آریپیپرازول
آریپیپرازول یک داروی ضدروانپریشیِ نسل دوم (غیرمعمول) است که با تعدیلِ فعالیتِ دوپامین و سروتونین در مغز، تعادلِ شیمیاییِ آن را بازمیگرداند.
این دارو بیشتر برای درمانِ اسکیزوفرنی، اختلالِ دوقطبی و بهعنوانِ دارویِ کمکی در افسردگیِ مقاوم به درمان تجویز میشود.
مهمترین نکته این است که این دارو باید دقیقاً طبقِ نسخهٔ پزشک و بدونِ قطعِ ناگهانی مصرف شود، زیرا قطعِ خودسرانه میتواند علائمِ روانی را بازگرداند.
اگر افکار یا تصمیمهای غیرمعمول (مانندِ ولخرجی، قماربازی یا پرخوریِ کنترلنشده)، حرکاتِ غیرارادی یا تغییرِ شدیدِ خلق پدید آمد، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آریپیپرازول از خانوادهٔ داروهای ضدروانپریشیِ نسل دوم است که در ردهٔ درمانیِ دستگاهِ عصبی قرار میگیرد. برخلافِ بسیاری از داروهای این گروه، آریپیپرازول بهجایِ مسدودکردنِ کاملِ گیرندههای دوپامین، فعالیتِ آنها را تنظیم میکند؛ یعنی در نواحیای از مغز که فعالیتِ دوپامین بیشازحد است آن را کاهش، و در نواحیای که کم است افزایش میدهد. این دارو همچنین بر گیرندههای سروتونین اثر میگذارد. هدفِ اصلیِ آن، بازگرداندنِ تعادلِ شیمیاییِ مغز و کاهشِ علائمی مانندِ توهم، هذیان، نوسانِ شدیدِ خلق و اختلال در تفکر است.
موارد مصرف
- درمانِ اسکیزوفرنی
- درمانِ دورههای مانیا یا مختلط در اختلالِ دوقطبی و پیشگیری از بازگشتِ آن
- درمانِ کمکی در کنارِ داروهای ضدافسردگی برای افسردگیِ اساسیِ مقاوم به درمان
- کاهشِ تحریکپذیری و پرخاشگریِ مرتبط با اختلالِ طیفِ اوتیسم در کودکان
- کمک به کنترلِ تیکهای حرکتی و صوتی در سندرمِ توره
روش مصرف
آریپیپرازول را میتوان با یا بدونِ غذا مصرف کرد، اما بهتر است هر روز در یک ساعتِ مشخص مصرف شود تا سطحِ آن در بدن ثابت بماند. اثرِ کاملِ دارو معمولاً زمان میبرد، بنابراین حتی اگر بهبودی احساس نشد یا حالِ بیمار خوب شد، نباید بدونِ مشورت با پزشک آن را قطع یا مقدارش را تغییر داد؛ قطعِ ناگهانی میتواند به بازگشتِ علائم بینجامد. شکل، مقدار و برنامهٔ دقیقِ مصرف را فقط پزشک یا داروسازِ معالج بر اساسِ شرایطِ فرد تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسکیزوفرنی
با یا بدون غذا مصرف شود؛ افزایش دوز در بزرگسالان معمولاً زودتر از ۲ هفته انجام نمیشود.
دورههای مانیا یا مختلط و پیشگیری از عود در اختلال دوقطبی نوع ۱
با یا بدون غذا مصرف شود؛ پیشگیری از عود فقط پس از پاسخ به درمان و با ارزیابی دورهای ادامه مییابد.
افسردگی اساسی مقاوم به درمان، بهصورت درمان کمکی
فقط بهصورت درمان کمکی همراه ضدافسردگی مصرف میشود؛ افزایشها حداکثر ۵ میلیگرم و با فاصلهٔ حداقل ۱ هفته انجام شوند.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به آریپیپرازول یا داروهای مشابه را به پزشک اطلاع دهید.
- وجودِ بیماریِ قلبیعروقی، دیابت، فشارِخونِ پایین یا سابقهٔ تشنج را حتماً بگویید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ دارویی مصرفیتان را به پزشک نشان دهید.
- سابقهٔ شخصی یا خانوادگیِ رفتارهای تکانشی مانندِ قماربازیِ افراطی را در میان بگذارید.
- در سالمندانِ مبتلا به زوالِ عقل، مصرفِ این دارو نیازمندِ ارزیابیِ دقیقِ پزشک است.
عوارض احتمالی
- بیقراری یا نیازِ مداوم به حرکت (آکاتیزیا)
- سردرد
- بیخوابی یا برعکس، خوابآلودگی
- تهوع و ناراحتیِ گوارشی
- اضطراب
- لرزشِ خفیف
- حرکاتِ غیرارادی و مکررِ صورت یا اندامها؛ نشانهٔ احتمالیِ عارضهای دیررس در سیستمِ حرکتی — در صورتِ بروز، در اولین فرصت با پزشک در میان بگذارید.
- تبِ بالا، سفتیِ شدیدِ عضلانی، تعریقِ زیاد و گیجیِ ناگهانی؛ نشانهٔ احتمالیِ یک واکنشِ نادر و خطرناک به دارو — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنگیِ غیرعادی، ادرارِ زیاد یا خستگیِ ناگهانی؛ نشانهٔ احتمالیِ بالارفتنِ قندِ خون — این علائم را حتماً و بدونِ تأخیر با پزشک در میان بگذارید.
- رفتارهای تکانشیِ جدید مانندِ قماربازی، ولخرجی یا پرخوریِ کنترلنشده — این تغییرات را حتماً به پزشک گزارش دهید تا دارو بازبینی شود.
- افکارِ آسیب به خود یا افسردگیِ شدید، بهویژه در نوجوانان و جوانان — در این حالت بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید یا فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس — در این حالت بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آریپیپرازول عمدتاً در کبد و از طریقِ همان مسیرهای آنزیمی متابولیزه میشود که بسیاری از داروهای دیگر نیز از آن عبور میکنند؛ به همین دلیل برخی داروهای ضدقارچ، برخی ضدافسردگیها و داروی ضدتشنجِ کاربامازپین میتوانند غلظتِ آن را در خون بهطورِ محسوس بالا یا پایین ببرند. مصرفِ همزمان با الکل یا داروهای آرامبخش و خوابآور میتواند خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری را تشدید کند، و ترکیب با داروهای پایینآورندهٔ فشارِخون ممکن است افتِ فشار را بیشتر کند. به همین دلیل فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ موجود دربارهٔ مصرفِ آریپیپرازول در بارداری محدود است؛ مصرف در ماههای پایانیِ بارداری با احتمالِ بروزِ علائمِ گذرا در نوزاد، مانندِ سفتیِ عضلانی یا مشکل در تغذیه، همراه بوده است. این دارو در شیرِ مادر نیز ترشح میشود و اثرِ آن بر نوزادِ شیرخوار بهطورِ کامل شناختهشده نیست. تصمیم دربارهٔ ادامه یا قطعِ مصرف در دورانِ بارداری و شیردهی باید حتماً با پزشکِ متخصص و با در نظر گرفتنِ ضرورتِ درمان گرفته شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای مستقیم نگهداری کنید. آن را در بستهبندیِ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 30 mg |
| قرص | 10 mg |
| قرص | 5 mg |
| قرص | 15 mg |
| محلول | 1 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۰ برند از ۱۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آریپیپرازول باعثِ افزایشِ وزن میشود؟
۰۲چرا نباید مصرفِ آریپیپرازول را ناگهان قطع کرد؟
۰۳آیا مصرفِ الکل هنگامِ درمان با آریپیپرازول مشکلساز است؟
۰۴آیا آریپیپرازول اعتیادآور است؟
۰۵مصرفِ این دارو چه مدت طول میکشد تا اثر کند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۰ برند از ۱۸ سازنده، در گروه N05AX12. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.