پلاسمای انسانی هایپرایمیون ضد هاری
پلاسمای انسانی هایپرایمیون ضد هاری یک فرآوردهٔ خونیِ جمعآوریشده به روش پلاسمافرزیس است که پادتنهای اختصاصی علیه ویروس هاری دارد. این پادتنها ایمنی غیرفعال و موقت میدهند و با ایمونوگلوبولین غلیظ ضد هاری یکسان نیستند.
در مراکز تخصصی، برای تأمین پادتن در پیشگیری پس از تماس پرخطر با هاری به کار میرود؛ کاربرد مستقیم کیسه یا استفاده از آن برای تهیهٔ ایمونوگلوبولین باید طبق برچسب و دستور مرکز تعیین شود. این فرآورده، در صورت تجویز، بخشی از برنامهای شامل شستوشوی زخم و واکسن هاری است.
این کیسهٔ پلاسمایی برای خودتزریقی نیست و باید با بررسی سازگاری خونی و پایش واکنشهای انتقال در مرکز درمانی استفاده شود. پلاسما و پادتن جای واکسن هاری و شستوشوی زخم را نمیگیرند.
پس از هر گازگرفتگی، خراش، یا تماس بزاق حیوان مشکوک با زخم یا مخاط، همان روز به مرکز هاری مراجعه کنید و منتظر علامت نمانید. سابقهٔ واکسیناسیون هاری، حساسیت به فرآوردههای خونی، بیماری قلبی یا کلیوی، بارداری و داروهای سرکوبگر ایمنی را بگویید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پلاسمای انسانی هایپرایمیون ضد هاری، پلاسمایی از اهداکنندگانی است که سطح بالایی از پادتن ضد هاری دارند و پلاسما با روش پلاسمافرزیس جمعآوری شده است. پادتنهای موجود میتوانند ویروس را در مراحل ابتدایی پس از تماس خنثی کنند و تا شکلگیری پاسخ بدن به واکسن، محافظت موقت فراهم آورند. این فرآورده در گروه محصولات خون و خونسازی قرار دارد. چون کیسهٔ پلاسمای فرزیس با ایمونوگلوبولین غلیظ ضد هاری تفاوت دارد، شیوهٔ استفادهٔ مستقیم یا کاربرد آن بهعنوان مادهٔ اولیه باید از روی برچسب و دستور مرکز مجاز تعیین شود. این فرآورده از خون انسان تهیه میشود؛ آزمایش و غربالگری خطر انتقال عفونت را بسیار کم میکند، اما هیچ فرآوردهٔ خونی این خطر را کاملاً به صفر نمیرساند.
موارد مصرف
- ایجاد ایمنی غیرفعال در افراد واجد شرایط پس از تماس شدید با حیوان مشکوک یا مبتلا به هاری.
- کمک به پیشگیری پس از تماس در گازگرفتگیها، خراشهای پوستیِ پرخطر، یا تماس بزاق با زخم باز و مخاط چشم یا دهان، طبق ارزیابی مرکز هاری.
- تأمین پلاسمای پُرپادتن برای کاربردهای مجاز مرکز درمانی، از جمله تهیهٔ ایمونوگلوبولین انسانی ضد هاری در صورت تعیینشدن برای همان فرآورده.
روش مصرف
این فرآورده را در منزل تزریق نکنید و کیسه را خودسرانه باز، تقسیم، رقیق یا به زخم تزریق نکنید. پس از تماس، زخم را فوراً با آب و صابون بهطور کامل، ترجیحاً دستکم پانزده دقیقه، بشویید و بدون تأخیر به مرکز هاری بروید. مرکز درمانی بر اساس نوع تماس، سابقهٔ واکسیناسیون، برچسب محصول و سازگاری خونی تعیین میکند که کیسه برای دریافت مستقیم به کار رود یا در زنجیرهٔ تهیهٔ پادتن قرار گیرد؛ مقدار، مسیر، سرعت و زمانبندی را همان مرکز تعیین میکند. اگر دریافت مستقیم انجام شود، کیسه باید از نظر هویت بیمار، گروه خونی، تاریخ انقضا، نشت، کدورت و ذرات بررسی و بیمار هنگام دریافت و پس از آن پایش شود. واکسن هاری را طبق برنامه کامل کنید؛ این فرآورده جای واکسن نیست و نباید با واکسن یا داروی دیگری در یک کیسه یا سرنگ مخلوط شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری پس از تماس شدید با ویروس هاری
همزمان با آغاز واکسن هاری تزریق شود؛ واکسن و ایمونوگلوبولین در یک سرنگ یا یک محل تزریق نشوند و دوز ایمونوگلوبولین تکرار نشود.
گازگرفتگی، خراش پوستی پرخطر یا آلودگی زخم باز و مخاط چشم یا دهان با بزاق حیوان مشکوک
شستوشوی فوری و کامل زخم با آب و صابون ضروری است؛ ادامهٔ واکسن هاری طبق برنامهٔ مرکز هاری انجام شود.
تأمین پلاسمای پُرپادتن برای تهیهٔ ایمونوگلوبولین ضد هاری در مرکز مجاز
کیسهٔ پلاسمای خام را خودسرانه بهجای ایمونوگلوبولین ضد هاری تزریق نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر قبلاً هنگام تزریق پلاسما، خون یا ایمونوگلوبولین دچار کهیر منتشر، تنگی نفس، افت فشار یا واکنش شدید شدهاید، یا کمبود شدید ایمنوگلوبولین نوع آ دارید.
- اگر نارسایی قلبی، کلیوی یا ریوی، ورم، فشار خون کنترلنشده، سابقهٔ تجمع مایع در ریه یا محدودیت دریافت مایعات دارید؛ حجم پلاسما میتواند برای برخی بیماران سنگین باشد.
- سابقهٔ واکسیناسیون پیشین هاری، پیشگیری پس از تماس، یا دریافت ایمونوگلوبولین ضد هاری را با تاریخ تقریبی بگویید؛ این سابقه ممکن است نیاز به فرآورده را تغییر دهد.
- اگر نقص ایمنی، پیوند عضو، سرطان، یا مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی دارید؛ پاسخ بدن به واکسن هاری ممکن است ضعیفتر شود و پایش بیشتری لازم باشد.
- بارداری یا شیردهی، و نیز کودک بودن یا سالمندی را اعلام کنید؛ در کودکان و سالمندان مبتلا به بیماری قلبی یا کلیوی، پایش حجم مایع اهمیت بیشتری دارد.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، داروهای قلب و کلیه، داروهای ادرارآور، و هر انتقال خون یا واکنش انتقال اخیر را همراه داشته باشید.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا ناراحتی موقت در محل ورود سرم
- احساس گرمی یا گرگرفتگی کوتاهمدت
- سردرد یا احساس خستگی
- تهوع خفیف
- تب یا لرز خفیف
- خارش یا کهیر محدود
- تنگی نفس ناگهانی، خسخس، سرفهٔ شدید، درد قفسهٔ سینه، کبودی لبها یا افت اکسیژن؛ میتواند نشانهٔ واکنش شدید ریوی یا اضافهبار مایع باشد. فوراً به پرستار اطلاع دهید، دریافت باید متوقف و ارزیابی شود و در موارد شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر منتشر، تورم لب، زبان یا گلو، گرفتگی صدا، سرگیجهٔ شدید یا غش؛ نشانهٔ حساسیت شدید است. فوراً به تیم درمان اطلاع دهید و به اورژانس مراجعه کنید.
- تب و لرز شدید، درد کمر یا سینه، تهوع شدید، افت فشار، بیقراری یا ادرار تیره؛ میتواند با ناسازگاری خونی یا واکنش انتقال همراه باشد. فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید تا انتقال متوقف و بررسی شود؛ اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گزگز اطراف دهان، گرفتگی یا پرش عضلات، گیجی، تپش یا بینظمی ضربان؛ ممکن است از کاهش کلسیم بهعلت مادهٔ ضدانعقاد پلاسما باشد. همان لحظه به تیم درمان اطلاع دهید.
- تب پایدار، زردی، ادرار تیره یا ضعف شدید در ساعات و روزهای بعد؛ نیازمند ارزیابی سریع برای واکنش دیررس یا عفونت است. در صورت شدید بودن فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل غذایی شناختهشدهای ندارد و الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای با پادتن آن ندارد؛ بااینحال هنگام دریافت و تا پایدارشدن حال عمومی از الکل پرهیز کنید. پادتنهای موجود در پلاسما ممکن است پاسخ برخی واکسنهای زنده، مانند واکسنهای سرخک، سرخجه و آبلهمرغان، را برای مدتی کاهش دهند؛ زمان واکسیناسیون را خودسرانه تغییر ندهید. واکسن هاری معمولاً بخشی از پیشگیری پس از تماس است، اما این فرآورده و واکسن نباید در یک کیسه یا سرنگ با هم مخلوط شوند؛ محل و روش جداگانه را مرکز درمانی تعیین میکند. داروها یا محلولهای دیگر نیز نباید به کیسه افزوده شوند؛ فهرست کامل داروها و مکملهایتان، بهویژه داروهای سرکوبگر ایمنی و داروهای قلبی یا کلیوی، را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بارداری مانع پیشگیری پس از تماس با هاری نیست و در صورت تماس پرخطر، درمان نباید بهدلیل بارداری به تأخیر بیفتد. دربارهٔ شیردهی نیز معمولاً قطع آن لازم نیست، اما نوع فرآورده و وضعیت مادر باید با پزشک بررسی شود.
نگهداری
این نوع کیسهٔ پلاسما معمولاً در حالت منجمد و در زنجیرهٔ سرد نگهداری میشود؛ دمای دقیق و مدت نگهداری را از روی برچسب همان محصول رعایت کنید. در منزل نگهداری یا ذوب و دوباره منجمد نکنید؛ پس از ذوب، مهلت مصرف محدود است و باید در مرکز درمانی طبق دستور استفاده شود. کیسهٔ تاریخگذشته، سوراخ یا نشتدار، کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات و لخته نباید مصرف شود و باید دور از دسترس کودکان باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پلاسمای انسانی هایپرایمیون ضد هاری همان واکسن هاری است؟
۰۲آیا این کیسه همان ایمونوگلوبولین ضد هاری است؟
۰۳بعد از گازگرفتگی، با دریافت این فرآورده دیگر واکسن لازم نیست؟
۰۴اگر چند روز از گازگرفتگی گذشته باشد، هنوز باید مراجعه کنم؟
۰۵آیا در بارداری یا شیردهی میتوان این فرآورده را دریافت کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه B05AX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.