پلاسمای تازه منجمدِ کاهشیافته از گلبولهای سفید
این فرآورده یک جزء خونیِ تزریقی است که حاوی چندین عامل انعقادی و پروتئینهای پلاسماست. در گروه فرآوردههای خون و خونسازی قرار دارد و برای کمک به تشکیل لخته در کمبودهای مشخص استفاده میشود.
بیشتر در خونریزی مهم همراه با اختلال انعقاد، خونریزی شدید یا انتقال خون گسترده و برخی روشهای تعویض درمانی پلاسما به کار میرود. برای درمان کمخونی، افزایش ساده حجم خون یا اصلاح یک آزمایش غیرطبیعی بدون خونریزی معمولاً مناسب نیست.
تزریق فقط داخل ورید و در مرکز درمانی انجام میشود و فرآورده باید از نظر گروه خونی با گیرنده سازگار باشد. تنگی نفس، تورم صورت، کهیر گسترده، تب شدید یا لرز ناگهانی هنگام تزریق را فوراً به کادر درمان بگویید.
سابقه واکنش به انتقال خون، بیماری قلبی یا کلیوی، بیماری کبدی، اختلال انعقاد، بارداری یا مصرف داروهای رقیقکننده خون را پیش از تزریق اعلام کنید. خارش شدید، درد قفسه سینه یا احساس ناخوشی هنگام تزریق نیز نیازمند اطلاع فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پلاسمای تازه منجمدِ کاهشیافته از گلبولهای سفید یک فرآورده خونیِ تزریقی از بخش مایع خون است که پس از جداسازی، منجمد شده و چندین عامل انعقادی را حفظ میکند. این فرآورده در گروه خون و خونسازی قرار دارد و با رساندن عوامل انعقادی، به تشکیل لخته و کنترل خونریزی در کمبودهای مشخص کمک میکند. کاهش گلبولهای سفید به معنی حذف کامل سلولها، استریل شدن یا از بین رفتن همه خطرهای انتقال خون نیست. شکل ثبتشده این محصول، کیسه تزریقی با حجم ۲۵۰ میلیلیتر است.
موارد مصرف
- خونریزی بالینیِ قابلتوجه همراه با اختلال آزمایشهای انعقادی و کمبود چند عامل انعقادی
- خونریزی شدید یا انتقال خون گسترده، در چارچوب برنامه مدیریت خونریزی
- اختلال انعقادی ناشی از انعقاد منتشر داخلعروقی، هنگامی که بیمار خونریزی دارد و آزمایشها نیز اختلال را نشان میدهند
- پیشگیری از خونریزی در جراحی یا اقدام تهاجمی پرخطر، در صورت وجود اختلال انعقادی مرتبط
- تعویض درمانی پلاسما، بهویژه در پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک، بهعنوان مایع جایگزین
- برخی کمبودهای ارثی یا اکتسابی عوامل انعقادی، یا برگرداندن اثر وارفارین در خونریزی تهدیدکننده حیات، فقط وقتی درمان اختصاصی در دسترس یا قابل استفاده نباشد
روش مصرف
چون این فرآورده وریدی است، همراه غذا یا جدا از غذا بودن اثری بر آن ندارد. تزریق فقط در مرکز درمانی و توسط کادر درمان، پس از بررسی هویت بیمار، سازگاری گروه خونی و سلامت کیسه انجام میشود؛ پلاسمای منجمد نیز باید در مرکز درمانی ذوب شود. حجم، سرعت و تعداد کیسهها به علت خونریزی، وزن، وضعیت قلب و کلیه و نتایج آزمایشهای انعقادی بستگی دارد و پزشک تعیین میکند؛ وضعیت خونریزی، تنفس و آزمایشها معمولاً پیش و پس از تزریق پایش میشوند. هیچ دارویی نباید به کیسه اضافه شود و هر خارش، لرز، تب، تنگی نفس یا درد قفسه سینه باید بلافاصله به پرستار گفته شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شدید به پلاسما یا فرآوردههای خونی و هر واکنش قبلی هنگام انتقال خون را اطلاع دهید. اگر از کمبود ایمنوگلوبولین آ یا واکنش آنافیلاکسی مطلع هستید، حتماً آن را مطرح کنید.
- نارسایی قلبی، بیماری کلیوی، تنگی نفس، ورم یا سابقه جمع شدن آب در ریه و بدن را بگویید؛ حجم پلاسما میتواند بار مایع ایجاد کند.
- بیماری کبدی، انعقاد منتشر داخلعروقی، اختلال ارثی انعقاد، خونریزی فعال یا جراحی و اقدام تهاجمی پیشرو باید در تصمیمگیری لحاظ شود.
- فهرست همه داروها، بهویژه وارفارین، هپارین، انوکساپارین، داروهای ضدانعقاد خوراکی، آسپرین، کلوپیدوگرل، داروهای گیاهی و مکملها را ارائه کنید.
- بارداری یا شیردهی و نیز نوزاد یا کودک بودن، سالمندی و کموزنی بیمار را اعلام کنید؛ در این شرایط انتخاب فرآورده و پایش حجم و سرعت تزریق اهمیت بیشتری دارد.
- پیش از شروع باید مشخصات بیمار با برچسب کیسه تطبیق داده شود و کیسه نشتیدار، پاره، دارای تغییر رنگ یا ذرات، یا با سابقه ذوب و انجماد مجدد استفاده نشود.
عوارض احتمالی
- خارش، کهیر یا قرمزی محدود پوست
- احساس گرمی یا گرگرفتگی
- تب خفیف یا لرز کوتاهمدت
- تهوع یا سردرد خفیف
- سوزش، درد یا کبودی محل ورود سرم
- تورم لب، زبان یا صورت، گرفتگی گلو، خسخس، سرگیجه یا غش: احتمال حساسیت شدید وجود دارد؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید تا تزریق متوقف و درمان شود. اگر این علائم پس از خروج از مرکز رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، سرفه، فشار یا درد قفسه سینه، کبودی یا افت اکسیژن: احتمال آسیب حاد ریه یا واکنش شدید انتقال خون مطرح است؛ فوراً اطلاع دهید و در صورت بروز خارج از مرکز فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس رو به افزایش، ورم دستوپا، احساس خفگی هنگام دراز کشیدن یا افزایش شدید فشار خون: ممکن است نشانه اضافهبار مایع باشد؛ تزریق باید متوقف و ارزیابی فوری انجام شود.
- تب بالا، لرز شدید، درد کمر یا قفسه سینه، تهوع شدید، ادرار تیره یا افت فشار: میتواند نشانه واکنش ناسازگاری گروه خونی باشد؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و در صورت بروز بعدی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گزگز اطراف دهان یا انگشتان، گرفتگی عضلات، تپش قلب نامنظم، گیجی یا تشنج، بهویژه پس از تزریق حجم زیاد: احتمال افت کلسیم بهعلت سیترات مطرح است و ارزیابی فوری لازم دارد.
- تب پایدار، زردی چشم یا پوست، ادرار تیره یا ضعف شدید در روزهای پس از انتقال: همان روز برای بررسی واکنش دیررس یا عفونت احتمالی به پزشک مراجعه کنید؛ در صورت غش، تنگی نفس یا بدحالی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این فرآورده تداخل غذایی مستقیمی ندارد؛ الکل نیز با خود پلاسما تداخل مستقیم شناختهشدهای ندارد، اما هنگام خونریزی یا بیماری کبدی میتواند وضعیت انعقاد را بدتر کند. مهمترین ملاحظه، سازگاری گروه خونی است و پلاسمای ناسازگار میتواند واکنش شدید ایجاد کند. مصرف وارفارین، هپارین، انوکساپارین، ریواروکسابان، آپیکسابان، دابیگاتران، آسپرین یا کلوپیدوگرل را اعلام کنید؛ پلاسما اثر هپارین، انوکساپارین و داروهای ضدانعقاد مستقیم را خنثی نمیکند و برای وارفارین فقط در شرایط شدید و نبود یا عدم امکان درمان اختصاصی استفاده میشود. هیچ دارویی نباید به کیسه اضافه شود و فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، خودِ پلاسمای تازه منجمد در صورت نیاز قابل استفاده است، اما علت تزریق، سازگاری گروه خونی، خطر اضافهبار مایع و وضعیت خونریزی باید فردی ارزیابی شود. خودِ تزریق پلاسما در شیردهی معمولاً نیاز به قطع شیردهی ایجاد نمیکند؛ با این حال علت تزریق و داروهای همراه مهماند. بارداری یا شیردهی را پیش از انتقال اعلام کنید.
نگهداری
این فرآورده باید فقط در بانک خون یا مرکز درمانی، در فریزر اختصاصی و در دمای منفی ۱۸ درجه سانتیگراد یا سردتر نگهداری شود؛ مدت اعتبار دقیق باید مطابق برچسب کیسه و دستور مرکز تعیین شود. پس از ذوب شدن نباید دوباره منجمد شود و زمان مصرف پس از ذوب را مرکز انتقال خون مشخص میکند. کیسه پاره، نشتکرده، دارای تغییر رنگ یا ذرات، یا تاریخگذشته قابل استفاده نیست و نباید در منزل نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این فرآورده برای کمخونی یا کمبود حجم خون است؟
۰۲آیا گروه خونی در تزریق پلاسما مهم است؟
۰۳کمگلبولسفید بودن یعنی دیگر حساسیت یا عفونت ایجاد نمیکند؟
۰۴اگر وارفارین یا داروی رقیقکننده خون مصرف کنم، پلاسما اثرش را خنثی میکند؟
۰۵آیا میتوان کیسه باقیمانده را در خانه نگه داشت یا دوباره منجمد کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.