بتائین
بتائین دارویی است که در درمان بیماری ارثی و نادر هوموسیستئینوری به کار میرود و به کاهش سطح هوموسیستئین خون کمک میکند.
مهمترین کاربرد آن پایینآوردن سطح هوموسیستئین خون در انواع مختلف هوموسیستئینوری است، معمولاً در کنار رژیم غذایی خاص و سایر داروهای تجویزی.
بتائین باید همیشه زیر نظر پزشک متخصص متابولیک و همراه با آزمایشهای دورهای مصرف شود؛ قطع ناگهانی یا تغییر خودسرانهٔ آن میتواند سطح هوموسیستئین را دوباره بالا ببرد.
اگر پس از شروع بتائین سردرد شدید و مداوم، استفراغ مکرر یا تغییری در دید و سطح هوشیاری خود دیدید، بیدرنگ با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بتائین دارویی است که در ردهٔ داروهای گوارش و سوختوساز بدن قرار میگیرد و به شکل پودر خالص برای تهیهٔ محلول خوراکی عرضه میشود. این دارو با اهدای یک گروه متیل، مسیر طبیعی تبدیل هوموسیستئین به متیونین را در بدن تقویت میکند و از این راه سطح هوموسیستئین خون را پایین میآورد. هدف اصلی از مصرف آن، کنترل هوموسیستئینوری است؛ یک اختلال ارثی و نادر در سوختوساز اسیدهای آمینه که در صورت درماننشدن میتواند به مشکلات جدی قلبیعروقی، چشمی، استخوانی و عصبی بینجامد. بتائین معمولاً بهعنوان بخشی از یک برنامهٔ درمانیِ کاملتر، در کنار رژیم غذایی خاص و گاهی ویتامینهای گروه ب، زیر نظر پزشک متخصص متابولیک تجویز میشود.
موارد مصرف
- کاهش سطح هوموسیستئین خون در هوموسیستئینوری ناشی از کمبود آنزیم سیستاتیونین بتا-سنتاز
- کاهش هوموسیستئین در هوموسیستئینوری ناشی از اختلال در آنزیم متیلنتتراهیدروفولات ردوکتاز
- کاهش هوموسیستئین در هوموسیستئینوری ناشی از اختلال در سوختوساز کوبالامین (ویتامین ب۱۲)
- کمک به پیشگیری از عوارض دیررس هوموسیستئینوری درماننشده مانند مشکلات عروقی، لختهشدن خون و آسیب چشمی یا استخوانی
- مصرف بهعنوان بخشی از یک برنامهٔ درمانی کاملتر، معمولاً همراه با رژیم غذایی خاص و زیر نظر متخصص متابولیک
روش مصرف
این دارو به شکل پودر عرضه میشود و باید هر بار درست پیش از مصرف در مقدار مشخصی آب، آبمیوه، شیر یا شیر خشک حل و بلافاصله نوشیده شود؛ محلول آمادهشده را نباید از پیش تهیه کرد و برای بعد نگه داشت. برای اندازهگیری پودر از قاشقک مخصوصی که همراه دارو عرضه میشود استفاده کنید و مقدار و دفعات مصرف را دقیقاً طبق نسخهٔ پزشک رعایت کنید، نه بیشتر و نه کمتر. مصرف بتائین معمولاً باید پیوسته و طولانیمدت باشد، چون قطع ناگهانی یا نامنظم آن میتواند سطح هوموسیستئین خون را دوباره بالا ببرد؛ پس اگر قصد قطع یا تغییر مصرف را دارید، پیش از آن حتماً با پزشک مشورت کنید. در صورت فراموشی یک نوبت مصرف نیز دربارهٔ نحوهٔ جبران آن از پزشک یا داروساز خود بپرسید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
هوموسیستئینوری ناشی از کمبود آنزیم سیستاتیونین بتا-سنتاز
پودر را در آب، آبمیوه، شیر یا غذا کاملاً حل و بلافاصله مصرف کنید و همراه رژیم اختصاصی و درمانهای ویتامینی تجویزی باشد. متیونین خون باید پایش شود؛ افزایش شدید آن میتواند موجب ادم مغزی شود.
هوموسیستئینوری ناشی از اختلال آنزیم متیلنتتراهیدروفولات ردوکتاز
درمان کمکی همراه رژیم اختصاصی و درمانهای ویتامینی تجویزی است. پودر حلشده را بلافاصله مصرف کنید و سطح هوموسیستئین و متیونین را طبق برنامهٔ پایش کنید.
هوموسیستئینوری ناشی از اختلال سوختوساز کوبالامین ویتامین ب۱۲
همراه درمان اختصاصی ویتامین ب۱۲، رژیم و سایر درمانهای تجویزی مصرف میشود. پودر را در مایع یا غذا حل و بلافاصله مصرف کنید؛ پاسخ درمانی با اندازهگیری هوموسیستئین و متیونین ارزیابی میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به بتائین یا هر یک از اجزای این دارو حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- هر گونه بیماری کبدی، کلیوی یا مشکل خاص متابولیک را پیش از شروع دارو با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و ویتامینهای مصرفی خود، بهویژه اسید فولیک و ویتامینهای ب۱۲ و ب۶ را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر پیشتر سطح متیونین خونتان بالا بوده یا تحت آزمایش و پیگیری متابولیک هستید، پزشک را در جریان بگذارید.
عوارض احتمالی
- بوی نسبتاً قوی و نامتعارف بدن، تنفس یا عرق
- حالت تهوع
- ناراحتی یا درد خفیف معده
- اسهال
- کاهش موقت اشتها
- سردرد شدید و مداوم، بهویژه اگر صبحها بدتر باشد یا با استفراغ همراه شود؛ میتواند نشانهٔ افزایش فشار درونجمجمهای یا تورم مغزی باشد و نیازمند بررسی سریع پزشک است.
- تاری دید، دوبینی یا تغییرات ناگهانی در دید؛ در این موارد به پزشک مراجعه کنید.
- گیجی، بیقراری شدید، خوابآلودگی غیرعادی یا هرگونه تغییر در سطح هوشیاری؛ این نشانهها را جدی بگیرید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا تنگی نفس؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- تشنج یا هرگونه علامت عصبی جدید و غیرمنتظره؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
بتائین تداخل دارویی شناختهشدهٔ گستردهای ندارد، اما چون معمولاً همراه با سایر داروها و مکملهای مرتبط با کنترل هوموسیستئین مانند اسید فولیک، ویتامین ب۱۲ و ویتامین ب۶ تجویز میشود، هماهنگی دقیق میان همهٔ اینها اهمیت دارد. فهرست کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا از هرگونه ناسازگاری احتمالی و نیاز به تنظیم درمان پیشگیری شود. اگر داروی دیگری برای بیماری کبدی، کلیوی یا هر بیماری زمینهای دیگر مصرف میکنید نیز حتماً پزشک را از آن مطلع کنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
هوموسیستئینوریِ درماننشده در دوران بارداری خطر لختهشدن خون و دیگر عوارض را افزایش میدهد، به همین دلیل در بسیاری موارد ادامهٔ درمان با بتائین طی بارداری، زیر نظر دقیق پزشک متخصص متابولیک و با سنجش دقیق سود و خطر آن، منطقی دانسته میشود. اطلاعات دربارهٔ ورود بتائین به شیر مادر و اثر آن بر نوزاد محدود است؛ بنابراین تصمیم دربارهٔ ادامه یا تغییر مصرف در دوران شیردهی را باید پزشک، بر اساس شرایط شما و نوزادتان، بگیرد.
نگهداری
پودر بتائین را در دمای اتاق و به دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید و درِ ظرف را همیشه بلافاصله پس از استفاده محکم ببندید. این دارو را دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای آن را بررسی کنید. داروی تاریخگذشته یا تغییریافته در رنگ و شکل را مصرف نکنید و برای دفع صحیح آن از داروساز خود راهنمایی بخواهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر برای محلول | 1 g / 1g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از شروع بتائین بوی بدن یا تنفسم تغییر کرده است؟
۰۲اگر سطح هوموسیستئین خونم به حالت طبیعی برگشت، میتوانم مصرف بتائین را قطع کنم؟
۰۳آیا باید همزمان با بتائین، اسید فولیک یا ویتامین ب۱۲ هم مصرف کنم؟
۰۴پودر بتائین را چطور باید آماده و مصرف کنم؟
۰۵در طول درمان با بتائین چه آزمایشهایی لازم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۵ سازنده، در گروه A16AA06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.