بیپریدن
بیپریدن دارویی از دستهٔ آنتیکولینرژیک (ضدموسکارینی) با اثرِ عمدتاً بر مغز است. با بازگرداندنِ تعادل میان انتقالدهندههای عصبی، رعشه و سفتیِ عضلانی را کاهش میدهد.
بیشتر برای کنترلِ علائمِ بیماریِ پارکینسون (رعشه، سفتی، کندیِ حرکتی) تجویز میشود. همچنین برای کاهشِ علائمِ خارجهرمی که گاهی در پیِ مصرفِ داروهای ضدروانپریشی بروز میکند، به کار میرود.
این دارو در گلوکومِ زاویهبسته (نوعی آبسیاهِ چشم)، مشکلاتِ ادراری مانندِ بزرگیِ پروستات و انسدادِ دستگاه گوارش باید با احتیاطِ ویژه یا اصلاً مصرف نشود. سابقهٔ کاملِ پزشکیتان را پیش از شروع با پزشک در میان بگذارید.
اگر دچار دردِ ناگهانیِ چشم، دشواری در دفعِ ادرار، گیجیِ شدید یا تپشِ قلبِ نامنظم شدید، یا باردار یا شیرده هستید، پیش از ادامهٔ مصرف با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بیپریدن (Biperiden) دارویی از دستهٔ آنتیکولینرژیک (ضدموسکارینی) با اثرِ عمدتاً مرکزی است که در گروهِ داروهای دستگاه عصبی و بهطورِ خاص داروهای ضدپارکینسون ردهبندی میشود. در بیماریِ پارکینسون و در حالتهای خارجهرمیِ ناشی از برخی داروهای ضدروانپریشی، تعادل میان دو انتقالدهندهٔ عصبیِ دوپامین و استیلکولین در مغز بههم میخورد و فعالیتِ نسبیِ استیلکولین بیشازحد میشود. بیپریدن با مهارِ گیرندههای موسکارینیِ استیلکولین این تعادل را تا حدی بازمیگرداند. حاصلِ این اثر، کاهشِ رعشه، سفتیِ عضلانی و کندیِ حرکتی است؛ هرچند بیپریدن معمولاً بهتنهایی درمانِ اصلیِ پارکینسون نیست و بیشتر بهعنوانِ درمانِ کمکی یا برایِ کنترلِ علائمِ خارجهرمی بهکار میرود.
موارد مصرف
- کنترل علائمِ بیماری پارکینسون (رعشه، سفتیِ عضلانی، کندیِ حرکتی)، معمولاً در کنارِ سایر داروهای ضدپارکینسون
- کاهشِ پارکینسونیسمِ دارویی (رعشه و سفتیِ ناشی از مصرفِ برخی داروهای ضدروانپریشی)
- کنترلِ سایرِ واکنشهای خارجهرمیِ ناشی از داروهای ضدروانپریشی، مانندِ بیقراریِ حرکتی یا انقباضهای عضلانیِ غیرارادی
- درمانِ کمکی در کنارِ لوودوپا در برخی بیمارانِ پارکینسونی
روش مصرف
بیپریدن معمولاً همراه یا بلافاصله پس از غذا مصرف میشود تا احتمالِ ناراحتیِ معده کمتر شود؛ زمانبندیِ دقیقِ نوبتها و تعدادِ قرص در روز را پزشک بر اساسِ شرایطِ شما تعیین میکند و باید دقیقاً همانطور رعایت شود. قرصِ آهستهرهش را کامل و بدونِ خرد کردن یا جویدن ببلعید تا رهاشِ تدریجیِ دارو حفظ شود. مصرف را سرِ خود قطع نکنید، چون در بسیاری از بیماران قطعِ ناگهانی میتواند علائمِ زمینهای را بدتر کند یا واکنشهای ناخواسته ایجاد کند؛ هر تغییری در مقدار یا زمانبندی باید طبقِ نظرِ پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
علائم حرکتی بیماری پارکینسون (رعشه، سفتی عضلانی و کندی حرکت)
با مایع کافی، ترجیحاً هنگام یا پس از غذا مصرف شود؛ قرص آهستهرهش را کامل ببلعید و خرد یا نصف نکنید.
پارکینسونیسم ناشی از داروهای ضدروانپریشی
مدت درمان به تداوم داروی مسبب و رفع علائم بستگی دارد؛ مصرف طولانیمدت باید بازبینی شود. فرم آهستهرهش برای افراد زیر ۱۸ سال توصیه نمیشود.
سایر واکنشهای خارجهرمی ناشی از داروهای ضدروانپریشی (دیستونی حاد، آکاتیزی و انقباضهای عضلانی غیرارادی)
در دیستونی شدید یا همراهی با اختلال بلع و تنفس، مراجعه فوری لازم است؛ در دیسکینزی دیررس ممکن است علائم بدتر شود.
درمان کمکی در کنار لوودوپا در بیماری پارکینسون
مصرف همزمان با لوودوپا ممکن است حرکات غیرارادی یا دیسکینزی را بیشتر کند و در صورت تشدید حرکات، نیاز به بازبینی درمان دارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ آبسیاهِ چشم (گلوکوم)، بهویژه نوعِ زاویهبسته، را پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید
- اگر بزرگیِ پروستات یا هرگونه دشواری در دفعِ ادرار دارید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید
- سابقهٔ انسداد یا کندیِ حرکتِ دستگاه گوارش، یبوستِ شدید یا مگاکولون را اطلاع دهید
- بیماریِ میاستنی گراویس، مشکلاتِ قلبی مانندِ تپشِ نامنظم، یا نارساییِ کبد و کلیه را ذکر کنید
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملهای مصرفیتان، بهخصوص سایر داروهای آنتیکولینرژیک، را به پزشک نشان دهید
عوارض احتمالی
- خشکیِ دهان
- تاریِ دیدِ خفیف یا دشواری در تمرکزِ چشم روی اشیای نزدیک
- یبوست
- سرگیجه یا گیجیِ خفیف
- تهوع یا ناراحتیِ خفیفِ معده
- خوابآلودگی
- دردِ ناگهانی یا قرمزیِ شدیدِ چشم همراه با تاریِ دید یا دیدنِ هالهٔ رنگی دورِ نورها (نشانهٔ احتمالیِ حملهٔ گلوکومِ زاویهبسته) — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- ناتوانیِ کامل در دفعِ ادرار یا دردِ شدیدِ پایینِ شکم — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- گیجیِ شدید، هذیان، توهم یا رفتارِ غیرمعمول، بهویژه در سالمندان — به پزشک مراجعه کنید
- تپشِ قلبِ سریع، نامنظم یا همراه با احساسِ ضعف و تنگیِ نفس — با اورژانس تماس بگیرید
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا دشواریِ تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- کاهشِ چشمگیرِ تعریق همراه با گرمازدگی در هوای گرم — از گرمای شدید پرهیز کنید و در صورتِ بروز به پزشک مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
بیپریدن با سایر داروهای دارای اثرِ آنتیکولینرژیک (مانندِ برخی آنتیهیستامینها، ضدافسردگیهای سهحلقهای و داروهای ضداسپاسم) اثراتِ همافزا ایجاد میکند و میتواند خشکیِ دهان، یبوست یا احتباسِ ادرار را تشدید کند. همزمانیِ آن با الکل یا داروهای آرامبخش و خوابآور میتواند خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری را افزایش دهد. مصرفِ همزمان با برخی داروهای ضدروانپریشی نیز ممکن است اثرگذاریِ متقابل داشته باشد و نیازمندِ تنظیمِ دوز از سویِ پزشک است. همیشه فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا هر تداخلِ احتمالی بهموقع بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ بیخطر بودنِ کاملِ بیپریدن در بارداری و شیردهی در دست است، بنابراین مصرفِ آن در این دوران تنها با تشخیص و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک و در صورتی انجام میشود که فایدهٔ آن برای مادر از خطرِ احتمالی بیشتر باشد. دربارهٔ شیردهی نیز باید پیش از مصرف با پزشک مشورت شود، چون دادههای کافی دربارهٔ انتقالِ دارو به شیرِ مادر و اثرِ آن بر نوزاد وجود ندارد.
نگهداری
بیپریدن را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلی و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از مصرف همیشه تاریخِ انقضا را بررسی کنید؛ داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 2 mg |
| قرص | 4 mg |
| قرص آهستهرهش | 2 mg |
| قرص آهستهرهش | 4 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا پزشک بیپریدن را همراه با داروی ضدروانپریشیام تجویز کرده است؟
۰۲اگر یک نوبتِ مصرف را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۳آیا مصرفِ طولانیمدتِ بیپریدن خطرِ وابستگی دارد؟
۰۴آیا میتوانم قرصِ آهستهرهشِ بیپریدن را نصف یا خرد کنم؟
۰۵چرا دهانم بعد از مصرفِ این دارو اینقدر خشک میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۳ سازنده، در گروه N04AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.