دکستروز ۱۰٪
دکستروز ۱۰٪ محلولی تزریقی از قندِ ساده (گلوکز) در آب است که از راهِ سرم وارد بدن میشود تا انرژی و مایعاتِ موردنیاز را تأمین کند.
این محلول بیشتر برای تأمینِ انرژی و آبِ بدن در بیمارانی که نمیتوانند غذا بخورند، درمان یا پیشگیری از افتِ قندِ خون، و رقیقکردنِ برخی داروهایِ تزریقیِ دیگر بهکار میرود.
چون غلظتِ قندِ این محلول نسبتاً بالاست، باید با سرعتِ کنترلشده و همیشه زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک یا پرستار تزریق شود تا قندِ خون بیشازحد بالا نرود.
اگر در محلِ سرم درد، تورم یا قرمزیِ شدید دیدید، یا پس از تزریق دچارِ تشنگیِ زیاد، تاریِ دید یا گیجی شدید، حتماً همانجا به پزشک یا پرستارِ مسئول اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دکستروز ۱۰٪ (Anhydrous Dextrose 10%) شکلِ تزریقیِ قندِ ساده (گلوکز) و از دستهٔ محلولهایِ جایگزینِ خون و مایعاتِ تزریقی است؛ در ایران با نامهایِ تجاریِ دیگری مانندِ پروفلکس، بیوفلکس و پلیفلکس دکستروز نیز عرضه میشود. این محلول از راهِ سرم مستقیماً وارد جریانِ خون میشود و چون گلوکز همان قندی است که سلولهایِ بدن برای ساختنِ انرژی مصرف میکنند، اثرش تقریباً بیدرنگ آغاز میشود. هدفِ اصلیِ آن تأمینِ کالری و مایعات برای بیمارانی است که قادر به خوردن و آشامیدنِ کافی نیستند، و نیز درمان یا پیشگیریِ افتِ قندِ خون. غلظتِ ۱۰٪ نسبت به سرمهایِ رقیقترِ قند (مانندِ ۵٪)، در حجمِ کمتر انرژیِ بیشتری میدهد و معمولاً از رگهایِ بزرگتر و با سرعتِ کنترلشده تزریق میشود. این محلول تنها در محیطِ درمانی و توسطِ کادرِ پزشکی تجویز و تزریق میشود، نه بهصورتِ خودسرانه.
موارد مصرف
- تأمینِ انرژی (کالری) از راهِ سرم برای بیمارانی که نمیتوانند بهاندازهٔ کافی غذا بخورند
- درمان یا پیشگیری از افتِ قندِ خون، بهویژه در نوزادان و بیمارانِ بستری
- تأمینِ بخشی از مایعاتِ موردنیازِ بدن در کنارِ درمانهایِ دیگر
- رقیقکردن یا حلکردنِ برخی داروهایِ تزریقیِ دیگر پیش از تجویز، به تشخیصِ پزشک
- بخشی از برنامهٔ تغذیهٔ وریدی در بیمارانی که قادر به تغذیهٔ خوراکی نیستند
- کمک به کنترلِ سطحِ پتاسیمِ خون در کنارِ انسولین، در موقعیتهایِ بالینیِ خاص و طبقِ تشخیصِ پزشک
روش مصرف
دکستروز ۱۰٪ را خودتان مصرف نمیکنید؛ این محلول همیشه توسطِ پزشک یا پرستار و از راهِ سرم به رگ تزریق میشود، معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ درمانی. سرعت و حجمِ تزریق را پزشک بر اساسِ سن، وزن، وضعیتِ قندِ خون، عملکردِ کلیه و قلب، و دلیلِ تجویز تعیین میکند و در طولِ تزریق معمولاً قندِ خون و وضعیتِ عمومیِ بیمار پایش میشود. اگر تزریق در منزل و توسطِ پرستار انجام میشود، دقیقاً طبقِ دستورِ کتبیِ پزشک عمل کنید، سرعتِ سرم را خودسرانه تغییر ندهید، و اگر محلول کدر شده یا رنگش تغییر کرده، از تزریقِ آن خودداری کنید.
پیش از مصرف بدانید
- ابتلا به دیابت یا هرگونه اختلال در کنترلِ قندِ خون
- بیماریِ قلبی (بهویژه نارساییِ قلبی) یا کلیوی که با تزریقِ مایعِ اضافی میتواند تشدید شود
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به ذرت یا فرآوردههایِ آن
- سایرِ داروها، سرمها یا مکملهایی که این روزها مصرف میکنید، بهویژه انسولین یا داروهایِ پایینآورندهٔ قندِ خون
- بارداری یا شیردهی
- هرگونه اختلالِ شناختهشدهٔ الکترولیتها، مانندِ پایینبودنِ سدیمِ خون
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا قرمزیِ خفیف در محلِ ورودِ سرم
- افزایشِ خفیف و موقتِ قندِ خون
- احساسِ گرما یا ناراحتیِ خفیف هنگامِ تزریقِ سریعتر
- تورمِ جزئیِ محلِ سرم
- علائمِ افزایشِ شدیدِ قندِ خون مانندِ تشنگیِ زیاد، ادرارِ زیاد، گیجی یا تاریِ دید — در صورتِ بروز فوراً به پزشک یا پرستارِ مسئول اطلاع دهید
- نشانههایِ احتباسِ مایعات مانندِ تنگیِ نفس، تورمِ ناگهانیِ دستوپا یا افزایشِ سریعِ وزن — بلافاصله به کادرِ درمانی خبر دهید
- دردِ شدید، تورمِ فزاینده یا نشتِ مایع از محلِ سرم که میتواند نشانهٔ خروجِ سرم از رگ باشد — فوراً به پزشک یا پرستارِ مسئول اطلاع دهید
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ کهیرِ گسترده، تورمِ صورت و گلو یا تنگیِ نفسِ ناگهانی — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- قرمزیِ فزاینده، گرمی یا ترشح در محلِ سرم که میتواند نشانهٔ عفونت باشد — به پزشک یا پرستار اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دکستروز ۱۰٪ میتواند با انسولین و داروهایِ کاهندهٔ قندِ خون تداخل داشته باشد و نیازِ آنها را تغییر دهد، به همین دلیل در بیمارانِ دیابتی معمولاً کنترلِ دقیقترِ قندِ خون و گاهی تنظیمِ دوزِ انسولین لازم میشود. مصرفِ همزمان با کورتیکواستروئیدها یا برخی داروهایِ ادرارآور نیز میتواند اثر بر قندِ خون یا تعادلِ الکترولیتها را تشدید کند. از نظرِ سازگاریِ داخلِ سرم هم، برخی داروها را نمیتوان مستقیماً با محلولِ دکستروز مخلوط کرد و این موضوع را کادرِ درمانی بررسی میکند. پیش از هر تزریق، فهرستِ کاملِ داروها، سرمها و مکملهایی که مصرف میکنید را به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دکستروز ۱۰٪ در بارداری و شیردهی در صورتِ نیازِ پزشکی، مثلاً برای درمانِ افتِ قندِ خون یا کمآبیِ بدن، معمولاً بیخطر در نظر گرفته میشود، اما بهویژه در دیابتِ بارداری نیازمندِ پایشِ دقیقترِ قندِ خون است. تصمیمِ نهایی دربارهٔ نوعِ سرم، غلظت و سرعتِ تزریق در این دوران با پزشک است و بر اساسِ شرایطِ مادر و جنین تعیین میشود.
نگهداری
این محلول معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ درمانی نگهداری و درست پیش از تزریق آماده میشود، نه در منزل. در صورتِ نگهداریِ موقتِ آن در خانه، آن را دور از نورِ مستقیمِ آفتاب، یخزدگی و گرمایِ زیاد، و همیشه دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. پیش از تزریق، تاریخِ انقضا، سالمبودنِ کیسه یا بطری، و شفاف و بیرنگبودنِ محلول را بررسی کنید؛ اگر کدورت، ذره، نشتی یا آسیبِ ظاهری دیدید، از مصرفِ آن خودداری کرده و آن را به کادرِ درمانی نشان دهید. هر ظرفِ بازشده فقط برای یک بیمار و یکبار مصرف است.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا در بیمارستان به من سرمِ قند (دکستروز) تزریق میکنند؟
۰۲من دیابت دارم؛ آیا تزریقِ دکستروز ۱۰٪ برایم بیخطر است؟
۰۳تفاوتِ دکستروز ۵٪ و دکستروز ۱۰٪ چیست؟
۰۴آیا تزریقِ این سرم باعثِ چاقی یا دیابت میشود؟
۰۵اگر محلِ سرم درد بگیرد یا متورم شود، چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۱۰ سازنده، در گروه B05BA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.