فریک دریزومالتوز
فریک دریزومالتوز نوعی ترکیبِ تزریقیِ آهن از ردهٔ داروهای خونساز است که ذخایر آهن بدن را بهسرعت جبران میکند.
این دارو بیشتر برای درمان کمخونیِ فقر آهن در بزرگسالانی به کار میرود که مصرف قرص یا شربت آهن برایشان مؤثر یا ممکن نبوده است.
مهمترین نکته این است که تزریق این دارو باید همیشه زیر نظر مستقیم کادر درمانی و در محیطی مجهز انجام شود، چون در موارد نادر ممکن است واکنش آلرژیک شدید رخ دهد.
اگر پس از تزریق نشانههایی مانند تنگی نفس، تورم صورت، سرگیجهٔ شدید یا کهیر گسترده دیدید، یا سابقهٔ حساسیت دارویی دارید، حتماً پیش و پس از تزریق با پزشک در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فریک دریزومالتوز ترکیبی از آهنِ سهظرفیتی (فریک) و یک قندِ پیچیده به نام دریزومالتوز است که در ردهٔ داروهای «آهن تزریقی» یا مکملهای خونساز قرار میگیرد و در ایران با نام تجاری فروونتا شناخته میشود. این ساختار طوری طراحی شده که آهن را بهآرامی و کنترلشده در خون رها کند تا مستقیم به پروتئین ترانسفرین بچسبد و از رهاشدنِ ناگهانیِ آهنِ آزاد و مسمومیت احتمالی جلوگیری شود. بدن از این آهن برای ساخت هموگلوبین -یعنی بخش اصلی گویچههای قرمز خون که اکسیژن را در بدن جابهجا میکنند- استفاده میکند. هدف اصلی این دارو، جبران سریع ذخایر آهن بدن در بیمارانی است که کمبود آهنشان با روشهای خوراکی بهخوبی درمان نشده یا امکانپذیر نبوده است. این دارو فقط بهصورت تزریقی و توسط کادر درمانی تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- درمان کمخونی فقر آهن در بزرگسالانی که آهن خوراکی برایشان بیاثر بوده است
- درمان کمخونی فقر آهن در افرادی که بهدلیل بیماریهای گوارشی مانند کولیت اولسروز یا کرون نمیتوانند آهن خوراکی را بهخوبی جذب کنند
- جبران کمخونی فقر آهن در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه
- درمان کمخونی فقر آهن مرتبط با خونریزی شدید قاعدگی یا خونریزی پس از زایمان
- کمخونی فقر آهن مرتبط با نارسایی قلبی، در مواردی که پزشک صلاح بداند
- جبران سریع آهن پیش از جراحی یا در دوران بارداری، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
برخلاف بسیاری از داروها، فریک دریزومالتوز را خودِ بیمار در خانه مصرف نمیکند؛ این دارو را پزشک یا پرستار بهصورت تزریق وریدی -آهسته یا بهشکل سرم- در بیمارستان، درمانگاه یا مطبی مجهز تزریق میکند. تعداد نوبتهای تزریق و فاصلهٔ میان آنها را پزشک بر اساس شدت کمخونی، وزن بیمار و پاسخ بدن تعیین میکند و معمولاً پس از هر نوبت، بیمار مدتی برای اطمینان از نبود واکنش حساسیتی زیر نظر میماند. پیش از هر نوبت تزریق، هرگونه علامت جدید، سابقهٔ آلرژی یا داروی تازهمصرفشده را حتماً به پزشک بگویید و بدون هماهنگی با او، آهن خوراکی یا مکملهای دیگر آهن را همزمان مصرف نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی فقر آهن در بزرگسالان با بیاثری یا عدمتحمل آهن خوراکی
همزمان با آهن خوراکی تجویز نشود؛ تکرار فقط در صورت باقیماندن یا عود کمبود آهن انجام شود.
کمخونی فقر آهن ناشی از سوءجذب گوارشی، مانند کولیت اولسروز یا بیماری کرون
کنترل بیماری زمینهای گوارشی و پیگیری ذخایر آهن برای تعیین نیاز به تکرار درمان اهمیت دارد.
کمخونی فقر آهن در بیماری مزمن کلیه
پیش از تکرار، هموگلوبین، فریتین و درصد اشباع ترانسفرین بررسی شود؛ در اضافهبار آهن تزریق نشود.
کمخونی فقر آهن ناشی از خونریزی شدید قاعدگی
برای جلوگیری از عود کمبود آهن، علت و شدت خونریزی قاعدگی باید همزمان پیگیری و درمان شود.
کمخونی فقر آهن پس از خونریزی زایمان
در خونریزی فعال یا شدید، جایگزین احیای فوری و انتقال خون نیست و پس از کنترل خونریزی مصرف میشود.
کمخونی فقر آهن همراه با نارسایی قلبی
فقط پس از تأیید کمبود آهن؛ تکرار دوز بر پایهٔ فریتین، درصد اشباع ترانسفرین و پاسخ بالینی انجام شود.
جبران سریع کمبود آهن پیش از جراحی
تا حد امکان پیش از عمل تجویز شود؛ کمخونی ناشی از علل غیرمرتبط با فقر آهن با این دارو اصلاح نمیشود.
کمخونی فقر آهن در دوران بارداری
معمولاً از سهماههٔ دوم به بعد استفاده میشود؛ در سهماههٔ اول فقط در ضرورت روشن و با تصمیم متخصص زنان. در محاسبهٔ دوز، وزن پیش از بارداری ملاک قرار میگیرد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک به آهن تزریقی یا سایر داروها
- بیماریهای کبدی، بهویژه اختلال در عملکرد کبد
- سابقهٔ آسم، اگزما یا سایر بیماریهای آلرژیک شدید
- عفونت فعال یا بیماری التهابی حاد، چون ممکن است پزشک تزریق را به تعویق بیندازد
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- هرگونه سابقهٔ اضافهبار آهن در بدن مانند هموکروماتوز یا اختلال در نحوهٔ استفادهٔ بدن از آهن
عوارض احتمالی
- حالت تهوع
- سردرد
- سرگیجهٔ خفیف
- تغییر رنگ موقت پوست در محل تزریق
- افزایش خفیف و گذرای فشار خون
- احساس خستگی یا کوفتگی در روز تزریق
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، تنگی نفس یا احساس تنگی قفسهٔ سینه؛ در صورت بروز، بلافاصله کادر درمانی را مطلع کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
- افت ناگهانی و شدید فشار خون همراه با سرگیجه یا ضعف شدید در حین تزریق؛ نیازمند توجه فوری پزشک است
- درد، سوزش یا تغییر رنگ ماندگار پوست در محل تزریق که میتواند نشانهٔ نشت دارو از رگ باشد؛ به کادر درمانی اطلاع دهید
- ضعف عضلانی یا درد استخوانی پایدار پس از چند نوبت تزریق که میتواند نشانهٔ افت فسفات خون باشد؛ به پزشک اطلاع دهید
- تب بالا یا لرز شدید پس از تزریق؛ به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل شناختهشدهٔ فریک دریزومالتوز مربوط به مصرف همزمان با آهن خوراکی است؛ چون این دارو جذب آهن خوراکی را کاهش میدهد، معمولاً پزشک توصیه میکند مصرف قرص یا شربت آهن چند روز پس از آخرین تزریق شروع شود. این دارو همچنین ممکن است تا چند ماه پس از تزریق، در آزمایش آهن سرم و برخی روشهای تصویربرداری با تشدید مغناطیسی (MRI) تداخل ایجاد کند، پس بهتر است تاریخ آخرین تزریق را به آزمایشگاه یا مرکز تصویربرداری اطلاع دهید. فهرست کامل داروها و مکملهایت -از جمله ویتامینها و داروهای گیاهی- را پیش از هر نوبت تزریق به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف فریک دریزومالتوز در سهماههٔ دوم و سوم بارداری، در مواردی که کمخونی فقر آهن شدید باشد و آهن خوراکی کافی نباشد، توسط پزشک در نظر گرفته میشود؛ در سهماههٔ اول معمولاً از آن پرهیز میشود مگر آنکه پزشک ضرورتش را تشخیص دهد. دربارهٔ شیردهی، دانش موجود نشان میدهد مقدار بسیار کمی از این دارو وارد شیر مادر میشود و معمولاً با شیردهی ناسازگار نیست، اما تصمیم نهایی را باید پزشک با توجه به وضعیت بالینی مادر و نوزاد بگیرد.
نگهداری
این دارو معمولاً در بیمارستان، درمانگاه یا داروخانه نگهداری میشود و بیمار بهندرت آن را در خانه نگه میدارد. اگر ویال دارو موقتاً در اختیار شماست، آن را دور از نور مستقیم، در دمای اتاق و دور از دسترس کودکان نگه دارید، از فریز کردن آن خودداری کنید و پیش از تحویل به کادر درمانی، تاریخ انقضا و سالم بودن ظرف را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 100 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فریک دریزومالتوز را میتوان بهجای قرص آهن مصرف کرد؟
۰۲چرا باید بعد از تزریق مدتی در درمانگاه بمانم؟
۰۳آیا بعد از تزریق فریک دریزومالتوز نتیجهٔ آزمایش آهن خون تغییر میکند؟
۰۴آیا مصرف همزمان قرص آهن با این تزریق مشکلی ایجاد میکند؟
۰۵آیا این دارو باعث تغییر رنگ پوست در محل تزریق میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B03AC. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.