آلپرازولام
آلپرازولام دارویی از گروه بنزودیازپینها است که با آرامکردن فعالیت بیشازحد مغز، اضطراب را کاهش میدهد و احساس آرامش ایجاد میکند.
بیشترین کاربرد آن درمان اختلال اضطراب فراگیر و اختلال هراس (پانیک) است؛ گاهی نیز برای تسکین کوتاهمدت اضطراب شدید همراه با افسردگی بهکار میرود.
این دارو پتانسیل ایجاد تحمل و وابستگی دارد و مصرف طولانیمدت یا قطع ناگهانی آن، بهویژه بدون نظر پزشک، میتواند خطرناک باشد.
اگر خوابآلودگی شدید، سردرگمی یا مشکل در هماهنگی حرکات داشتید، یا به فکر کاهش و قطع مصرف افتادید، حتماً پیش از هر تصمیمی با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آلپرازولام دارویی خوراکی از دستهٔ بنزودیازپینها (Benzodiazepines) است که بر فعالیت دستگاه عصبی مرکزی اثر میگذارد. این دارو با تقویت اثر یک انتقالدهندهٔ عصبی مهاری در مغز، فعالیت بیشازحد سلولهای عصبی را کاهش میدهد و در نتیجه اضطراب را تسکین میدهد و آرامش ذهنی ایجاد میکند. این اثر معمولاً با کمی خوابآلودگی و شلشدن عضلانی همراه است. اثر آلپرازولام نسبتاً سریع آغاز میشود و طول اثر آن کوتاه تا متوسط است؛ به همین دلیل، بسته به شکل دارویی (قرص معمولی یا آهستهرهش)، ممکن است در یک یا چند نوبت در روز تجویز شود. هدف اصلی درمان با این دارو، کنترل کوتاهمدت و هدفمند اضطراب یا حملات هراس، تحت نظارت دقیق پزشک است. این متن جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین ویزیت، تشخیص یا تجویز پزشک نیست؛ تصمیم دربارهٔ نوع دارو، مقدار مصرف و مدت درمان فقط بر عهدهٔ پزشک معالج است.
موارد مصرف
- کنترل اختلال اضطراب فراگیر
- درمان اختلال هراس (پانیک)، با یا بدون ترس از مکانهای باز (آگورافوبیا)
- تسکین کوتاهمدت اضطراب شدید همراه با افسردگی، طبق تشخیص روانپزشک
- در موارد خاص و فقط به تشخیص پزشک، برای کاهش کوتاهمدت اضطراب موقعیتی (مانند اضطراب شدید پیش از برخی اقدامهای پزشکی) نیز ممکن است تجویز شود؛ این یکی از کاربردهای اصلی یا استاندارد دارو نیست.
روش مصرف
آلپرازولام را میتوان با غذا یا بدون غذا مصرف کرد، اما بهتر است هر نوبت را در ساعتهای مشخص و طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف کنید تا اثر آن یکنواخت بماند. قرص آهستهرهش را باید کامل بلعید و از خردکردن، جویدن یا حلکردن آن خودداری کنید، چون این کار رهاسازی دارو را مختل میکند. این دارو پتانسیل ایجاد تحمل و وابستگی دارد؛ بنابراین هرگز مقدار یا تعداد نوبتهای مصرف را خودسرانه افزایش ندهید و طول دورهٔ درمان را با پزشک خود پیگیری کنید. قطع ناگهانی آلپرازولام، بهویژه پس از مصرف طولانیمدت، میتواند نشانههای ترک از جمله اضطراب شدید یا تشنج ایجاد کند؛ از این رو هرگونه کاهش دوز یا قطع مصرف باید تدریجی و تنها زیرنظر پزشک انجام شود. اگر نوبتی از مصرف فراموش شد، دربارهٔ نحوهٔ جبران آن با داروساز یا پزشک مشورت کنید و هرگز برای جبران، دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اختلال اضطراب فراگیر
با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است؛ ادامهٔ درمان باید مرتب بازبینی و قطع آن تدریجی انجام شود.
اختلال هراس (پانیک)، با یا بدون آگورافوبیا
قرص آهستهرهش را کامل ببلعید و خرد، جویده یا نصف نکنید؛ دوزهای بیش از ۴ میلیگرم در شبانهروز به بازبینی منظم روانپزشک نیاز دارد.
تسکین کوتاهمدت اضطراب شدید همراه با افسردگی
فقط برای تسکین کوتاهمدت اضطراب و طبق تشخیص روانپزشک است و جایگزین درمان اصلی افسردگی نمیشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به آلپرازولام یا سایر بنزودیازپینها حساسیت داشتهاید، به پزشک اطلاع دهید.
- اگر گلوکوم زاویهبسته (نوعی بیماری افزایش فشار داخل چشم) دارید، حتماً پیش از مصرف به پزشک بگویید؛ این دارو در این بیماری منع مصرف دارد.
- سابقهٔ میاستنی گراویس (نوعی بیماری ضعف عضلانی) را با پزشک در میان بگذارید، زیرا بنزودیازپینها میتوانند این ضعف را تشدید کنند.
- سابقهٔ اعتیاد یا وابستگی به الکل، مواد مخدر یا داروهای آرامبخش را با پزشک در میان بگذارید، چون ممکن است بر تصمیم تجویز اثر بگذارد.
- اگر بیماری تنفسی مانند آپنهٔ خواب یا نارسایی شدید تنفسی دارید، حتماً پزشک را مطلع کنید، زیرا این دارو میتواند تنفس را کند کند.
- سابقهٔ بیماری کبدی یا کلیوی را بگویید، چون ممکن است نیاز به تنظیم درمان باشد.
- بیخطری و کارآمدی این دارو در کودکان و نوجوانان بهطور کامل بررسی نشده است؛ تجویز آن در این گروه سنی باید فقط با نظر پزشک متخصص انجام شود.
- فهرست کامل داروها، بهویژه مسکنهای مخدر (اوپیوئیدی)، خوابآورها یا سایر آرامبخشها، و همچنین مکملها را با پزشک در میان بگذارید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی
- سرگیجه
- خستگی و کاهش انرژی
- خشکی دهان
- کاهش تمرکز یا مشکل در هماهنگی حرکات
- تغییر در اشتها
- نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت، لب یا گلو و دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- خوابآلودگی شدید، کندشدن یا سطحیشدن تنفس، یا از دستدادن هوشیاری، بهویژه در صورت مصرف همزمان با الکل یا مسکنهای مخدر؛ این وضعیت اورژانسی است و باید فوراً با اورژانس تماس گرفت یا بیمار را سریعاً به نزدیکترین مرکز درمانی رساند.
- نشانههای ترک ناگهانی مانند اضطراب شدید، لرزش یا تشنج پس از کاهش یا قطع مصرف بدون نظر پزشک؛ در این حالت سریع به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- رفتارهای غیرعادی مانند پرخاشگری شدید، آشفتگی ذهنی یا افکار آسیب به خود؛ باید فوراً با پزشک در میان گذاشته شود یا در صورت جدیبودن، به اورژانس مراجعه شود.
- افزایش خطر افتادن و شکستگی استخوان، بهویژه در سالمندان، بهدلیل کاهش هوشیاری و هماهنگی حرکات.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل آلپرازولام مربوط به سایر داروها یا مواد آرامبخش دستگاه عصبی مرکزی است؛ مصرف همزمان آن با الکل، مسکنهای مخدر، خوابآورها یا سایر بنزودیازپینها میتواند خوابآلودگی و کندشدن تنفس را بهطور خطرناکی تشدید کند و در موارد شدید حتی تهدیدکنندهٔ زندگی باشد. داروهایی که مسیرهای خاصی از متابولیسم کبدی را مهار میکنند، مانند برخی داروهای ضدقارچ، آنتیبیوتیکهای ماکرولیدی یا برخی داروهای ضدویروسی خاص، میتوانند سطح خونی آلپرازولام را بالا ببرند؛ در مقابل، داروهایی مانند کاربامازپین میتوانند اثر آن را کاهش دهند. آب گریپفروت نیز ممکن است سطح این دارو را در خون افزایش دهد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفی خود را با پزشک و داروساز در میان بگذارید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات موجود نشان میدهد آلپرازولام در دوران بارداری، بهویژه در سهماههٔ اول و نزدیک به زمان زایمان، میتواند خطراتی برای جنین یا نوزاد به همراه داشته باشد، از جمله بروز نشانههای ترک یا کاهش هوشیاری در نوزاد پس از تولد. به همین دلیل، مصرف آن در بارداری تنها در شرایطی انجام میشود که پزشک ضروری تشخیص دهد و فایده و خطر آن را بهدقت ارزیابی کند. این دارو به مقدار قابلتوجهی وارد شیر مادر میشود و میتواند باعث خوابآلودگی یا کاهش تغذیهٔ نوزاد شیرخوار شود؛ بنابراین مادران شیرده پیش از مصرف باید حتماً با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
آلپرازولام را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. از آنجا که این دارو پتانسیل سوءمصرف دارد، آن را در جایی امن و دور از دسترس کودکان و هر فردی غیر از بیمار نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 0.5 mg |
| قرص | 1 mg |
| قرص آهستهرهش | 2 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۵ برند از ۲۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آلپرازولام اعتیادآور است؟
۰۲چرا نباید مصرف آلپرازولام را ناگهان قطع کرد؟
۰۳آیا مصرف الکل هنگام استفاده از آلپرازولام خطرناک است؟
۰۴تفاوت قرص معمولی و قرص آهستهرهش آلپرازولام چیست؟
۰۵آیا مصرف آلپرازولام روی رانندگی اثر میگذارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۵ برند از ۲۴ سازنده، در گروه N05BA12. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.