فیبرینوژن انسانی
فیبرینوژن انسانی فرآوردهای پروتئینی از پلاسمای انسان است. این دارو جایگزینِ همان پروتئینِ طبیعیِ خون میشود تا فرایندِ لختهبستن و بندآمدنِ خونریزی کامل شود.
این دارو بیشتر برای درمان و پیشگیریِ خونریزی در افرادی با کمبودِ مادرزادی یا اکتسابیِ فیبرینوژن، از جمله در خونریزیهای شدیدِ حینِ جراحی یا زایمان، تزریق میشود.
نکتهٔ کلیدی این است که این فرآورده تنها در بیمارستان و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک تزریق میشود، زیرا میتواند خطرِ لختهٔ غیرطبیعیِ خون را افزایش دهد یا در برخی افراد واکنشِ آلرژیک ایجاد کند.
اگر سابقهٔ لختهٔ خون، بیماریهای قلبی-عروقی، حساسیتِ دارویی یا واکنش به فرآوردههای خونی دارید، پیش از هر تزریق حتماً با پزشک در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فیبرینوژن انسانی فرآوردهٔ پروتئینیِ تغلیظشدهای است که از پلاسمای اهداکنندگانِ انسانی تهیه و پس از مراحلِ ویژهٔ غیرفعالسازیِ عواملِ عفونی خالصسازی میشود. این پروتئین در بدنِ سالم توسط کبد ساخته میشود و در آخرین مرحلهٔ انعقادِ خون به رشتههای نامحلولِ فیبرین تبدیل میشود تا شبکهٔ لختهٔ خون شکل بگیرد و خونریزی متوقف شود. در کمبودِ مادرزادی یا در شرایطِ اکتسابی مانندِ خونریزیِ شدید، جراحیِ بزرگ، زایمانِ پرخطر یا بیماریِ کبدی، سطحِ این پروتئین میتواند بهشدت افت کند و خطرِ خونریزی را افزایش دهد. تزریقِ این فرآورده سطحِ فیبرینوژنِ خون را بهسرعت جبران میکند تا روندِ طبیعیِ لختهشدن از سر گرفته شود. این دارو همواره در محیطِ بیمارستانی و با نظارتِ کاملِ تیمِ درمان، از طریقِ تزریقِ وریدی تجویز میشود.
موارد مصرف
- کمبودِ مادرزادیِ فیبرینوژن (آفیبرینوژنمی یا هیپوفیبرینوژنمی) و کنترلِ دورههای خونریزیِ ناشی از آن
- اختلالِ عملکردیِ فیبرینوژن (دیسفیبرینوژنمی) همراه با خونریزی
- کمبودِ اکتسابیِ فیبرینوژن ناشی از خونریزیِ شدید در جراحیهای بزرگ
- خونریزیِ شدیدِ مامایی، مانندِ خونریزیِ پس از زایمان
- اختلالِ انعقادِ خون ناشی از ترومای شدید یا ازدستدادنِ حجمِ زیادی خون
- پیشگیری از خونریزی پیش از جراحی در افرادی که کمبودِ فیبرینوژن دارند
روش مصرف
فیبرینوژن انسانی بهصورتِ پودرِ استریل عرضه میشود که کادرِ درمان پیش از تزریق آن را با حلالِ مخصوص آماده و سپس بهآرامی از طریقِ تزریقِ وریدی تجویز میکند؛ این دارو هرگز در منزل یا بهصورتِ خودسرانه مصرف نمیشود. مقدار، سرعتِ تزریق و تعدادِ نوبتها را پزشک بر اساسِ آزمایشِ سطحِ فیبرینوژنِ خون، شدتِ خونریزی و وضعیتِ بالینیِ فرد تعیین میکند و در طولِ تزریق و پس از آن، علائمِ حیاتی و نشانههای احتمالیِ لختهشدنِ غیرطبیعی زیرِ نظر گرفته میشود. در مواردِ نادرِ کمبودِ مادرزادیِ شدید که برنامهٔ درمانیِ مشخصی برای فرد تعریف شده، هرگونه تغییر در زمانبندی یا نحوهٔ تزریق فقط باید با هماهنگیِ پزشکِ متخصص انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود مادرزادی فیبرینوژن (آفیبرینوژنمی یا هیپوفیبرینوژنمی) و خونریزی ناشی از آن
فقط پس از حلکردن فرآورده و بهآرامی داخل ورید تزریق شود؛ پایش سطح فیبرینوژن برای جلوگیری از تجمع و لختهشدن خون ضروری است.
اختلال عملکردی فیبرینوژن (دیسفیبرینوژنمی) همراه با خونریزی
بهدلیل احتمال همزمانِ خونریزی و لختهشدن خون، تجویز باید با پایش فیبرینوژن عملکردی و علائم بالینی انجام شود.
کمبود اکتسابی فیبرینوژن ناشی از خونریزی شدید در جراحیهای بزرگ
درمان علت خونریزی و سایر اختلالات انعقادی همزمان ضروری است؛ تزریق با پایش آزمایشگاهی انجام شود.
خونریزی شدید مامایی، از جمله خونریزی پس از زایمان
در خونریزی فعال معمولاً هدف، حفظ سطح فیبرینوژن حداقل ۲ گرم در لیتر است؛ پس از هر نوبت، سطح فیبرینوژن دوباره بررسی شود.
اختلال انعقاد ناشی از ترومای شدید یا از دست دادن حجم زیادی از خون
معمولاً در صورت سطح فیبرینوژن کمتر از ۱٫۵ گرم در لیتر یا وجود کمبود عملکردی در آزمون انعقادی تجویز میشود؛ جایگزینی حجم و سایر فرآوردههای خونی نیز ممکن است لازم باشد.
پیشگیری از خونریزی پیش از جراحی در افراد مبتلا به کمبود فیبرینوژن
سطح حدود ۱ گرم در لیتر تا برقراری هموستاز و بیش از ۰٫۵ گرم در لیتر تا ترمیم زخم حفظ شود؛ از تجویز مکرر بدون پایش پرهیز شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنشِ آلرژیک به فیبرینوژن یا سایرِ فرآوردههای خونی و پلاسمایی را به پزشک بگویید.
- سابقهٔ لختهٔ خون، ترومبوز، سکتهٔ قلبی یا مغزی، یا بیماریهای قلبی-عروقی را حتماً اطلاع دهید.
- بیماریِ کبدی یا کلیوی و هرگونه اختلالِ دیگرِ انعقادِ خون را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملها، بهویژه داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت، را به پزشک نشان دهید.
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برایِ بارداری را پیش از تزریق اطلاع دهید.
- اگر پیشتر فرآوردههای خونی دریافت کرده و واکنشی داشتهاید، جزئیاتِ آن را حتماً با پزشک مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- قرمزی، درد یا سوزشِ خفیف در محلِ تزریق
- تبِ خفیف یا لرزِ گذرا
- سردرد
- حالتِ تهوعِ خفیف
- گرگرفتگی یا احساسِ گرمای گذرا
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ ناگهانیِ صورت، لب یا زبان، کهیرِ گسترده، سرگیجهٔ شدید یا دشواری در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم، درد یا گرمیِ ناگهانی و یکطرفهٔ ساق پا که میتواند نشانهٔ لختهٔ خون باشد — در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید.
- دردِ ناگهانیِ قفسهٔ سینه، تنگیِ نفسِ شدید یا سرفهٔ خونی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعفِ ناگهانیِ یکطرفهٔ بدن، دشواری در صحبتکردن یا کجیِ صورت — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تبِ بالا، لرزِ شدید یا احساسِ ناخوشیِ چشمگیر در حین یا اندکی پس از تزریق — بیدرنگ به تیمِ درمان اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فیبرینوژن انسانی تداخلِ داروییِ شناختهشدهٔ گستردهای ندارد، اما چون سطحِ آن مستقیماً بر تعادلِ انعقادِ خون اثر میگذارد، مصرفِ همزمانِ آن با سایر عواملِ کمککنندهٔ لختهشدن یا داروهایی که خطرِ ترومبوز را افزایش میدهند باید با احتیاطِ بیشتر و زیرِ نظرِ پزشک انجام شود. داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت نیز میتوانند بر ارزیابیِ نیاز به این فرآورده و پاسخِ بدن به آن اثر بگذارند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا پیش از هر تزریق، تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، بهویژه در خونریزیهای شدیدِ مامایی مانندِ خونریزیِ پس از زایمان، فیبرینوژن انسانی میتواند داروییِ حیاتی باشد و پزشکان آن را با سنجشِ دقیقِ سود در برابرِ خطر و زیرِ نظرِ کاملِ تیمِ تخصصی به کار میبرند. از آنجا که این فرآورده در واقع همان پروتئینِ طبیعیِ موجود در خونِ انسان است، جایگاهِ آن با بسیاری از داروهای شیمیایی متفاوت است، اما تصمیمِ نهایی همیشه بر عهدهٔ پزشک است. دربارهٔ شیردهی نیز اطلاعاتِ محدودی در دست است؛ در این باره حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
فیبرینوژن انسانی معمولاً در بیمارستان یا داروخانهٔ تخصصی نگهداری میشود و پیش از تزریق تازه آماده میگردد. این فرآورده باید دقیقاً در دمای ذکرشده روی بستهبندی و دور از نور نگهداری شود و نباید منجمد گردد. اگر بستهای از آن موقتاً در اختیارِ شما یا خانوادهتان قرار گرفت، آن را طبقِ راهنمای روی جعبه نگهداری کنید، دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر استفاده تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 1 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا فیبرینوژن انسانی از پلاسمای انسانی تهیه میشود و آیا خطرِ انتقالِ بیماری دارد؟
۰۲تفاوتِ کمبودِ مادرزادی و اکتسابیِ فیبرینوژن چیست؟
۰۳آیا این دارو خطرِ لختهشدنِ غیرطبیعیِ خون دارد؟
۰۴آیا فیبرینوژن انسانی را میتوان در منزل تزریق کرد؟
۰۵بعد از تزریق، چه علائمی نشانهٔ خطر است و نیاز به مراجعهٔ فوری دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۸ سازنده، در گروه B02BB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.