ویتامین کا۱
ویتامین کا۱ (فیتومنادیون) نوعی ویتامین محلول در چربی از ردهٔ داروهای مؤثر بر خون و انعقاد است که کبد برای ساخت عوامل طبیعی انعقاد خون به آن نیاز دارد.
بیشتر برای پیشگیری و درمان کمبود ویتامین کا، کنترل خونریزی ناشی از این کمبود، و در صورت لزوم خنثیکردن اثر بیشازحد داروهای ضدانعقاد خوراکی مانند وارفارین استفاده میشود.
اگر داروی ضدانعقاد خون مانند وارفارین مصرف میکنید، مصرف این دارو بدون اطلاع پزشک میتواند اثر آن را کاهش دهد؛ تزریق وریدی سریع آن نیز بهندرت میتواند واکنش حساسیتی شدید ایجاد کند.
پیش از مصرف یا تزریق این دارو، اگر وارفارین یا هر رقیقکنندهٔ خون دیگری مصرف میکنید حتماً به پزشک بگویید؛ و اگر پس از تزریق نشانههایی مانند تنگی نفس یا تورم ناگهانی صورت دیدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ویتامین کا۱ (فیتومنادیون) یکی از اشکال طبیعی ویتامین کا و محلول در چربی است و در ردهٔ داروهای مؤثر بر خون و انعقاد خون قرار میگیرد. کبد از این ویتامین برای ساخت چند عامل اصلی انعقاد خون، از جمله پروترومبین، استفاده میکند؛ بدون آن، این عوامل ناقص و کماثر ساخته میشوند و خطر خونریزی افزایش مییابد. هدف اصلی این دارو، جبران کمبود ویتامین کا و در موارد لازم، خنثیکردن سریع اثر داروهای ضدانعقاد خوراکی وابسته به ویتامین کا مانند وارفارین است. این دارو بهصورت خوراکی (قرص و قرص جویدنی) و تزریقی عرضه میشود و انتخاب شکل مناسب به شرایط بالینی و فوریت نیاز بستگی دارد.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمان خونریزی ناشی از کمبود ویتامین کا
- تزریق پیشگیرانه به نوزادان بلافاصله پس از تولد، برای جلوگیری از بیماری خونریزیدهندهٔ نوزادان
- خنثیکردن اثر بیشازحد داروهای ضدانعقاد خوراکی مانند وارفارین
- جبران کمبود ویتامین کا ناشی از اختلال در جذب چربی، مثلاً در بیماریهای صفراوی یا روده
- کمبود ویتامین کا ناشی از سوءتغذیه، تغذیهٔ وریدی طولانیمدت یا مصرف طولانی برخی آنتیبیوتیکها
- کمک به ارزیابی برخی اختلالات انعقادی مرتبط با بیماری کبدی، طبق نظر پزشک
روش مصرف
شکل خوراکی را طبق دستور پزشک و معمولاً همراه با غذا مصرف کنید، زیرا این ویتامین محلول در چربی است و همراهی غذا میتواند به جذب بهتر آن کمک کند. شکل تزریقی معمولاً توسط کادر درمان و در محیط درمانی تزریق میشود و انتخاب مسیر تزریق و سرعت آن بر عهدهٔ پزشک است. مقدار مصرف، تعداد دفعات و مدت درمان را فقط پزشک بر اساس علت کمبود یا شرایط انعقادی شما تعیین میکند؛ خودسرانه آن را تغییر ندهید، و اگر برای کنترل اثر وارفارین مصرف میکنید، آزمایشهای انعقادی را طبق برنامهٔ پزشک پیگیری کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان خونریزی یا اختلال انعقاد ناشی از کمبود ویتامین کا
در سوءجذب یا خونریزی شدید، راه تزریقی مناسبتر است؛ خونریزی شدید ممکن است به فرآوردههای خونی نیز نیاز داشته باشد.
خنثیکردن اثر بیشازحد داروهای ضدانعقاد خوراکی مانند وارفارین
در افزایش نسبت بینالمللی نرمالشده بدون خونریزی، ممکن است فقط قطع موقت ضدانعقاد و پایش لازم باشد؛ مصرف بیشازحد میتواند خطر لخته و مقاومت موقت به وارفارین ایجاد کند.
جبران کمبود ویتامین کا در اختلال جذب چربی، بیماریهای صفراوی یا بیماریهای رودهای
در کاهش ترشح صفرا، جذب قرص ممکن است ناکافی باشد؛ در این حالت نمکهای صفراوی همراه یا راه تزریقی لازم میشود.
کمبود ویتامین کا ناشی از سوءتغذیه، تغذیهٔ وریدی طولانیمدت یا مصرف طولانی آنتیبیوتیکها
اصلاح عامل زمینهای و بازبینی داروهای مداخلهگر ضروری است؛ در تغذیهٔ وریدی، مقدار ویتامین کا باید در برنامهٔ تغذیه تنظیم شود.
ارزیابی پاسخ اختلال انعقادی مرتبط با بیماری کبدی
این کاربرد برای افتراق کمبود ویتامین کا از کاهش ساخت فاکتورهای انعقادی کبد است؛ در نبود پاسخ، دوزهای زیاد نباید خودسرانه تکرار شوند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به ویتامین کا یا سایر اجزای فرآورده
- مصرف هر داروی ضدانعقاد خون مانند وارفارین، یا هر داروی رقیقکنندهٔ خون دیگر
- بیماری کبدی یا هر اختلال شناختهشدهٔ انعقاد خون
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی
- مصرف مکملها یا داروهای گیاهی، بهویژه آنهایی که بر انعقاد خون اثر میگذارند
- در نوزادان، بهویژه نوزادان نارس، هرگونه سابقهٔ بیماری خونی زمینهای یا کمبود آنزیمی شناختهشده
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورم خفیف در محل تزریق
- گرگرفتگی یا برافروختگی گذرا، بهویژه پس از تزریق
- تغییر موقت مزه در دهان پس از تزریق وریدی
- ناراحتی خفیف گوارشی در مصرف خوراکی
- سردرد خفیف یا سرگیجهٔ گذرا
- نشانههای واکنش حساسیتی شدید مانند تنگی نفس، تورم صورت و گلو، یا افت ناگهانی فشار خون، بهویژه پس از تزریق وریدی؛ در صورت بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده یا خارش شدید و ناگهانی در سراسر بدن؛ در صورت بروز با اورژانس تماس بگیرید.
- زردی غیرعادی یا رنگپریدگی پوست نوزاد پس از دریافت این دارو؛ در این صورت در اسرعوقت با پزشک کودک تماس بگیرید.
- ادامه یا شدتگرفتن خونریزی با وجود مصرف دارو؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل ویتامین کا۱، اثر متقابل آن با وارفارین و سایر داروهای ضدانعقاد خوراکی همخانواده است؛ مصرف همزمان یا حتی تغییر ناگهانی در مقدار ویتامین کای دریافتی از رژیم غذایی، مانند سبزیهای برگسبز، میتواند اثر این داروها را کم یا زیاد کند. برخی داروهای کاهشوزن، جاذبهای اسید صفراوی و روغن معدنی نیز ممکن است جذب ویتامین کا۱ را کاهش دهند. فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهیای که مصرف میکنید را حتماً به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف ویتامین کا۱ در بارداری، در صورتی که پزشک برای جبران کمبود یا پیش از زایمان لازم بداند، معمولاً بیخطر در نظر گرفته میشود و برخلاف داروهای ضدانعقاد خوراکی، از جفت عبور چندانی ندارد. تزریق این ویتامین، بهصورت استاندارد و معمول، بلافاصله پس از تولد به نوزادان داده میشود تا از خونریزی نوزادی پیشگیری شود. در دوران شیردهی نیز مصرف آن معمولاً بیاشکال دانسته میشود. با اینحال، هرگونه مصرف در بارداری و شیردهی باید با تأیید و زیر نظر پزشک باشد.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم نگهداری کنید، زیرا ویتامین کا۱ به نور حساس است؛ آمپولها را در بستهبندی اصلی و دور از نور نگه دارید. آن را دور از دسترس کودکان و در جایی خشک نگهداری کنید و از فریز کردن شکل تزریقی خودداری کنید، مگر آنکه روی برچسب ذکر شده باشد. پیش از مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و اگر رنگ محلول تزریقی تغییر کرد یا کدر شد، از مصرف آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
| قرص | 10 mg |
| قرص جویدنی | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۱ برند از ۳۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا به همهٔ نوزادان بلافاصله بعد از تولد ویتامین کا۱ تزریق میشود؟
۰۲اگر وارفارین مصرف میکنم، آیا مصرف ویتامین کا۱ برایم مشکلی ایجاد میکند؟
۰۳آیا خوردن سبزیهای برگسبز روی اثر این دارو تأثیر میگذارد؟
۰۴تفاوت شکل خوراکی و تزریقی این دارو چیست و کدامیک بهتر است؟
۰۵بعد از مصرف یا تزریق، اثر آن روی خونریزی چقدر طول میکشد تا شروع شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۱ برند از ۳۵ سازنده، در گروه B02BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.