بتانکول کلراید
بتانکول کلراید دارویی کولینرژیک (تحریککنندهٔ گیرندههای موسکارینی) است که با تقویتِ انقباضِ عضلهٔ مثانه، به تخلیهٔ بهترِ ادرار کمک میکند.
بیشترین کاربردِ آن در احتباسِ ادراریِ غیرانسدادی پس از عملِ جراحی یا زایمان، و نیز مثانهٔ نوروژنیک با تأخیر در تخلیه است.
در صورتِ انسدادِ مجاری ادراری یا گوارشی، آسم، زخمِ گوارشیِ فعال یا برخی بیماریهای قلبی، این دارو تنها با نظرِ دقیقِ پزشک تجویز میشود، چون میتواند عوارضِ جدی ایجاد کند.
اگر پس از مصرفِ این دارو دچارِ تنگیِ نفس، خسخسِ سینه، دردِ شدیدِ شکم یا افتِ ناگهانیِ فشارِ خون شدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ برای هر نگرانیِ دیگر نیز با پزشکِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بتانکول کلراید یک دارویِ کولینرژیکِ مصنوعی از دستهٔ استرهای کولین است که با تقلید از عملکردِ استیلکولینِ طبیعیِ بدن، گیرندههای موسکارینی را در عضلهٔ صافِ مثانه و دستگاهِ گوارش تحریک میکند. برخلافِ استیلکولین، این دارو در برابرِ آنزیمِ کولیناستراز مقاومتر است، به همین دلیل اثرش پایدارتر و طولانیتر میماند، در حالی که در دوزهای درمانی اثرِ آن بر قلب و عروق کمتر است. هدفِ اصلیِ این دارو تقویتِ انقباضِ عضلهٔ مثانه (دِترسور) برای بهبودِ تخلیهٔ ادرار در مواردی است که مثانه بهدرستی خالی نمیشود. از نظرِ داروشناسی، بتانکول یک پاراسمپاتومیمتیکِ مستقیماثر (Direct-acting Parasympathomimetic) به شمار میآید. در ایران این دارو با نامهای تجاریِ گوناگون از جمله مایوکولین-گلنوود، بتانکول، سیمپاکول و بلاتک و تنها در قالبِ قرص عرضه میشود.
موارد مصرف
- احتباسِ ادراریِ غیرانسدادی پس از عملِ جراحی (وقتی مثانه پر میشود ولی بهخوبی تخلیه نمیشود)
- احتباسِ ادراری پس از زایمان
- مثانهٔ نوروژنیکِ آتونیک (ضعفِ انقباضیِ مثانه ناشی از اختلالِ عصبی)
- به تشخیصِ پزشک، در برخی اختلالهای حرکتیِ دستگاهِ گوارش
روش مصرف
بتانکول کلراید را معمولاً با معدهٔ خالی، یعنی حدودِ یک ساعت پیش یا دو ساعت پس از غذا، میل میکنند؛ زیرا مصرفِ همراه با غذا میتواند حالتِ تهوع را بیشتر کند. بهتر است دارو را هر بار در ساعتهای مشخصی از شبانهروز و طبقِ برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف کنید تا اثرِ آن یکنواخت بماند. مقدارِ مصرف و طولِ دورهٔ درمان کاملاً فردی است و فقط پزشک بر اساسِ شرایطِ شما آن را تعیین میکند؛ بدونِ هماهنگی با پزشک، مقدارِ مصرف را تغییر ندهید یا دارو را قطع نکنید. اگر پس از مدتی مصرف بهبودی حس نکردید یا عارضهای آزاردهنده داشتید، موضوع را با پزشک یا داروسازِ خود در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
احتباس ادراری غیرانسدادی پس از عمل جراحی
ترجیحاً ۱ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از غذا مصرف شود و فقط پس از رد انسداد مکانیکی؛ معمولاً تا بازگشت تخلیهٔ طبیعی ادرار.
احتباس ادراری غیرانسدادی پس از زایمان
ترجیحاً ۱ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از غذا مصرف شود؛ درمان معمولاً تا بازگشت تخلیهٔ طبیعی ادرار ادامه مییابد.
مثانهٔ نوروژنیک آتونیک همراه با احتباس ادراری
در صورت وجود انسداد خروجی مثانه مصرف نشود؛ ترجیحاً ۱ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از غذا مصرف شود و مدت درمان بر پایهٔ پاسخ و مقدار ادرار باقیمانده تعیین میشود.
اختلالهای منتخب حرکتی دستگاه گوارش
فقط با تشخیص پزشک و پس از رد انسداد یا التهاب گوارشی مصرف شود؛ ترجیحاً ۱ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از غذا مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به بتانکول یا هر یک از اجزای آن حساسیت داشتهاید، حتماً پیش از مصرف به پزشک بگویید.
- سابقهٔ آسم یا هر بیماریِ تنفسیِ همراه با تنگیِ راههای هوایی را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر زخمِ گوارشیِ فعال، انسداد یا جراحیِ اخیرِ دستگاهِ گوارش یا مجاری ادراری دارید، پزشک را مطلع کنید.
- بیماریهای قلبیعروقی مانندِ فشارِ خونِ پایین، ضربانِ قلبِ کند یا بیماریِ عروقِ کرونر را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- اگر پرکاریِ تیروئید، صرع یا پارکینسون دارید، پیش از مصرف به پزشک اطلاع دهید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا مصرفِ داروهای دیگر، بهویژه داروهای کولینرژیک یا آنتیکولینرژیک، پزشک یا داروسازِ خود را در جریان بگذارید.
عوارض احتمالی
- تهوع و ناراحتی یا گرفتگیِ خفیفِ شکمی
- اسهال
- افزایشِ ترشحِ بزاقِ دهان
- گرگرفتگی و قرمزیِ پوستِ صورت
- سردرد
- تعریقِ بیش از حدِ معمول
- تنگیِ نفس، خسخسِ سینه یا حملهٔ آسم — نشانهٔ انقباضِ راههای هوایی است؛ در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افتِ شدیدِ فشارِ خون همراه با سرگیجه، تاریِ دید یا حالتِ غش — در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- دردِ شدید یا مداومِ شکم — باید بیدرنگ به پزشک اطلاع داده شود.
- ضربانِ قلبِ بسیار کند، نامنظم یا همراه با تپشِ شدید — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است.
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و لبها، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیش از مصرفِ بتانکول کلراید، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو. مصرفِ همزمان با سایر داروهای کولینرژیک یا مهارکنندههای کولیناستراز میتواند اثراتِ کولینرژیکِ دارو را تشدید کند. در مقابل، داروهای آنتیکولینرژیک، مانندِ برخی داروهای ضداسپاسم یا آنتیهیستامینها، اثرِ بتانکول را خنثی میکنند و معمولاً همزمان با آن تجویز نمیشوند. مصرفِ همزمان با داروهای مسدودکنندهٔ گانگلیونی (Ganglionic Blockers) نیز میتواند افتِ شدید و خطرناکِ فشارِ خون ایجاد کند، بنابراین هماهنگیِ کامل با پزشک و داروساز ضروری است.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرفِ بتانکول کلراید در بارداری محدود است و ایمنیِ کاملِ آن برای جنین بهطورِ قطعی اثبات نشده؛ به همین دلیل در دورانِ بارداری فقط در صورتی مصرف میشود که پزشک آن را واقعاً لازم بداند. مشخص نیست این دارو به شیرِ مادر منتقل میشود یا نه، پس در دورانِ شیردهی نیز باید حتماً با پزشک مشورت شود تا سود و خطرِ آن برای مادر و نوزاد سنجیده شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید و بدونِ توصیهٔ خاص آن را در یخچال یا فریزر نگذارید. قرصها را همیشه دور از دسترس و دیدِ کودکان نگه دارید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را بدونِ مشورت با داروساز دور نریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 25 mg |
| قرص | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا بتانکول کلراید را باید همراه با غذا مصرف کرد؟
۰۲چرا بعد از مصرفِ این دارو دچارِ گرگرفتگی یا تعریق میشوم؟
۰۳آیا مصرفِ بتانکول برای مثانهٔ من همیشگی خواهد بود؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرفِ دارو را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا بتانکول کلراید با داروهای دیگرِ مثانه یا معده تداخل دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۹ سازنده، در گروه N07AB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.