبدی یا کلیوی، یا اختلال دوقطبی را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان، بهویژه سایر داروهای اثرگذار بر خلق، را به پزشک نشان دهید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از شروع این دارو با پزشک مشورت کنید.
- در سالمندان و کودکان، حساسیت به عوارض این دارو بیشتر است و مصرف آن نیازمند نظارت دقیقتر پزشک است.
عوارض احتمالی
- خشکی دهان
- یبوست
- خوابآلودگی
- سرگیجه یا تاری دید
- تعریق زیاد یا لرزش خفیف دستها
- کاهش میل یا عملکرد جنسی
- تپش قلب، ضربان نامنظم یا غش ناگهانی؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- بدترشدن خلق یا بروز افکار خودکشی و آسیب به خود، بهویژه در هفتههای نخست درمان یا پس از تغییر دوز و بهخصوص در نوجوانان و جوانان؛ بلافاصله با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج؛ نیازمند مراجعهٔ فوری پزشکی است.
- تب، بیقراری شدید، لرزش تشدیدشونده یا انقباض غیرارادی عضلات که میتواند نشانهٔ سندرم سروتونین باشد؛ سریع به پزشک مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا گلو و دشواری در تنفس که نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- ناتوانی در دفع ادرار یا زردشدن پوست و سفیدی چشم؛ باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلومیپرامین با داروهای گروه مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (MAOI) تداخل خطرناک دارد؛ مصرف همزمان یا نزدیک به هم با این داروها ممنوع است، چون میتواند به سندرم سروتونین با نشانههایی مانند تب بالا، لرزش شدید، بیقراری و ضربان قلب سریع منجر شود. مصرف همزمان با سایر داروهای اثرگذار بر سروتونین، مانند برخی ضدافسردگیهای دیگر یا برخی مسکنها و داروهای میگرن، نیز همین خطر را افزایش میدهد. الکل، آرامبخشها، خوابآورها و مسکنهای اپیوئیدی میتوانند اثر خوابآوری و کاهندهٔ هوشیاریِ کلومیپرامین را تشدید کنند. داروهایی که ریتم قلب را تحت تأثیر قرار میدهند یا اثر ضدکولینرژیک دارند، مانند برخی داروهای سرماخوردگی یا آنتیهیستامینها، نیز باید با احتیاط بیشتری همراه این دارو مصرف شوند. فهرست کامل داروها و مکملهایت، از جمله داروهای بدون نسخه و گیاهی، را به پزشک و داروساز بگو تا خطر تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایمنی کامل کلومیپرامین در بارداری اثباتنشده است و این دارو، بهویژه در ماههای پایانی بارداری، فقط زمانی تجویز میشود که پزشک منفعتش را بیشتر از خطر احتمالی بداند؛ نوزادانی که مادرشان تا پایان بارداری این دارو را مصرف کرده، گاهی برای مدتی کوتاه نیاز به مراقبت ویژه پیدا میکنند. کلومیپرامین به مقدار کمی در شیر مادر ترشح میشود، بنابراین مادران شیرده پیش از مصرف باید با پزشک مشورت کنند تا فایده و خطر آن برای نوزاد بررسی شود. هرگونه تصمیم دربارهٔ شروع، ادامه یا قطع این دارو در دوران بارداری و شیردهی فقط باید با نظر پزشک متخصص گرفته شود.
نگهداری
کلومیپرامین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید و قرصها را در بستهٔ اصلی خود نگه دارید. مصرف تصادفی حتی مقدار کمی از این دارو برای کودکان میتواند بسیار خطرناک باشد، پس آن را کاملاً دور از دید و دسترس کودکان و دیگر افراد نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 10 mg |
| قرص | 25 mg |
| قرص | 50 mg |
| قرص | 75 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۵ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا کلومیپرامین برای وسواس فکری-عملی تجویز میشود؟
۰۲آیا کلومیپرامین باعث خوابآلودگی میشود؟
۰۳آیا میتوان مصرف کلومیپرامین را ناگهان قطع کرد؟
۰۴چرا هنگام مصرف این دارو تعریق یا لرزش دست دارم؟
۰۵آیا مصرف الکل همراه با کلومیپرامین خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۵ برند از ۱۰ سازنده، در گروه N06AA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.