ایکودکسترین
ایکودکسترین محلولی مخصوص دیالیز صفاقی است؛ نوعی پلیمر قندی بزرگمولکول که بهجای گلوکز، فشار اسمزی لازم برای دفع مایع اضافی بدن را فراهم میکند.
این محلول عمدتاً برای طولانیترین تبادل روز یا شب در دیالیز صفاقی مداوم یا خودکار به کار میرود، بهویژه در بیمارانی که با محلولهای گلوکزی برداشت مایع کافی ندارند.
متابولیتهای این محلول میتوانند نتیجهٔ برخی دستگاههای خانگی سنجش قند خون را نادرست و بالاتر از حد واقعی نشان دهند؛ نوع دستگاه مناسب را حتماً با تیم درمان هماهنگ کنید.
اگر مایع خروجی از شکم کدر شد، درد شکمی یا تب داشتید، یا واکنش پوستی غیرمعمولی دیدید، بیدرنگ با پزشک یا تیم دیالیزتان تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایکودکسترین پلیمری قندی و بزرگمولکول است که از نشاستهٔ ذرت گرفته میشود و در محلولهای دیالیز صفاقی جایگزین گلوکز میشود. برخلاف محلولهای گلوکزی معمول که بهسرعت از پردهٔ صفاق جذب میشوند، این پلیمر بهکندی جذب میشود و از راه فشار اسمزی کلوئیدی، برای مدتی طولانی مایع اضافی بدن را به داخل حفرهٔ صفاقی میکشد. به همین دلیل معمولاً برای طولانیترین تبادل شبانهروز (برای نمونه در طول خواب شب یا یک بازهٔ طولانی روزانه) در بیماران دارای نارسایی کلیه که دیالیز صفاقی میشوند تجویز میشود. هدف اصلی آن، دفع مؤثرتر مایع اضافی بدن همراه با بار قندی کمتر نسبت به محلولهای غلیظ گلوکزی است.
موارد مصرف
- تبادل طولانی روزانه یا شبانه در دیالیز صفاقی مداوم سرپایی (CAPD)
- تبادل طولانی در دیالیز صفاقی خودکار (APD)
- بهبود دفع مایع اضافی بدن در بیمارانی که با محلولهای گلوکزی در تبادل طولانی نتیجهٔ کافی نمیگیرند
- کاهش بار قندی دریافتی نسبت به محلولهای غلیظ گلوکزی، بهویژه در بیماران دیابتی تحت دیالیز صفاقی
روش مصرف
ایکودکسترین را نمیتوان مثل قرص خورد یا مانند بسیاری از داروها بهصورت تزریق وریدی مصرف کرد؛ این محلول فقط از راه کاتتر صفاقی و طی فرایند دیالیز، طبق برنامهای که تیم نفرولوژی و پرستاران دیالیز صفاقی آموزش میدهند، وارد حفرهٔ شکمی میشود و معمولاً برای یکی از تبادلها (طولانیترین تبادل روز) استفاده میشود. پیش از هر بار مصرف، کیسه باید از نظر شفافیت، رنگ و سالم بودن بسته بررسی و با روشهای خشک توصیهشده (نه مایکروویو) تا دمای بدن گرم شود، و رعایت کامل اصول استریل برای پیشگیری از عفونت صفاق ضروری است. تعداد، حجم یا زمانبندی تبادلها را فقط طبق دستور پزشک تنظیم کنید و برنامهٔ دیالیز را خودسرانه تغییر ندهید یا قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تبادل طولانی روزانه یا شبانه در دیالیز صفاقی مداوم سرپایی (CAPD)
فقط یک تبادل طولانی را جایگزین میکند، نه همهٔ تبادلهای روزانه؛ مصرف فقط داخل صفاق و با روش کاملاً استریل انجام میشود.
تبادل طولانی در دیالیز صفاقی خودکار (APD)
معمولاً برای تبادل طولانی روزانه استفاده میشود و نباید بیش از یک تبادل در ۲۴ ساعت انجام شود.
بهبود دفع مایع اضافی بدن در صورت پاسخ ناکافی به محلولهای گلوکزی
وزن، فشارخون و علائم کمآبی یا اضافهبار مایع باید منظم پایش شود.
کاهش بار قندی دریافتی در بیماران دیابتی تحت دیالیز صفاقی
قند خون و نیاز به انسولین باید پایش شود؛ برخی دستگاهها و نوارهای سنجش قند، بهعلت تداخل با مالتوز، قند را کاذباً بالا نشان میدهند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به نشاستهٔ ذرت، فرآوردههای مشتق از آن یا خود ایکودکسترین حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- اگر دیابت دارید، نوع دستگاه یا نوار سنجش قند خونتان را به تیم درمان اطلاع دهید؛ برخی دستگاهها با این محلول نتیجهٔ نادرست میدهند.
- اگر بیماری کبدی، اختلال نادر ذخیرهٔ نشاسته (گلیکوژن) یا مشکل متابولیک دیگری دارید، با پزشک در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پزشک را در جریان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و سایر محلولهای دیالیزی مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
- اگر علائمی مانند کدر شدن مایع خروجی، درد شکم یا تب دارید، پیش از ادامهٔ درمان حتماً پزشک را مطلع کنید.
عوارض احتمالی
- ناراحتی یا نفخ خفیف شکمی هنگام یا پس از ورود محلول
- حالت تهوع
- واکنشهای پوستی خفیف مانند خارش یا قرمزی
- سردرد یا احساس ناخوشی خفیف و گذرا
- کدر شدن مایع خروجی از شکم، درد شدید شکم یا تب — میتواند نشانهٔ عفونت صفاق (پریتونیت) باشد؛ با تیم دیالیز خود تماس بگیرید یا فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بثورات گسترده، خارش شدید، تورم صورت، لب یا زبان، یا مشکل در تنفس — نشانهٔ واکنش آلرژیک جدی است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- علائم افت شدید قند خون مانند لرزش، تعریق سرد یا گیجی، حتی اگر دستگاه سنجش قند خون عددی طبیعی یا بالا نشان دهد — به علائم بدن اعتماد کنید، نه به عدد دستگاه، و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، تورم شدید یا افت فشار خون — نشانهٔ اختلال جدی در تعادل مایع بدن است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین نکتهٔ مرتبط با ایکودکسترین، تداخل آن با برخی دستگاهها و نوارهای سنجش قند خون است؛ متابولیتهای این محلول میتوانند در انواع خاصی از دستگاههای سنجش خانگی، عددی کاذب و بالاتر از میزان واقعی نشان دهند و همین موضوع میتواند افت واقعی قند خون را پنهان کند. به همین دلیل، بیماران دیابتی باید دستگاه سازگاری را که تیم درمان توصیه میکند به کار ببرند. همچنین در بیمارانی که انسولین یا داروهای پایینآورندهٔ قند خون مصرف میکنند، ممکن است تنظیم دوز آن داروها لازم شود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه نیاز به تنظیم بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی دربارهٔ مصرف ایکودکسترین در بارداری و شیردهی در دست است. برخی بیماران با نارسایی کلیه ممکن است در دوران بارداری نیز به دیالیز صفاقی نیاز داشته باشند که در این شرایط، انتخاب نوع محلول از جمله ایکودکسترین باید کاملاً زیر نظر تیمی از متخصص کلیه و متخصص زنان صورت گیرد. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پزشک را در جریان بگذارید تا مناسبترین برنامهٔ دیالیز برای شما و جنین یا نوزادتان تعیین شود.
نگهداری
کیسههای محلول را در دمای اتاق و دور از یخزدگی، گرمای شدید یا نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید، مگر آنکه روی بستهٔ دارو دستور دیگری قید شده باشد. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا و سلامت کامل بستهٔ بیرونی و کیسه را بررسی کنید و اگر محلول کدر است، ذرات معلق دارد یا بسته آسیبدیده بهنظر میرسد، از آن استفاده نکنید. هر کیسه فقط برای یکبار مصرف است و باقیماندهٔ آن نباید دوباره استفاده شود. همهٔ محلولها و لوازم دیالیز را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | 7.5 g / 100mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید برای اندازهگیری قند خونم از دستگاه خاصی استفاده کنم؟
۰۲آیا میتوانم بهجای همهٔ تبادلهای روزانه از ایکودکسترین استفاده کنم؟
۰۳چرا محلول را باید پیش از استفاده گرم کرد؟
۰۴اگر بعد از تبادل، پوستم دچار خارش یا بثورات شد، چه باید بکنم؟
۰۵اگر مایع خروجی از شکمم کدر شود، یعنی چه؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۳ سازنده، در گروه B05DA. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.